روایتی از آینده هوش مصنوعی در نمایشگاه AIX
پریسا سلامتی- ۱۶ دی ۱۴۰۴
نشست خبری نمایشگاه هوش مصنوعی AIX در کارخانه نوآوری آزادی، به محلی برای ترسیم تصویری چندوجهی از وضعیت و آینده هوش مصنوعی در کشور تبدیل شد؛ جایی که از یکسو وزارت ارتباطات از تدوین سند حکمرانی داده و ایجاد اپراتور بزرگ هوش مصنوعی سخن گفت و از سوی دیگر، فعالان نمایشگاهی و تجاری بر خلأ قانون، عقبماندگی در حکمرانی و ضرورت آزادسازی ظرفیتهای فنی و اقتصادی تأکید کردند.
حکمرانی داده؛ پیشنیاز توسعه هوش مصنوعی
«احسان چیتساز» معاون وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، روز سهشنبه ۱۶ آذر در نشست خبری نمایشگاه AIX، با اشاره به اقدامات این وزارتخانه برای تقویت زیستبوم هوش مصنوعی کشور گفت تدوین سند حکمرانی داده یکی از الزامات اساسی توسعه این فناوری است.
چیتساز تأکید کرد همزمان با این سند، چارچوب بازارگاه داده نیز طراحی شده تا مسیر بهرهبرداری و توسعه دادهها بهصورت شفاف مشخص شود؛ اقدامی که میتواند به کاهش ابهامها و افزایش اعتماد در استفاده از دادهها کمک کند.
اپراتور بزرگ هوش مصنوعی در آستانه اجرا
معاون وزیر ارتباطات همچنین با اشاره به نقش دولت در این مسیر تصریح کرد: «وظیفه حاکمیت، رفع شکست بازار و تسهیلگری و نه ورود مستقیم به تأمین زیرساختهای پردازشی است.»
به گفته چیتساز، تهیه GPU و زیرساختهای پردازشی بر عهده اپراتورهای خصوصی است و این رویکرد در همه جای دنیا نیز پذیرفته شده است. او افزود توسعه هوش مصنوعی نیازمند انرژی قابلتوجهی است و این حوزه به حدود پنج هزار مگابایت انرژی نیاز دارد که با گسترش کاربردها افزایش نیز خواهد یافت.
نمایشگاه AIX؛ از شبکهسازی تا حل چالشهای ملی
در ادامه نشست، «مهدی اسدی» مدیرعامل شرکت ایده تجارت هرمس، گزارشی از وضعیت برگزاری نمایشگاه AIX ارائه داد و گفت: «این شرکت با تجربه برگزاری نمایشگاههای مختلف، حدود دو سال پیش مطالعهای جامع بر نمایشگاههای هوش مصنوعی جهان انجام داده است.»
به گفته او، حضور در چنین رویدادهایی به دلیل شبکهسازی، رونمایی محصولات جدید، توسعه ارتباطات بینالمللی، تقویت پژوهش و آشنایی با نیازهای فناورانه صنایع اهمیت دارد.
اسدی با مقایسه وضعیت منطقهای اظهار کرد: «برخی کشورهای خاورمیانه مانند مصر و عربستان در شاخصهای دولتی پیشرفت قابلتوجهی داشتهاند، اما ایران در شاخصهای حاکمیتی عقبتر است.»
او تأکید کرد: «ایران دچار فقدان هوش نیست، بلکه با فقدان قانون و عمل مواجه است و باید در نظر داشت که جهان منتظر ما نمیماند؛ بهویژه آنکه سرعت تحولات و انقلابهای فناورانه در سال ۲۰۲۵ بهشدت افزایش یافته است.»
تمرکز بر پنج چالش اصلی کشور
مدیرعامل هرمس سرفصلهای اصلی نمایشگاه AIX را ارائه راهکار برای حوزههای سلامت، آموزش، امنیت، محیط زیست و انرژی عنوان کرد و گفت: «این پنج حوزه از چالشهای اصلی کشور هستند که نمایشگاه قصد دارد بهصورت هدفمند در آنها فعالیت کند.» برگزاری مسابقات هوش مصنوعی، اعطای تسهیلات و ارائه تخفیفهای ۷۰ تا ۹۰ درصدی برای شرکتهای دانشبنیان از دیگر برنامههای این رویداد است.
هوش مصنوعی؛ ابزار افزایش بهرهوری
«دکتر بیکزاده» از نمایشگاه بینالمللی تهران نیز در این نشست با تأکید بر نقش نمایشگاهها گفت پلتفرم نمایشگاهی میتواند با گردآوری و تبادل دانش، به کاربردیسازی توان فنی کمک کند. به گفته او، هوش مصنوعی یک هدف نیست، بلکه ابزاری برای رسیدن به اهداف بالاتر و افزایش بهرهوری است.
او با اشاره به سهم اقتصاد دیجیتال در کشورهای توسعهیافته گفت: «در برخی کشورها ۴۰ تا ۴۵ درصد اقتصاد به این حوزه اختصاص دارد، در حالی که ایران با استانداردهای جهانی فاصله دارد. به طور متوسط، حدود ۱۵ درصد تولید ناخالص جهانی به اقتصاد دیجیتال مربوط میشود؛ رقمی که نشاندهنده اهمیت ابزارها و زیرساختهای نوین است.»
تجارت، سواد هوش مصنوعی و آینده رقابت
در بخش دیگری از نشست، «دکتر روشن» معاون سازمان توسعه تجارت، با اشاره به تحولات حوزه تجارت گفت: «اعداد و ارقام مرتبط با هوش مصنوعی در این حوزه حیرتآور است و باید مشخص شود چگونه میتوان از این فناوری در تجارت استفاده کرد.»
او افزود: «امروز هوش مصنوعی بهعنوان دستیار در همه جا حضور دارد و ما نیز باید این واقعیت را در سیاستگذاریها مدنظر قرار دهیم.»
روشن همچنین به مفهوم سواد هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: «تعریف سواد در گذشته به خواندن و نوشتن محدود بود، سپس مهارت استفاده از کامپیوتر اضافه شد و امروز، توانایی استفاده از هوش مصنوعی به یکی از شاخصهای اصلی سواد تبدیل شده است.»
عقبماندگی فناورانه، عقبماندگی ملی
در پاسخ به پرسشی درباره آشفتگی موجود در حوزه هوش مصنوعی، احسان چیتساز تأکید کرد: «هرگونه عقبماندگی در این حوزه، به عقبماندگی کل کشور منجر خواهد شد.» به گفته او، تقسیم کار میان دستگاهها شفاف شده و همه نهادهای اجرایی درگیر توسعه هوش مصنوعی هستند.
او افزود همه حوزهها موظف به تهیه برنامه تحول دیجیتال شدهاند و در این مسیر حضور فعالی دارند.
جمعبندی
آنچه در نشست خبری نمایشگاه AIX برجسته شد، توافق نسبی میان دولت، بخش خصوصی و نهادهای توسعهای بر سر یک واقعیت مشترک بود که هوش مصنوعی دیگر یک انتخاب لوکس یا پروژهای آیندهمحور نیست، بلکه به زیرساختی تعیینکننده برای رقابتپذیری کشور تبدیل شده است.
از نگاه سیاستگذار، تدوین سند حکمرانی داده، طراحی بازارگاه داده و حرکت به سمت ایجاد اپراتور بزرگ هوش مصنوعی، نشانه تلاش برای ساماندهی نهادی و کاهش آشفتگی در این حوزه است؛ تلاشی که بیش از هر چیز بر نقش تسهیلگر دولت و واگذاری اجرای عملی به بخش خصوصی تأکید دارد.
