سرمایه‌گذاری دیزنی در OpenAI پس از ماه‌ها گفت‌وگو

شرکت OpenAI و دیزنی بر سر این موضوع اختلاف نظر داشتند که آیا از نظر قانونی شرکت‌های هوش مصنوعی حق دارند مدل‌های خود را با استفاده از محتوای دارای حق نشر آموزش دهند یا خیر؛ اختلافی دیرپا که یکی از نقاط تنش مداوم میان سیلیکون‌ولی و جامعه سازندگان به شمار می‌رود. با این حال، به گفته افرادی که از جزئیات ماجرا آگاه هستند، گفت‌وگوی غیررسمی «هوراسیو گوتیرز» با «تام روبین»، مدیر مالکیت فکری و محتوای OpenAI، فضایی دوستانه و صمیمی داشته است.

توافق دیزنی و OpenAI

در پشت صحنه، این شرکت‌ها از تابستان گذشته درگیر مذاکراتی فشرده و پرتنش بودند تا مشخص شود چگونه می‌توان ابزار جدید تبدیل متن به ویدئوی OpenAI با نام «Sora 2» را به محور اصلی یک توافق تاریخی تبدیل کرد؛ توافقی که به طرفداران دیزنی امکان می‌دهد با استفاده از هوش مصنوعی، به شخصیت‌های محبوب خود جان ببخشند.

این شرکت سرگرمی مستقر در بربنکِ ایالت کالیفرنیا، روز پنج‌شنبه از یک توافق بزرگ و چشمگیر با OpenAI خبر داد که بر اساس آن دیزنی با سرمایه‌گذاری یک میلیارد دلاری، سهمی مالکیتی در شرکت سازنده ChatGPT به دست خواهد آورد.

 بر اساس این توافق، OpenAI مجوز استفاده از بیش از ۲۰۰ شخصیت دیزنی را دریافت می‌کند تا کاربران بتوانند در Sora ویدئوهای تولید شده با هوش مصنوعی بسازند. در چارچوب این قرارداد صدور مجوز سه ‌ساله، طرفداران خواهند توانست ویدئوهایی از خودشان در حال موج‌سواری همراه با Stitch یا در حال در دست داشتن شمشیر لیزری (Lightsaber) در مقابل R2-D2 تولید کنند.

یک روز پیش از اعلام این توافق، دیزنی نامه‌ای حقوقی با مضمون «توقف و خودداری» برای گوگل، یکی از رقیبان اصلی OpenAI در حوزه هوش مصنوعی ارسال کرده بود. در این نامه، دیزنی شرکت گوگل را به «نقض گسترده حقوق نشر دیزنی» متهم کرده است.

ناخرسندی مدیران دیزنی از این است که ابزارهای تولید تصویر گوگل به ‌سرعت در حال فراگیر شدن و وایرال شدن هستند، اما از نگاه دیزنی، این ویدیوها فاقد سازوکارهای حفاظتی لازم که OpenAI برای دارندگان حقوق نشر ارائه می‌دهد هستند.

سخنگوی گوگل در همین رابطه توضیح داده: «ما رابطه‌ای دیرینه و متقابلاً سودمند با دیزنی داریم و به تعامل با آن ادامه خواهیم داد. به‌ طور کلی‌تر، ما برای ساخت هوش مصنوعی خود از داده‌های عمومی موجود در وب آزاد استفاده می‌کنیم و کنترل‌های نوآورانه‌ بیشتری در زمینه حقوق نشر ایجاد کرده‌ایم.»

به گفته افرادی که از جزئیات این موضوع آگاه هستند، تفاوت آشکار و شدید رویکرد این شرکت‌های فناوری به تسریع دستیابی به توافقی کمک کرد که OpenAI و دیزنی از نخستین گفت‌وگوهای خود در سه سال پیش، به ‌صورت متناوب و گام‌به‌گام به سوی آن حرکت می‌کردند.

رویکرد دوگانه

 گوگل بزرگ‌ترین شرکت فناوری است که به دلیل استفاده از محتوای دارای حق نشر برای آموزش سامانه‌های هوش مصنوعی خود و همچنین امکان تولید خروجی‌هایی که ناقض حقوق نشر هستند، خشم دیزنی را برانگیخته است.

اقدامات دوگانه دیزنی در این هفته نشان ‌دهنده رویکرد «پاداش و مجازت» است که این شرکت و دیگر دارندگان بزرگ حقوق نشر در برابر موج رو‌به‌رشد هوش مصنوعی در پیش گرفته‌اند.

تا همین چند سال پیش، هوش مصنوعی مولد در مقایسه با کاهش درآمد گیشه سینماها و روی ‌آوردن مخاطبان به قطع اشتراک تلویزیون کابلی، به ‌عنوان یک نگرانی جدی برای هالیوود مطرح بود. اما با اعتصاب‌های هالیوود در سال ۲۰۲۳ و معرفی نخستین نسخه Sora در سال بعد، ظرفیت هوش مصنوعی برای جایگزینی نیروی کار انسانی به کانون توجه تبدیل شد.

اپلیکیشن‌های تبدیل متن به تصویر و ویدئو با استخراج داده از شخصیت‌های دارای حق نشر در فیلم‌ها، سریال‌ها و کتاب‌های کمیک، مانند «دارث ویدر» و «مرد آهنی» ، استودیوها را در برابر یک انتخاب قرار دادند؛ یا شرکت‌های فناوری را به دادگاه بکشانند یا برای دستیابی به توافق‌ تلاش کنند. دست‌کم برای دیزنی، پاسخ هر دو گزینه بوده است.

شرکت دیزنی و Universal متعلق به Comcast در ماه ژوئن شکایتی را علیه شرکت هوش مصنوعی Midjourney ثبت کردند و مدعی شدند که این شرکت با تولید تصاویر شخصیت‌های آنان، امکان نقض حقوق نشر را فراهم کرده است. پیش از ثبت این شکایت، دیزنی نامه‌های حقوقی «توقف و خودداری» مشابه نامه‌ای که برای گوگل ارسال کرده بود را برای Midjourney نیز فرستاده بود.

توافق OpenAI تازه‌ترین نمونه از نحوه جایگاه‌یابی دیزنی برای بهره‌برداری از گنجینه دارایی‌های مالکیت فکری خود در آینده‌ای از سرگرمی است که فراتر از فیلم‌های پرفروش، مجموعه‌های تلویزیونی و پارک‌های موضوعی دنیای واقعی می‌رود.

 دیزنی سال گذشته با Epic Games به توافقی دست یافت تا با سرمایه‌گذاری ۱.۵ میلیارد دلاری در شرکت سازنده «Fortnite»، هم‌زمان برای طراحی راه‌های تازه تعامل طرفداران با مجموعه‌هایی مانند Pixar و Marvel همکاری کند.

این اقدام، شرط‌بندی بزرگی از سوی مدیرعامل دیزنی، «باب آیگر» به شمار می‌رود؛ آن هم در زمانی که او در تلاش است زمینه موفقیت دیزنی را پس از پایان قراردادش در انتهای سال ۲۰۲۶ فراهم کند.

رابطه میان این شرکت سرگرمی صد ساله و استارتاپ فناوری مستقر در سان‌فرانسیسکو به سال ۲۰۲۲ بازمی‌گردد؛ همان سالی که ChatGPT معرفی شد. به گفته افرادی که از جزئیات موضوع آگاه هستند، «باب آیگر» در همان سال توسط «جاش کوشنر»، بنیان‌گذار Thrive Capital، با مدیرعامل OpenAI، «سم آلتمن»، آشنا شد. شرکت Thriveیکی از سرمایه‌گذاران اصلی OpenAI به شمار می‌رود.

«آیگر» در همان سال به ‌عنوان شریک سرمایه‌گذاری به Thrive پیوست، اما اندکی بعد و پس از بازگشتش به دیزنی، این همکاری را ترک کرد؛ بازگشتی که با کنار رفتن جانشین کوتاه‌ مدتش، «باب چاپک» همراه بود. بر اساس گفته برخی از افراد مطلع، تیم‌های حقوقی و سیاست‌گذاری دو شرکت از اواخر سال ۲۰۲۳ درباره نحوه برخورد با محتوای دارای حق نشر در عصر هوش مصنوعی در حال گفت‌وگو بوده‌اند.

تهدید ناشی از Sora

در فوریه ۲۰۲۴، انتشار نسخه پیش ‌نمایش ابزار تولید ویدئوی Sora توسط OpenAI، هالیوود را به لرزه درآورد. فیلم‌سازان و تهیه‌کنندگان تلویزیونی به ‌خوبی می‌دیدند که چنین ابزاری از یک سو می‌تواند کارشان را ارزان‌تر و آسان‌تر کند و از سوی دیگر، بخشی از معیشت آن‌ها را تهدید کند. این تحول همچنین پرسش‌های حقوقی مبهمی را مطرح کرد.

شرکت‌های تولید محتوا استدلال می‌کردند که شرکت‌های هوش مصنوعی حق ندارند محتوای آن‌ها را جمع‌آوری کرده و برای آموزش مدل‌های خود به کار ببرند، در حالی که شرکت‌های فناوری می‌گفتند این اقدام بر اساس قانون حق نشر، مصداق «استفاده منصفانه» است. با این حال، در یک سال گذشته تصویر حقوقی این موضوع تا حدی روشن‌تر شده است.

نتایج دو پرونده قضایی نشان می‌دهد که آموزش هوش مصنوعی با استفاده از محتوای دارای حق نشر، در برخی شرایط می‌تواند مصداق «استفاده منصفانه» باشد؛ تا حد زیادی به این دلیل که چنین استفاده‌ای ماهیتی دگرگون‌ساز دارد. شکایت‌های حقوقی اخیر که از سوی مالکان محتوا مطرح شده‌اند، از جمله شکایت دیزنی و Universal علیه Midjourney  تمرکز کمتری بر فرایند آموزش داشته و بیشتر بر تصاویری متمرکز بوده‌اند که برنامه‌های هوش مصنوعی تولید می‌کنند و ظاهرا ناقض حقوق نشر هستند.

«متیو ساگ»، استاد دانشکده حقوق دانشگاه Emory، در همین باره توضیح می‌دهد: «به نظر من، چشم‌انداز حقوقی در حال شفاف‌تر شدن است. کاملاً روشن است که پاسخ استفاده منصفانه نه همیشه بله است و نه همیشه خیر؛ بلکه صرفا گاهی اوقات است.»

این گزارش نخستین بار، ۲۲ آذر ۱۴۰۴ در روزنامه وال‌استریت‌ژورنال چاپ شده است.