جیتکس ترکیه؛ تلاش آنکارا برای تبدیل‌شدن به هاب هوش مصنوعی اوراسیا

ورود برند جهانی جیتکس (GITEX) به استانبول را نمی‌توان صرفاً توسعه یک رویداد نمایشگاهی تلقی کرد. این رویداد در شرایطی برگزار شد که رقابت کشورها برای جذب سرمایه، استعداد و زیرساخت‌های هوش مصنوعی شدت گرفته است و ترکیه تلاش می‌کند از موقعیت جغرافیایی خود برای ایفای نقشی فراتر از یک بازار مصرف فناوری استفاده کند.

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده درباره این رویداد، حدود ۳۵۰ شرکت در جیتکس ترکیه حضور داشتند که ۱۲۰ شرکت از میان استارتاپ‌های پیشرو بودند. نمایندگان بیش از ۷۰ کشور نیز در این رویداد مشارکت داشتند. دفتر سرمایه‌گذاری و مالی ریاست‌جمهوری و وزارت صنعت و فناوری ترکیه از جمله نهادهای حامی آن معرفی شده‌اند.

تمرکز بر هوش مصنوعی کاربردی

یکی از محورهای اصلی جیتکس ترکیه، هوش مصنوعی کاربردی و به‌ویژه استفاده از این فناوری در صنایع بود. برخلاف رویکردهایی که عمدتاً بر توسعه مدل‌های بنیادی و شرکت‌های بزرگ فناوری متمرکز هستند، مدل مورد تأکید در این رویداد بر استفاده از AI در بخش‌هایی مانند تولید، تجارت الکترونیک، فین‌تک، امنیت سایبری و کسب‌وکارهای کوچک و متوسط استوار بود.

در این چارچوب، ترکیه تلاش می‌کند ظرفیت صنعتی موجود خود را به بستری برای آزمایش و توسعه راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی تبدیل کند؛ رویکردی که می‌تواند به شرکت‌های فناوری امکان دهد محصولات خود را در محیط‌های واقعی آزمایش کرده و سپس برای ورود به بازارهای خارجی آماده کنند.

«بلال الرئیس»، معاون اجرایی جیتکس، در تشریح مزیت‌های ترکیه به ترکیبی از استعدادهای فنی، حمایت دولتی و درک عملیاتی از کاربردهای هوش مصنوعی اشاره کرده است. بر همین اساس، در متن ارائه‌شده از ترکیه با مفهوم «سندباکس هوش مصنوعی» یاد شده است؛ یعنی محیطی که در آن فناوری‌های جدید می‌توانند پیش از مقیاس‌گیری جهانی، در بازار داخلی آزمایش و با الزامات قانونی تطبیق داده شوند.

تکنوپارک‌ها؛ حلقه اتصال تحقیق و بازار

یکی دیگر از محورهای برجسته جیتکس ترکیه، نقش پارک‌های فناوری در اکوسیستم نوآوری این کشور بود.

طبق اطلاعات ارائه‌شده، نمایندگان ۱۱ تکنوپارک از شهرهای استانبول، آنکارا و ازمیر در این رویداد حضور داشتند. این مراکز در مدل مورد بحث، تنها زیرساخت‌هایی برای استقرار شرکت‌های فناور نیستند، بلکه حلقه اتصال میان تحقیق و توسعه، تجاری‌سازی و ورود محصولات به بازارهای بین‌المللی محسوب می‌شوند.

حضور بازدیدکنندگان و فعالان اقتصادی از کشورهای مختلف، از جمله کشورهای آفریقایی، نیز نشان می‌دهد که برگزارکنندگان جیتکس تلاش کرده‌اند این رویداد را به بستری برای اتصال شرکت‌های فناور ترکیه به بازارهای خارجی تبدیل کنند.

از هوش مصنوعی صنعتی تا دوقلوهای دیجیتال

تأکید بر «هوش مصنوعی صنعتی» یکی از ویژگی‌های اصلی رویکرد ترکیه در این رویداد بود. این رویکرد بر استفاده از AI در لایه‌های مختلف تولید، زنجیره تأمین، خرده‌فروشی و تجارت الکترونیک تمرکز دارد.

در کنار این حوزه، امنیت سایبری و فین‌تک نیز از بخش‌های مهم اکوسیستم معرفی‌شده در جیتکس بودند. همچنین فناوری‌های مرتبط با گیمینگ، شبیه‌سازی صنعتی و «دوقلوهای دیجیتال» به‌عنوان حوزه‌هایی با ظرفیت رشد مورد توجه قرار گرفتند.

چنین رویکردی نشان می‌دهد که بخش قابل‌توجهی از استراتژی فناوری ترکیه بر استفاده از هوش مصنوعی برای افزایش بهره‌وری بخش‌های موجود اقتصاد استوار است؛ نه صرفاً ایجاد یک صنعت مستقل در حوزه AI.

دیتاسنتر؛ زیرساختی که نمی‌توان نادیده گرفت

گسترش کاربردهای هوش مصنوعی، مسئله زیرساخت محاسباتی و دسترسی به توان پردازشی را نیز به یکی از موضوعات اصلی تبدیل کرده است.

در جریان جیتکس ترکیه، بر اهمیت دیتاسنترها و زیرساخت GPU تأکید شد. «جیان جنته»، مدیر محصول شرکت ASUS، با اشاره به تجربه تایوان، قدرت محاسباتی را یکی از مؤلفه‌های جدید قدرت ملی توصیف کرده و بر اهمیت سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های محاسباتی تأکید کرده است.

با افزایش استفاده از مدل‌های هوش مصنوعی، ساخت و توسعه دیتاسنترها تنها یک مسئله فنی نیست. مصرف انرژی، بهره‌وری الکتریکی، پایداری زیرساخت و مسئله حاکمیت داده از جمله چالش‌هایی هستند که کشورها برای توسعه ظرفیت AI با آن مواجه‌اند.

از این منظر، تلاش ترکیه برای توسعه زیرساخت‌های دیتاسنتری را می‌توان بخشی از برنامه گسترده‌تر این کشور برای تقویت ظرفیت محاسباتی و کنترل بیشتر بر زیرساخت داده دانست.

استانبول؛ فراتر از یک پل جغرافیایی

یکی از اهداف مهم جیتکس ترکیه، ایجاد ارتباط مستقیم میان شرکت‌های فناوری و سرمایه‌گذاران بین‌المللی عنوان شده است.

موقعیت استانبول در تقاطع اروپا، خاورمیانه و آسیای مرکزی، این شهر را به گزینه‌ای مناسب برای برقراری ارتباط میان سرمایه و بازارهای مختلف تبدیل کرده است. در صورت تداوم این روند، استانبول می‌تواند علاوه بر نقش تجاری و جغرافیایی خود، به یکی از مراکز مهم تعامل میان سرمایه‌گذاران، شرکت‌های فناوری و نهادهای سیاست‌گذار منطقه تبدیل شود.

جیتکس نیز در این میان بخشی از یک شبکه بین‌المللی است که رویدادهایی در دبی، مراکش، سنگاپور و دیگر مراکز فناوری را به یکدیگر متصل می‌کند. حضور شرکت‌های ترکیه‌ای در چنین شبکه‌ای می‌تواند مسیر دسترسی آن‌ها به بازارهای خارج از کشور را کوتاه‌تر کند.

تفاوت شرکت‌های «چابک» و «کند» در عصر AI

یکی از مفاهیم مورد تأکید در تحلیل ارائه‌شده از جیتکس، تفاوت میان شرکت‌های چابک و شرکت‌های کند در مواجهه با هوش مصنوعی است.

شرکت‌های چابک، به‌جای انتظار برای تدوین یک برنامه جامع و بدون نقص، اجرای پروژه‌های کوچک‌تر و آزمایشی را آغاز می‌کنند، نتایج را می‌سنجند و سپس راهکارهای موفق را در مقیاس سازمان گسترش می‌دهند.

در مقابل، شرکت‌های کند معمولاً با انکار یا کم‌اهمیت جلوه‌دادن فناوری جدید آغاز می‌کنند و پس از مشاهده موفقیت رقبا، به سمت پذیرش آن حرکت می‌کنند. در این وضعیت، خطر اصلی تنها از دست‌دادن یک فرصت فناورانه نیست؛ بلکه تأخیر در ایجاد قابلیت‌های سازمانی لازم برای استفاده از AI نیز می‌تواند به شکاف رقابتی منجر شود.

از همین رو، یکی از پیام‌های اصلی این رویکرد آن است که تحول دیجیتال صرفاً با خرید فناوری اتفاق نمی‌افتد و نیازمند تغییر در ساختار سازمان، شیوه تصمیم‌گیری، مدیریت استعداد و فرهنگ کاری است.

مسئله منابع انسانی؛ شکاف نسلی یا شکاف مهارتی؟

گسترش هوش مصنوعی همچنین روابط میان نسل‌های مختلف نیروی کار را تحت تأثیر قرار داده است.

کارکنان جوان‌تر که معمولاً تجربه بیشتری در استفاده از ابزارهای دیجیتال دارند، می‌توانند در پذیرش فناوری‌های جدید نقش پررنگی ایفا کنند. در مقابل، کارکنان باسابقه‌تر ممکن است دانش سازمانی و تجربه عملی بیشتری در اختیار داشته باشند.

در این شرایط، مسئله اصلی لزوماً اختلاف میان «جوان» و «مسن» نیست، بلکه نحوه ترکیب مهارت فناورانه با تجربه سازمانی است.

مدلی که در تحلیل جیتکس پیشنهاد شده، بر استفاده هم‌زمان از مسیرهای مختلف شغلی تأکید دارد؛ به این معنا که همه کارکنان الزاماً نباید در مسیر مدیریت ارشد قرار بگیرند. برخی می‌توانند به‌عنوان متخصص فنی، برخی در نقش رهبر، و گروهی دیگر در مسیرهای انتقالی و کسب تجربه در حوزه‌های مختلف فعالیت کنند.

چنین مدلی می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند دانش فنی کارکنان جوان را در کنار تجربه کارکنان ارشد قرار دهند و از تبدیل تحول دیجیتال به یک منازعه نسلی جلوگیری کنند.

از «سازمان» به «جامعه»؛ تغییر در مدل مدیریت

در مدل پیشنهادی برای فرهنگ دیجیتال، ساختار سنتی و سلسله‌مراتبی سازمان با مدلی مشارکتی‌تر مقایسه می‌شود.

در سازمان‌های سنتی، تصمیم‌گیری عمدتاً از رأس هرم به پایین منتقل می‌شود. اما در سازمان‌های مبتنی بر فرهنگ دیجیتال، تصمیم‌ها می‌توانند به افرادی واگذار شوند که دانش بیشتری درباره موضوع دارند، حتی اگر از نظر سلسله‌مراتبی در سطح پایین‌تری قرار داشته باشند.

برای شکل‌گیری چنین ساختاری، شش مؤلفه در متن تحلیل‌شده مورد تأکید قرار گرفته است:

ساختار هم‌راستا، روش‌ها و انضباط مشترک، ارتباطات چندسویه، یکپارچگی، ارتباطات فرامرزی و هویت و سرنوشت مشترک.

این تغییر در نهایت به معنای آن است که تحول AI باید هم‌زمان در فناوری و روابط انسانی سازمان اتفاق بیفتد.

چالش اصلی: مقاومت در برابر تغییر

تحول هوش مصنوعی بدون مقاومت سازمانی نخواهد بود. ترس از ازدست‌دادن جایگاه، کاهش کنترل، ابهام درباره آینده، افزایش حجم کار، تجربه‌های ناموفق گذشته و نگرانی از پیامدهای جانبی تحول، از جمله عواملی هستند که می‌توانند در برابر تغییر مقاومت ایجاد کنند.

از این رو، نقش رهبران صرفاً صدور دستور برای استفاده از فناوری نیست. رهبران باید بتوانند مقاومت را شناسایی کنند، با کارکنان مخالف گفت‌وگو داشته باشند، از داده برای توضیح ضرورت تغییر استفاده کنند و در عین حال سرعت تحول را با ظرفیت واقعی سازمان هماهنگ کنند.

در این رویکرد، هفت مهارت برای رهبران تحول برجسته شده است: هماهنگی با محیط، ذهن باز، نگاه الهام‌بخش، ایجاد ائتلاف، پرورش تیم، پافشاری در اجرای تغییر و اعتباردهی به تخصص.

جیتکس و چشم‌انداز ۲۰۲۶

آنچه از جیتکس ترکیه می‌توان برداشت کرد، تلاش برای ایجاد یک اکوسیستم چندلایه است؛ اکوسیستمی که در آن استارتاپ‌ها، شرکت‌های صنعتی، تکنوپارک‌ها، سرمایه‌گذاران، دولت و زیرساخت‌های محاسباتی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.

مزیت‌هایی مانند نیروی متخصص، ظرفیت صنعتی، شبکه تکنوپارک‌ها و موقعیت جغرافیایی می‌توانند به ترکیه در این مسیر کمک کنند. در مقابل، توسعه دیتاسنترها، تأمین انرژی، حفظ سرعت نوآوری و رقابت با دیگر قطب‌های فناوری جهان همچنان از چالش‌های اصلی این مسیر هستند.

در نهایت، پیام اصلی این رویداد را می‌توان در یک گزاره خلاصه کرد: رقابت بر سر هوش مصنوعی تنها رقابت بر سر مدل‌ها و نرم‌افزارها نیست؛ رقابت بر سر استعداد، سرمایه، زیرساخت، داده و مهم‌تر از همه، توانایی سازمان‌ها برای تغییر است.

ترکیه با قرارگرفتن جیتکس در استانبول تلاش می‌کند این اجزا را در یک اکوسیستم واحد گرد هم آورد. اینکه این مدل تا چه اندازه بتواند استانبول را به یک هاب پایدار فناوری و هوش مصنوعی در اوراسیا تبدیل کند، به میزان موفقیت این کشور در تبدیل حضور نمایشگاهی به سرمایه‌گذاری، محصول، صادرات و ظرفیت واقعی محاسباتی بستگی خواهد داشت.

• قانون ملی توسعه هوش مصنوعی ابلاغ شد
• جیتکس ترکیه؛ تلاش آنکارا برای تبدیل‌شدن به هاب هوش مصنوعی اوراسیا
• چگونه جنسن هوانگ به تیلور سوئیفت دنیای هوش مصنوعی تبدیل شد؟
• رونمایی اوپن‌زکا از سگ رباتیک هوشمند امداد و نجات
• عبور از تجارت ۱۰۰ میلیارد دلاری با ترکیه نیازمند جهش در هوش مصنوعی و زیرساخت‌های دیجیتال است