فعالان اقتصاد دیجیتال خواستار ایجاد زیرساخت برای ورود و خروج سرمایهگذاران شدند
نگار علی
- ۱۱ شهریور ۱۴۰۵
در پنل «اقتصاد دیجیتال و بانکداری آینده» در دومین روز نمایشگاه الکامپ ۱۴۰۵، فعالان حوزه فناوری و سرمایهگذاری با اشاره به دشواری جذب سرمایه خارجی، نبود سازوکار شفاف برای ارزشگذاری داراییهای نامشهود و ضعف زیرساختهای خروج سرمایهگذار، تاکید کردند که توسعه اکوسیستم استارتاپی ایران بیش از هر چیز به شکلگیری یک چرخه منسجم برای ورود، ارزشگذاری، تامین مالی و خروج سرمایه نیاز دارد.
در این پنل که با مدیریت «صادق عطارزاده»، برگزار شد، «رضا نجاری»، مدیرعامل یاپست از مجموعه هلدینگ سپاس، «علیرضا خداکرمی»، رئیس هیئتمدیره شرکت تجارت الکترونیک پارسیان و «علی آزادپور»، عضو هیئتمدیره انجمن صنفی کارفرمایی شرکتهای هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال ایران، درباره وضعیت سرمایهگذاری در کسبوکارهای نوآور، ریسک سرمایهگذاری خارجی و چالشهای تامین مالی استارتاپها گفتوگو کردند.
سرمایهگذاری خارجی در شرایط فعلی تقریباً ممکن نیست
رضا نجاری با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی ایران گفت با وجود مشکلات و محدودیتهای موجود، کشور همچنان جمعیتی حدود ۹۰ میلیون نفر و بازار قابلتوجهی برای فعالیتهای اقتصادی دارد.
او افزود بخشی از محدودیتهای ناشی از تحریم و مشکلات اقتصادی، در کنار آسیبهای خود، باعث شده برخی شرکتها و استارتاپها وارد حوزههایی شوند که کمتر توسعه یافتهاند و در آنها فرصتهای جدیدی وجود دارد.
نجاری با اشاره به نمونههایی از استارتاپهای موفق داخلی گفت برخی کسبوکارها با یک ایده مناسب، جذب سرمایهگذار و همراهی سرمایهگذاری که علاوه بر سود مالی، دانش و تجربه خود را نیز وارد کسبوکار کرده، طی سه تا چهار سال رشد قابلتوجهی داشتهاند.
به گفته او، اگر سرمایهگذاران و فعالان حوزه فناوری بتوانند یکدیگر را پیدا کنند، همچنان امکان رشد کسبوکارهای داخلی وجود دارد.
نجاری درباره سرمایهگذاری خارجی نیز تاکید کرد که اگرچه در سالهای گذشته نمونههایی از ورود سرمایهگذاران خارجی به ایران وجود داشته، اما شرایط فعلی تفاوت اساسی دارد.
او تحریمها، ریسکهای سیاسی و اقتصادی و شرایط جنگی را از مهمترین عواملی دانست که انگیزه سرمایهگذار خارجی برای ورود به بازار ایران را کاهش داده است.
نجاری تاکید کرد که در شرایط فعلی، تمرکز بر سرمایهگذار داخلی و جذب سرمایهگذارانی که شناخت دقیقی از فضای اقتصادی کشور دارند، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
بسیاری از داراییهای اقتصاد ایران قابل ارزشگذاری نیستند
علیرضا خداکرمی، رئیس هیئتمدیره شرکت تجارت الکترونیک پارسیان، با تاکید بر ضرورت ایجاد ساختار مشخص برای سرمایهگذاری گفت بسیاری از داراییها و ظرفیتهای موجود در اقتصاد ایران هنوز به شکل مناسبی قابل ارزشگذاری نیستند.
او توضیح داد سرمایهگذار برای تصمیمگیری منطقی باید بتواند بازار، بازارگاه و ارزش مشخصی برای دارایی یا کسبوکار موردنظر مشاهده کند.
خداکرمی همچنین نبود زیرساختهای مناسب، مشکلات اینترنت و محدودیت دسترسی به زیرساختهای موردنیاز را از عواملی دانست که ریسک سرمایهگذاری در کسبوکارهای فناوری را افزایش میدهند.
به گفته او، سرمایهگذار در هر نقطه از جهان مجموعهای از شاخصها را برای ارزیابی احتمال موفقیت یک پروژه بررسی میکند و در ایران، کیفیت و پایداری اینترنت نیز به یکی از همین شاخصهای اثرگذار بر ریسک سرمایهگذاری تبدیل شده است.
بازار اولیه و ثانویه باید همزمان شکل بگیرند
خداکرمی با انتقاد از نگاه جزیرهای به حوزه فناوری گفت در بسیاری از موارد مسائل بهصورت جداگانه دیده میشوند و برای هر مسئله نیز یک راهکار مستقل ارائه میشود؛ در حالی که ظرفیتهای بلااستفاده زیادی در کشور وجود دارد که میتوان سرمایهگذاری را به سمت آنها هدایت کرد.
او شکلگیری یک بازار سرمایهگذاری واقعی را نیازمند ایجاد همزمان بازار اولیه و بازار ثانویه دانست و تاکید کرد کسبوکارها و داراییها باید در بستری مشخص قابلیت معامله داشته باشند.
به گفته خداکرمی، نبود چارچوب مناسب برای ارزشگذاری داراییهای نامشهود، بهویژه در کسبوکارهای دانشبنیان و فناوری، یکی از موانع جدی اکوسیستم سرمایهگذاری ایران است.
او تاکید کرد ایجاد زیرساخت برای ارزشگذاری داراییها میتواند ورود و خروج سرمایهگذاران را تسهیل کند؛ موضوعی که در حال حاضر یکی از نقاط ضعف جدی بازار سرمایهگذاری کشور محسوب میشود.
سرمایهگذاری استارتاپی، وام بانکی نیست
علی آزادپور، عضو هیئتمدیره انجمن صنفی کارفرمایی شرکتهای هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال ایران، با اشاره به تفاوت سرمایهگذاری استارتاپی با سرمایهگذاری سنتی گفت سرمایهگذار در یک استارتاپ نمیتواند انتظار داشته باشد هر زمان که خواست سرمایه خود را خارج کند.
به گفته او، سرمایهگذاری استارتاپی معمولاً به یک دوره چندساله نیاز دارد و بازگشت سرمایه در این مدل با سرمایهگذاریهای سنتی تفاوت دارد.
آزادپور تناسب میان سرمایهگذار و بنیانگذار را یکی از مهمترین عوامل موفقیت سرمایهگذاری دانست و گفت هر سرمایهگذاری برای هر بنیانگذاری مناسب نیست.
او توضیح داد اگر میان نگاه، تجربه، تخصص و مدل کاری دو طرف تناسب وجود نداشته باشد، حتی سرمایهگذاری مالی نیز لزوماً به موفقیت کسبوکار منجر نمیشود.
آزادپور همچنین تاکید کرد استارتاپها نباید انتظار داشته باشند مانند کسبوکارهای سنتی از تسهیلات بانکی استفاده کنند، چرا که بسیاری از آنها دارایی فیزیکی مشخصی برای ارائه بهعنوان وثیقه ندارند.
به گفته او، بازده مورد انتظار سرمایهگذاری نیز باید بتواند ریسک بالای سرمایهگذاری روی یک استارتاپ را برای سرمایهگذار توجیه کند و معمولاً باید برای دوره بازگشت سرمایه سه تا پنجساله آمادگی داشت.
مشکل اصلی، کمبود ایده نیست؛ اتصال سرمایه و تیم است
آزادپور با اشاره به ظرفیتهای موجود در اکوسیستم فناوری ایران گفت ایدههای خوب و استارتاپهای توانمند کم نیستند، اما یکی از مشکلات اصلی، پیدا نشدن سرمایهگذار مناسب برای تیم مناسب است.
او بخشی از این مشکل را ناشی از ناکارآمدی برخی فرمتهای حمایتی دانست و افزود بخشی از عدم قطعیت را خود کسبوکار میتواند مدیریت کند، اما نبود تناسب میان سرمایهگذار و تیم میتواند حتی در صورت تامین منابع مالی، مانع موفقیت پروژه شود.
او همچنین از تغییر مدل سرمایهگذاری در بازار خبر داد و گفت با افزایش ارزش سهام شرکتها و ورود سرمایهگذاران بزرگتر، ساختار سرمایهگذاری نیز در حال تغییر است و سرمایهگذاری خطرپذیر به سمت مدلهای جدید حرکت میکند.
سرمایهگذاری در استارتاپها هنوز سیستماتیک نیست
خداکرمی در ادامه با تاکید بر اینکه صرف وجود سرمایه برای شکلگیری چرخه سرمایهگذاری کافی نیست، گفت باید سازوکار مشخصی برای ورود، ارزشگذاری و خروج سرمایه وجود داشته باشد.
او تاکید کرد ایجاد یک بازارگاه مناسب که در آن کسبوکارها و داراییها قابلیت معامله داشته باشند، میتواند زمینه شکلگیری سرمایههای جایگزین را نیز فراهم کند.
خداکرمی سرمایهگذاری در استارتاپهای ایران را عمدتاً غیرسیستماتیک توصیف کرد و گفت بخش قابلتوجهی از این سرمایهگذاریها بهصورت موردی انجام میشود؛ در نتیجه همیشه نمیتوان تصمیمی منطقی و مبتنی بر داده درباره سرمایهگذاری گرفت.
او همچنین نبود مزیت رقابتی مشخص در حوزه سختافزار و تشدید این ضعف در نتیجه تحریمها را از دیگر چالشهای اقتصاد دیجیتال ایران دانست.
سرمایه داخلی؛ مسیر اصلی ادامه رشد کسبوکارهای نوآور
در جمعبندی این پنل، فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال بر این نکته تاکید کردند که محدودیت سرمایه خارجی، اهمیت توسعه بازار سرمایه داخلی را دوچندان کرده است.
نجاری نیز در پایان با اشاره به ظرفیتهای داخلی کشور، بر ضرورت افزایش ریسکپذیری سرمایهگذاران ایرانی برای ورود به حوزه استارتاپها تاکید کرد.
برآیند مباحث مطرحشده در این نشست نشان میدهد مسئله سرمایهگذاری در استارتاپهای ایرانی صرفاً کمبود پول نیست؛ بلکه نبود زیرساخت شفاف برای ارزشگذاری، ضعف بازار ثانویه، دشواری خروج سرمایهگذار، مشکلات زیرساختی و نبود تناسب میان سرمایهگذار و تیم استارتاپی، مجموعهای از موانع بههمپیوسته را ایجاد کردهاند که بدون حل آنها، شکلگیری یک بازار سرمایهگذاری پایدار در اقتصاد دیجیتال دشوار خواهد بود.
