گزارش حاضر از سوی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی با نگاهی میانرشتهای به بررسی چالشها و فرصتهای توسعه هوش مصنوعی در ایران میپردازد و از روش «تحلیل لایهای علتها» برای فهم عمیقتر این پدیده استفاده میکند. در این رویکرد، مسئله هوش مصنوعی فراتر از سطح اخبار و روایتهای رسانهای بررسی شده و تا لایههای عمیقتر شامل ساختارهای اجتماعی و نهادی، گفتمانهای مسلط و استعارهها و اسطورههای شکلدهنده به ادراک جمعی تحلیل میشود.
این پژوهش هوش مصنوعی را در هشت بعد کلیدی شامل منابع انسانی، اقتصاد و سرمایهگذاری، حکمرانی، فقه، دانش و فناوری، زیرساختهای فنی، ابعاد فرهنگی–اجتماعی و عرصه بینالملل بررسی کرده است. در هر یک از این ابعاد، چهار لایه تحلیلی شامل مسائل عینی و خبری، علل اجتماعی و سیستماتیک، گفتمان و جهانبینی و در نهایت اسطوره و استعاره مورد واکاوی قرار گرفتهاند. یافتهها نشان میدهد بسیاری از چالشهای موجود ریشه در لایههای عمیقتر فکری و نهادی دارند و تغییر در استعارههای بنیادین، مانند گذار از «هوش مصنوعی بهمثابه سلاح» به «هوش مصنوعی بهمثابه دانش و سواد عمومی»، میتواند مسیر سیاستگذاری و اقدامهای راهبردی را دگرگون کند. این گزارش همچنین مجموعهای از سناریوها و پیشنهادهای سیاستی برای حرکت بهسوی آیندهای انسانمحور و مبتنی بر ارزشهای بومی ارائه میدهد.
