تقاضای هوش مصنوعی از ظرفیت زیرساخت‌ها جلو زده

در ماه مارس ۲۰۲۶، Anthropic که مدل‌های آن در میان کسب‌وکارها محبوب است، شروع به محدودکردن (throttling) دسترسی به ابزارهای خود در زمان‌های اوج ترافیک کرد. از آن زمان، این شرکت برنامه‌های اشتراک خود را تغییر داده است که به نظر می‌رسد تلاشی برای مهار میزان استفاده باشد. در ماه آوریل، سرویس آن روزانه قطعی‌هایی در حدود ۳۰ دقیقه را تجربه کرده است. OpenAI نیز در ماه مارس به طور ناگهانی ابزار تولید ویدئوی خود، Sora را تعطیل کرد تا توان محاسباتی خود را برای کاربردهای دیگری بازتخصیص دهد. در ۲۰ آوریل ۲۰۲۶ نیز GitHub پذیرش اشتراک‌های جدید برای ربات برنامه‌نویسی خود را متوقف کرد.

این شرکت‌ها چاره دیگری نداشتند. تقاضا سریع‌تر از آنکه بتوانند ظرفیت را افزایش دهند، درحال‌رشد است؛ به‌طوری که بین ماه‌های ژانویه و مارس ۲۰۲۶، توکن‌های هفتگی پردازش‌شده در OpenRouter چهار برابر شد. در همین حال، این صنعت برای ساخت زیرساخت‌های جدید در حال رقابت است. در ۲۰ آوریل ۲۰۲۶، Anthropic یک شراکت ۱۰۰ میلیارددلاری با آمازون را برای تأمین حداکثر ۵ گیگاوات ظرفیت سرور اعلام کرد که نزدیک به یک‌پنجم آن تا پایان سال جاری میلادی وارد مدار خواهد شد. در ۲۴ آوریل، این شرکت اعلام کرد که گوگل نیز ۴۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خواهد کرد تا به این آزمایشگاه در تأمین نیازهای محاسباتی‌اش کمک کند. در ۲۷ آوریل، OpenAI اعلام کرد که در حال بازنگری در شراکت خود با مایکروسافت است تا به آن اجازه دهد تمامی محصولاتش را از طریق هر ارائه‌دهنده خدمات ابری توزیع کند و انعطاف‌پذیری بیشتری برای بهره‌برداری از تأمین محاسباتی به آن بدهد.

غول‌های فناوری برای ساخت ظرفیت جدید به رقابت افتاده‌اند

پنج هایپراسکیلر ارائه‌دهنده خدمات ابری یعنی آلفابت، آمازون، متا، مایکروسافت و اوراکل روند و سرعت سرمایه‌گذاری خود در دیتاسنترها را روزبه‌روز افزایش می‌دهند. آلفابت، آمازون و اوراکل در سال جاری در مجموع بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار بدهی ایجاد کرده‌اند. متا نیز اخیراً اعلام کرد که برای آزادسازی نقدینگی، ۱۰ درصد از نیروی کار خود را تعدیل می‌کند و مایکروسافت نیز اعلام کرد به حدود ۷ درصد از کارکنان خود پیشنهاد بازخرید داوطلبانه خواهد داد.

ساخت دیتاسنتر دیگر فقط یک مسئله فنی نیست

بااین‌حال اگر صرفاً فقط ظرفیت افزایش پیدا کند تنها فقط چالش‌ها افزایش پیدا خواهند کرد. در آمریکا و فراتر از آن، مخالفت‌های سیاسی با ساخت دیتاسنترها در حال افزایش است. علاوه بر این، شرکت‌هایی که سخت‌افزارهای دیتاسنترها، از تراشه‌ها و تجهیزات شبکه گرفته تا تجهیزات خنک‌کننده را می‌سازند، سرمایه‌گذاری بسیار اندکی برای همگام‌شدن با تقاضا داشته‌اند؛ بنابراین، به نظر می‌رسد که فشار بر ظرفیت بدتر خواهد شد.

مخالفت‌های سیاسی، ترمز توسعه دیتاسنترها می‌شود

با مسائل سیاسی شروع کنیم. در ماه آوریل ۲۰۲۶، قانون‌گذاران در ایالت مین به لایحه‌ای رأی مثبت دادند که ساخت دیتاسنترهای با ظرفیت بیش از ۲۰ مگاوات را تا نوامبر سال آینده ممنوع می‌کند. اگرچه این لایحه متعاقباً توسط فرماندار وتو شد، قانون‌گذاران در بیش از ده ایالت دیگر آمریکا در حال بررسی اقدامات مشابهی هستند. طبق یک برآورد، سال ۲۰۲۵ در آمریکا پروژه‌های دیتاسنتر به ارزش ۱۵۶ میلیارد دلار به دلیل مخالفت‌های محلی و دعاوی حقوقی مسدود شده یا به تعویق افتادند. کشورهای دیگر از ایرلند گرفته تا برزیل نیز واکنش‌های منفی بسیاری دریافت کرده‌اند. نگرانی‌ها پیرامون تأثیر دیتاسنترهای پرمصرف بر روی قبوض برق افزایش پیدا کرده و ممکن است با افزایش قیمت انرژی در اثر جنگ در خلیج‌فارس شدت یابد.

بعد از برق، نوبت تراشه است

حتی زمانی که ساخت دیتاسنترها تأیید می‌شود و می‌توانند به یک منبع تغذیه متصل شوند، خواه شبکه برق سراسری باشد یا ابزارهای تولید برق اختصاصی خودشان؛ سازندگان آن‌ها برای دسترسی به تجهیزات محاسباتی موردنیاز جهت راه‌اندازی این مراکز با دشواری بیشتری مواجه هستند.

کمبود GPU، ظرفیت دیتاسنترهای جدید را تهدید می‌کند

«ایوان چیام» (Ivan Chiam) از شرکت تحقیقاتی SemiAnalysis خاطرنشان می‌کند که برای پر کردن دیتاسنترهایی که اکنون در حال ساخت هستند، تعداد کافی تراشه وجود ندارد. به واحدهای پردازش گرافیکی (GPU) طراحی‌شده توسط انویدیا توجه کنید که بیش از دوسوم توان محاسباتی هوش مصنوعی جهان را تأمین می‌کنند. قیمت اجاره یکی از پردازنده‌های گرافیکی مدل H100 این شرکت که در سال ۲۰۲۲ عرضه شد، از ماه نوامبر تاکنون به دلیل آن که مشتریان قادر به دستیابی به مدل‌های جدیدتر نبوده‌اند و به نسل‌های قدیمی‌تر متوسل شده‌اند، حدود ۳۰ درصد افزایش‌یافته است. دسترسی به پردازنده‌های هوش مصنوعی رقیب نیز دشوارتر شده است. «اندی جسی» (Andy Jassy)، مدیرعامل آمازون در ماه آوریل اعلام کرد که شرکت او تقریباً تمام ظرفیت دسترسی به تراشه‌های هوش مصنوعی Trainium2 خود را پیش‌فروش کرده است و بخش قابل‌توجهی از ظرفیت Trainium4 که قرار است سال آینده عرضه شود، «از قبل رزرو شده است.»

بحران حافظه؛ گلوگاه تازه زیرساخت هوش مصنوعی

این فشار روی تراشه‌های حافظه نیز احساس می‌شود، به‌ویژه نوع حافظه با پهنای باند بالا (HBM) که مدل‌های هوش مصنوعی به‌شدت به آن وابسته‌اند. هر سه تولیدکننده بزرگ HBM یعنی SK Hynix، سامسونگ و Micron می‌گویند که بیشتر عرضه آن‌ها برای سال ۲۰۲۶ پیشاپیش فروش رفته است. در ماه مارس زمانی که از گوگل الگوریتم TurboQuant که هدف آن کاهش میزان حافظه موردنیاز هوش مصنوعی است، رونمایی کرد؛ امیدی برای بهبود وضعیت پدیدار شد و باعث افت مقطعی قیمت سهام سازندگان حافظه شد. بااین‌وجود، انتظار می‌رود که تقاضا برای HBM حداقل برای سه سال آینده از میزان عرضه پیشی بگیرد.

عامل‌های هوش مصنوعی، تقاضا برای CPU را هم بالا می‌برند

این کمبودها در حال سرایت به CPUها نیز هستند. ابزارهای هوش مصنوعی عامل‌محور که برنامه‌ریزی، استدلال و اجرای وظایف را بر عهده دارند، برای هماهنگ‌سازی کار خود به میزان بسیار بیشتری به این نوع از تراشه‌ها متکی هستند. بانک سرمایه‌گذاری Morgan Stanley تخمین می‌زند که سیستم‌های عامل‌محور به‌ازای هر پردازنده گرافیکی به یک پردازنده مرکزی نیاز دارند، درحالی‌که این نسبت برای سیستم‌های مبتنی بر چت‌بات، ۱ به ۱۲ است. در واقع، تقاضا برای پردازنده‌های مرکزی به‌قدری زیاد بوده که جان تازه‌ای به اینتل بخشیده است که تا همین اواخر به نظر می‌رسید به‌سوی فروپاشی می‌رود. ارزش بازار این تراشه‌ساز آمریکایی که یکی از تولیدکنندگان پیشرو پردازنده‌های مرکزی به شمار می‌رود، طی ۶ ماه گذشته بیش از دو برابر شده است (نمودار ۱ را ببینید).

سرمایه‌گذاری سخت‌افزاری از رشد تقاضا عقب مانده است

اما اصل مشکل این است که شرکت‌های حاضر در طول زنجیره تأمین هوش مصنوعی، بسیار کمتر از ارائه‌دهندگان خدمات ابری سرمایه‌گذاری می‌کنند. ازاین‌رو اکونومیست مخارج سرمایه‌ای برنامه‌ریزی‌شده ۲۰۲۶ حدود ۵۰ تولیدکننده بزرگ تراشه، ابزارهای تراشه‌سازی، سرور، تجهیزات شبکه و تجهیزات خنک‌کننده و نحوه تغییر آن نسبت به سال ۲۰۲۴ را بررسی است. پنج ارائه‌دهنده بزرگ خدمات ابری، مجموع مخارج سرمایه‌ای خود را ۳ برابر کرده و به بیش از ۷۵۰ میلیارد دلار رسانده‌اند، اما تأمین‌کنندگان سخت‌افزار مخارج خود را تنها به میزان نیمی از آن افزایش داده‌اند و امسال نیز کمتر از یک‌سوم غول‌های ابری سرمایه‌گذاری خواهند کرد (نمودار ۲ را ببینید).

TSMC هم نمی‌تواند به این سرعت ظرفیت بسازد

شرکت TSMC، بزرگ‌ترین تراشه‌ساز قراردادی جهان و تأمین‌کننده غالب پردازنده‌های گرافیکی و مرکزی پیشرفته را در نظر بگیرید. پیشرفته‌ترین کارخانه‌های ساخت تراشه (fabs) این شرکت که تراشه‌های پنج نانومتری یا کوچک‌تر تولید می‌کنند، از قبل با حداکثر ظرفیت ممکن در حال کار هستند. «سی. سی. وی» (C.C. Wei)، مدیرعامل این شرکت، اعتراف می‌کند که عرضه «بسیار محدود» است، اما «هیچ راه میانبری وجود ندارد»؛ زیرا ساخت یک کارخانه جدید ۲ تا ۳ سال زمان می‌برد. این شرکت قصد دارد در سال ۲۰۲۶ حدود ۵۵ میلیارد دلار هزینه کند که نسبت به سال ۲۰۲۵ افزایش ۳۴ درصدی را نشان می‌دهد و تحلیلگران انتظار دارند این رقم در سال ۲۰۲۷ به ۶۵ میلیارد دلار برسد. اما مخارج سرمایه‌ای آن به‌عنوان سهمی از فروش، از حدود نیمی از فروش در سال ۲۰۲۲ به یک‌سوم در سال جاری کاهش یافته است.

هوش مصنوعی با یک شکاف زمانی بزرگ روبه‌روست

احتیاط TSMC مشتریانش را ناامید کرده است. «سم آلتمن»، مدیرعامل OpenAI از این شرکت خواسته است که «فقط ظرفیت بیشتری بسازد». ایلان ماسک نیز اعلام کرده است که یک به‌اصطلاح «ترافب» (Terafab) را با هدف نسبتاً متواضعانه تولید سالانه توان پردازشیِ بیشتر از کل صنعت نیمه‌هادی جهانی امروز، خواهد ساخت. این تأسیسات که ماسک از اینتل برای کمک به راه‌اندازی آن بهره گرفته است، بعید است که زودتر از سال ۲۰۲۸ تولید خود را آغاز کند و حتی در آن زمان نیز تنها در کسری از مقیاسِ پیش‌بینی‌شده خواهد بود. علاوه بر این، ماسک ممکن است در به‌دست‌آوردن ماشین‌آلات پیشرفته کافی برای بهره‌برداری از آن با مشکل مواجه شود؛ ماشین‌آلاتی که آن‌ها نیز با کمبود مواجه هستند. این امر نشان‌دهنده عدم تطابقی است که اکنون بر آینده هوش مصنوعی سایه افکنده است. بهبود نرم‌افزار ماه‌ها طول می‌کشد، درحالی‌که گسترش زنجیره‌های تأمین به سال‌ها زمان نیاز دارد. سازندگان سخت‌افزار از ساخت بیش از حد و گیرافتادن با ظرفیت‌های بلااستفاده بیم دارند. جنون «به‌حداکثررسانی توکن» ممکن است به‌زودی متوقف شود.

گزارش حاضر در نسخه May 2nd 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.