افشای زمینخواری مارک زاکربرگ در هاوایی با شبکه شرکتهای صوری
نگار علی
- ۲ خرداد ۱۴۰۵
مارک زاکربرگ، مرد شماره یک متا و یکی از معماران اصلی جهان هوش مصنوعی، اینبار نه با الگوریتمها و عینکهای هوشمند، بلکه با اهرم ثروت افسانهای و تکیه بر شرکتهای صوری، در حال بلعیدن اراضی اجدادی بومیان هاوایی است؛ اقدامی که موجی از خشم جهانی را برانگیخته و چهره واقعی الیگارشهای سیلیکونولی را ورای شعارهای بشردوستانه به تصویر میکشد.
طبق گزارشهای تایید شده تا سال ۲۰۲۶، مارک زاکربرگ که در حال حاضر به عنوان ششمین فرد ثروتمند جهان شناخته میشود، با ولعی سیریناپذیر در حال جمعآوری املاک لوکس و اراضی وسیع است؛ رفتاری که یادآور لوردهای فئودال در قرون وسطی است. اما آنچه این پرونده را جنجالیتر میکند، روشهای غیرمتعارف و هویت بومیانی است که قربانی این جاهطلبی شدهاند.
ماجرا از سال ۲۰۱۴ آغاز شد؛ زمانی که بنیانگذار فیسبوک تصمیم گرفت زمینهای جزیره «کائوآیی» (Kaua’i) در هاوایی را قطعه به قطعه تصاحب کند. بر اساس آخرین دادههای منتشر شده، زاکربرگ اکنون مالک بیش از ۲۳۰۰ اکر (معادل تقریبی ۹۳۰ هکتار) از اراضی این جزیره به ارزش تقریبی ۳۱۱ میلیون دلار است؛ وسعتی که برای درک بهتر آن، باید بدانیم تقریباً سه برابر کل مساحت پارک مرکزی (Central Park) نیویورک است.
شرکتهای صوری با نامهای سنتی؛ ترفند حقوقی برای تسلیم بومیان
گزارشهای حقوقی نشان میدهند زاکربرگ برای پیشبرد این هدف، شبکهای پیچیده از شرکتهای صوری با نامهای بومی و سنتی هاوایی ایجاد کرده است. او از طریق این نهادهای کاغذی، علیه صدها نفر از نوادگان مالکان بومی هاوایی اقامه دعوی کرده است.
این پروندهها برای اولین بار در سال ۲۰۱۷ جنجالی شدند؛ زمانی که فاش شد زاکربرگ علیه بیش از ۱۰۰ خانواده بومی شکایت کرده تا حق انحصاری خرید تنها ۸ اکر زمین خانوادگی باقیمانده را به دست آورد. هدف اصلی این شکایتها، اراضی موسوم به «کولهآنا» (Kuleana) است؛ قطعات کوچکی از زمین که در سال ۱۸۵۰ طبق فرمان پادشاهی وقت، به بومیان هاوایی واگذار شد و به عنوان میراثی گرانبها نسل به نسل منتقل شده است.
ملودی کاپیلیالوها ماکنزی، پژوهشگر حقوق سنتی هاوایی، مینویسد: «بومیان هاوایی پیش از استعمار، زمین را به عنوان یک دارایی انحصاری و قابل فروش نمیدیدند، بلکه آن را امری اشتراکی و مشاع میدانستند.» به همین دلیل، در ۱۷۶ سال گذشته اسناد ثبتی رسمی برای تفکیک سهم دقیق هر یک از نوادگان صادر نشده و مالکیت این زمینها به صورت مشاع باقی مانده است.
حراج اجباری؛ جایی که پول حرف اول را میزند
لورن بار، وکیل دعاوی ملکی، توضیح میدهد که زاکربرگ با سوءاستفاده از این خلاء ساختاری، دست به اقدام حقوقی ویژهای به نام «دعاوی رفع ابهام از مالکیت» (Quiet Title) زده است. این قانون زمانی کاربرد دارد که مالکان متعدد بر سر یک ملک اختلاف داشته باشند یا سند قطعی در دست نباشد. در این حالت، دادگاه رای به حراج ملک میدهد و بالاترین قیمت پیشنهادی، صاحب سند میشود.
مشخص است که در یک حراجی علنی، هیچ بومی یا شهروند عادی توان رقابت با ثروت افسانهای یکی از غولهای فناوری جهان را ندارد. اگرچه زاکربرگ در سال ۲۰۱۷ پس از واکنشهای شدید اجتماعی و رسانهای مجبور شد شکایتهای خود را موقتاً پس بگیرد، اما روند تصاحب اراضی او هرگز متوقف نشد، بلکه صرفاً به پشت پرده و در سایه پنهانکاری کامل منتقل گردید.
خشم کاربران در فضای مجازی: «این الیگارشها باید سر جایشان بنشینند»
اقدامات زاکربرگ موجی از انزجار را در شبکههای اجتماعی به همراه داشته است. برخی از کاربران با اشاره به آتشفشان خاموش جزیره کائوآیی، به طنز و کنایه آرزوی فعال شدن مجدد آن را کردهاند! کاربران دیگر نیز با مقایسه زاکربرگ با سایر غولهای فناوری، به لری الیسون (بنیانگذار اوراکل) اشاره کردهاند که هماکنون مالک ۹۸ درصد از کل اراضی جزیره «لانایی» هاوایی است. یکی از کاربران ردیت در پستی که با استقبال بالایی مواجه شد، نوشت:«این الیگارشهای لعنتی فناوری باید سر جایشان نشانده شوند. آنها در حال ساختن یک نظام نایبالسلطنه مدرن هستند.»
