پشت پرده چت با هوش مصنوعی:
هر سوال چند قطره آب مصرف میکند؟
تیم تحریریه- ۲۰ بهمن ۱۴۰۴
همه ما روزانه بارها از چتبوتهای هوش مصنوعی سوال میپرسیم، کد مینویسیم یا متن ترجمه میکنیم. این کار آنقدر ساده و سریع انجام میشود که به نظر میرسد هیچ هزینهای جز چند کیلوبایت اینترنت ندارد. اما گوگل در گزارش زیستمحیطی اخیر خود، پرده از واقعیت پنهان پشت هر پرامپت برداشته است.
هزینه واقعی یک «سلام» به جمینی
گوگل برای اولین بار با جزئیات دقیق اعلام کرده که مدل زبانی هوش مصنوعیاش (Gemini) برای پاسخ به هر پرسش شما چقدر منابع مصرف میکند. آمارها شاید در نگاه اول کوچک باشند اما وقتی در مقیاس میلیاردی ضرب شوند، تکاندهندهاند:
- انرژی: هر پرسش معادل روشن بودن تلویزیون به مدت ۹ ثانیه انرژی مصرف میکند.
- کربن: هر تعامل حدود ۰.۰۳ گرم دیاکسید کربن وارد جو میکند.
- آب: برای خنک نگه داشتن سرورها در طول پردازش هر سوال، حدود ۵ قطره آب (نیم میلیلیتر) مصرف میشود.
گوگل با انتشار این ارقام، تلویحاً به رقبای خود (مانند OpenAI و مایکروسافت) کنایه زده که چرا آنها چنین شفافیتی درباره هزینههای زیستمحیطی مدلهایشان ندارند.
پارادوکس بهرهوری: ۳۳ برابر بهینهتر، ۵۱ درصد آلودهتر!
نکته جالب گزارش اینجاست که مهندسان گوگل توانستهاند مصرف انرژی پردازش هر پرسش در جمینی را نسبت به سال گذشته ۳۳ برابر کاهش دهند. این یک شاهکار مهندسی است اما کافی نیست.
چرا؟ چون تقاضا برای هوش مصنوعی به شدت منفجر شده است. گوگل اعلام کرده که با وجود بهینهسازیها، انتشار گازهای گلخانهای این شرکت از سال ۲۰۱۹ تاکنون به دلیل توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی ۵۱ درصد افزایش یافته است.
غولهایی بزرگتر از یک کشور
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) پیشبینی ترسناکی دارد. تا سال ۲۰۳۰، مصرف برق مراکز داده (Data Centers) در جهان به ۹۴۵ تراواتساعت خواهد رسید. برای درک بزرگی این عدد کافیست بدانید که این مقدار بیشتر از کل برق مصرفی کشور ژاپن است.
علاوه بر برق، این مراکز برای خنکسازی به منابع عظیم آب نیاز دارند. گزارش «اتحادیه دانشمندان نگران» نشان میدهد که یک مرکز داده مدرن میتواند به اندازه یک شهر کوچک برق و به اندازه یک محله بزرگ آب ببلعد.
راهکار چیست؟ چگونه سبزتر چت کنیم؟
آیا باید استفاده از هوش مصنوعی را متوقف کنیم؟ خیر. اما پژوهشگران و حتی یونسکو پیشنهاد میکنند که هوشمندانه سوال بپرسیم:
- خلاصهنویسی: پرسشهای کوتاهتر و دقیقتر پردازش کمتری نیاز دارند.
- مدلهای سبک: برای کارهای ساده نیازی به استفاده از قدرتمندترین مدلها (مثل Gemini Ultra یا GPT-4) نیست. مدلهای سبکتر انرژی کمتری میسوزانند.
- حذف اضافات: از مکالمات و تعارفات غیرضروری با ربات بپرهیزید!
آینده: هستهای و تجدیدپذیر
غولهای فناوری برای حل این بحران به دنبال منابع انرژی پایدار هستند. از قراردادهای خرید انرژی زمینگرمایی و برقآبی گرفته تا سرمایهگذاری روی رآکتورهای هستهای کوچک و پیشرفته. اما چالشهای سیاسی و سرعت سرسامآور رشد هوش مصنوعی، همچنان موانع بزرگی محسوب میشوند.
همانطور که گوگل در پایان گزارش خود میگوید: «شاید اثر یک پرسش ناچیز باشد اما وقتی صحبت از میلیاردها پرسش روزانه است، کاهش هزینههای زیستمحیطی دیگر یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت انکارناپذیر است.»
