توسعه هوش مصنوعی بدون تقویت حکمرانی داده و بازار ممکن نیست

«دکتر حسین ربانی»، مدیر مرکز پردازش تصویر و سیگنال پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، با تأکید بر لزوم تکمیل زنجیره توسعه هوش مصنوعی از زیرساخت تا بازار، گفت: «کشور در حوزه آموزش و پژوهش هوش مصنوعی ظرفیت‌های قابل‌توجهی دارد اما در بخش‌های حکمرانی، داده، زیرساخت‌های پردازشی، تجاری‌سازی و بازار با چالش‌های جدی روبه‌روست.»

به گزارش هوشیو، «دکتر حسین ربانی» در آیین افتتاحیه رویداد «AI-BRIDGE 2026» با تشریح مؤلفه‌های اصلی زیست‌بوم هوش مصنوعی اظهار کرد: «هوش مصنوعی از داده آغاز می‌شود. در کنار داده، قوانین و سازوکارهای استفاده از داده، حکمرانی داده و حکمرانی هوش مصنوعی، زیرساخت‌های پردازشی، آموزش و نیروی انسانی، پژوهش، فناوری و در نهایت بازار، اجزای اصلی این زنجیره را تشکیل می‌دهند.»

ربانی افزود: «اهمیت حکمرانی هوش مصنوعی، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند سلامت، دوچندان است؛ زیرا استفاده مسئولانه، ایمن و اثربخش از داده‌ها نیازمند قوانین روشن، ضوابط مشخص و سازوکارهای قابل اتکا است.»

وی با اشاره به وضعیت کشور در برخی شاخص‌های بین‌المللی آمادگی هوش مصنوعی گفت: «بر اساس گزارش‌های منتشرشده، جایگاه ایران در حوزه داده و زیرساخت بهبودهایی داشته که بخشی از آن به توسعه زیرساخت‌های شبکه و دسترسی به توان پردازشی مربوط است؛ اما در رکن دولت و مؤلفه‌هایی مانند حکمرانی، اخلاق، چشم‌انداز و سیاست‌گذاری، کشور با افت جایگاه مواجه بوده است.»

نبود قوانین جامع؛ چالش مهم حکمرانی داده و هوش مصنوعی

ربانی یکی از مهم‌ترین ضعف‌ها در مسیر توسعه هوش مصنوعی را فقدان قوانین جامع و شفاف در حوزه داده و هوش مصنوعی دانست و گفت: در حال حاضر، قوانین مرتبط با دسترسی آزاد به اطلاعات و مدیریت داده‌ها وجود دارد اما برای پاسخگویی به نیازهای پیچیده و نوظهور هوش مصنوعی، به‌ویژه در حوزه داده‌های پزشکی، به چارچوب‌های کامل‌تر و عملیاتی‌تری نیاز داریم.

وی با اشاره به تغییرات ساختاری در نهادهای متولی هوش مصنوعی در کشور افزود: «موضوع حکمرانی، تدوین قوانین، تعیین مسئولیت‌ها و سازوکارهای تصمیم‌گیری در این حوزه، همچنان نیازمند شفافیت و پیگیری جدی‌تر است.»

مدیر مرکز پردازش تصویر و سیگنال پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان خاطرنشان کرد: «در سطح دانشگاه و وزارت بهداشت، اقداماتی برای راه‌اندازی مراکز داده قابل اعتماد و توسعه زیرساخت‌های موردنیاز در حال پیگیری است که می‌تواند گامی مؤثر برای تسهیل دسترسی امن و ضابطه‌مند به داده‌ها باشد.»

جایگاه مناسب آموزش و پژوهش؛ ضرورت حفظ مزیت‌ها

ربانی، آموزش و پژوهش را از نقاط قوت کشور در حوزه هوش مصنوعی برشمرد و اظهار کرد: «دانشگاه‌ها در زمینه آموزش توانمندی‌های مناسبی دارند و در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان نیز درس‌ها و برنامه‌های آموزشی مرتبط با هوش مصنوعی برای دانشکده‌های مختلف تعریف شده است.»

وی ادامه داد: «ایران در سال‌های گذشته در تولید مقالات علمی حوزه هوش مصنوعی جایگاه قابل‌توجهی در منطقه داشته است؛ با این حال، روندهای اخیر نشان می‌دهد که برخی کشورهای منطقه از جمله عربستان سعودی و ترکیه رشد شتابان‌تری را تجربه کرده‌اند. این مسئله نشان می‌دهد که حتی مزیت‌های موجود در حوزه پژوهش نیز بدون حمایت و سرمایه‌گذاری مستمر، ممکن است تضعیف شوند».

ربانی افزود: «یکی از نشانه‌های امیدبخش، رشد فعالیت متخصصان ایرانی در پلتفرم‌های توسعه نرم‌افزار و انتشار کدهای مرتبط با هوش مصنوعی است. افزایش استفاده و دانلود این کدها نشان می‌دهد که بخشی از خروجی‌های علمی و فنی پژوهشگران ایرانی، از قابلیت و کیفیت مناسبی برخوردار است».

فاصله بازار هوش مصنوعی ایران با جهان

وی در ادامه، ورود به عرصه فناوری و بازار را بخش دشوارتر زنجیره هوش مصنوعی دانست و گفت: «در حوزه بازار، علاوه بر مسائل داخلی مرتبط با مدیریت، سرمایه‌گذاری و توسعه کسب‌وکار، شرایط اقتصادی، سیاسی و بین‌المللی نیز اثرگذار است. فناوری و بازار را نمی‌توان جدا از این واقعیت‌ها تحلیل کرد.»

ربانی با اشاره به آمارهای موجود درباره میزان استفاده شرکت‌ها از هوش مصنوعی گفت: «در حالی که در سطح جهانی بخش قابل توجهی از شرکت‌ها پروژه‌های جدی هوش مصنوعی را در دستور کار دارند، این میزان در ایران هنوز فاصله معناداری با میانگین جهانی دارد؛ هرچند طی سال‌های اخیر نشانه‌هایی از بهبود مشاهده شده است.»

وی، نیروی انسانی را یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی عنوان کرد و افزود: اگرچه کشور از نیروی انسانی توانمند برای انجام پروژه‌های کوچک و متوسط برخوردار است اما در پروژه‌های بزرگ و توسعه پایدار شرکت‌ها، حفظ نیروهای متخصص به یک چالش جدی تبدیل می‌شود.

AI-BRIDGE؛ آغاز پیوند فناوری و بازار

مدیر مرکز پردازش تصویر و سیگنال پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، هدف رویداد AI-BRIDGE را کمک به ایجاد پیوند میان ظرفیت‌های پژوهشی و نیازهای بازار دانست و گفت: «این رویداد می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند تا پژوهشگران، فناوران، شرکت‌ها و صنایع با یکدیگر ارتباط بگیرند و نیازهای واقعی بازار به راهکارهای علمی و فناورانه متصل شود.»

وی تأکید کرد: «برگزاری همایش، نقطه شروع مناسبی برای این همکاری‌هاست اما موفقیت واقعی زمانی حاصل می‌شود که ارتباطات شکل‌گرفته به برنامه‌های ادامه‌دار، پروژه‌های مشترک و همکاری‌های بلندمدت میان پژوهشگران، شرکت‌های فناور و صنایع منجر شود.»

ربانی در پایان با اشاره به توجه مدیریت استان اصفهان به هوش مصنوعی و طرح «AI Hub+» اظهار کرد: «در این طرح، ابعاد مختلف توسعه هوش مصنوعی مورد توجه قرار گرفته است. برای دستیابی به موفقیت، باید در همه اجزای زنجیره، از آموزش و پژوهش تا فناوری، زیرساخت، حکمرانی و بازار، رشدی متوازن ایجاد شود.»

وی خاطرنشان کرد: «آموزش و پژوهش در تضاد با فناوری نیستند؛ بلکه در حوزه‌ای مانند هوش مصنوعی، تقویت آموزش و پژوهش، پیش‌نیاز دستیابی به فناوری و بازار پایدار است.»