یکی از سریع‌ترین شرکت‌های درحال‌رشد تاریخ، در آستانه سالی سرنوشت‌ساز
بزرگ‌ترین نمایش جهان
سید محمدجواد فیاض
- ۲۰ مهر ۱۴۰۵
سم آلتمن شبیه شعبده‌بازی است که روی یک‌چرخ تعادل خود را حفظ کرده است. ساخت چت‌بات‌هایی همه‌چیزدان که با پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی تغذیه می‌شوند، برای مدیرعامل OpenAI هدفی بیش از حد متواضعانه است. برای آن که تماشاگران را میخکوب نگه دارد، او مدام توپ‌های بیشتری را به هوا می‌اندازد: تراشه‌های اختصاصی؟ حتماً. تجارت الکترونیک؟ چرا که نه. مشاوره کسبوکار؟ خیلی ساده. یک دستگاه مصرفی؟ قطعاً.
آلتمن هم‌زمان، باید یک دستش را آزاد نگه دارد تا کلاهش را برای جمع‌آوری پول جلو بگیرد؛ چرا که این نمایش روزبه‌روز پرهزینه‌تر می‌شود. ارقام افشاشده نشان می‌دهد OpenAI انتظار دارد در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۷ میلیارد دلار نقدینگی بسوزاند؛ رقمی که در سال ۲۰۲۵ حدود ۹ میلیارد دلار بوده است. همچنین زیان‌های شرکت در هر یک از سه سال پس از آن نیز همچنان انباشته خواهد شد (نمودار ۱). این شرکت تاکنون بیش از ۶۰ میلیارد دلار از سرمایه‌گذاران جذب کرده است؛ بیش از هر شرکت خصوصی دیگری در تاریخ که تقریباً تمام آن از اواخر ۲۰۲۲ و پس از آن که ChatGPT این آزمایشگاه نسبتاً گمنام هوش مصنوعی را به شهرت رساند، تأمین شده است (نمودار ۲).
ولع آلتمن برای پول هنوز فروکش نکرده است. به گفته منبعی نزدیک به این شرکت،OpenAI در سال ۲۰۲۶ «تقریباً قطعاً» دور جدیدی از تأمین سرمایه را انجام خواهد داد. گفته می‌شود این شرکت به دنبال جذب رقمی تا ۱۰۰ میلیارد دلار است، با ارزشیابی‌ای در حدود ۸۳۰ میلیارد دلار؛ در مقایسه با ۵۰۰ میلیارد دلار در آخرین دور جذب سرمایه در ماه اکتبر ۲۰۲۵. آمازون نیز جداگانه در حال مذاکره برای سرمایه‌گذاری تا سقف ۱۰ میلیارد دلار درOpenAI است که اخیراً خود را از یک رابطه انحصاری با مایکروسافت؛ یعنی بزرگ‌ترین رقیب آمازون در رایانش ابری را رها کرده است. انویدیا هم اعلام کرده که ممکن است در قالب اقساط ۱۰ میلیارددلاری، تا ۱۰۰ میلیارد دلار در OpenAI سرمایه‌گذاری کند تا به این شرکت کمک کند محصولات خودش را خریداری کند. هرچند آلتمن در مقاطع مختلف ایده عرضه عمومی سهام را رد کرده، اما شایعاتی وجود دارد مبنی بر این‌که او به چنین گزینه‌ای نیز می‌اندیشد.
جذب سرمایه بی‌سابقه OpenAI به رشدی کم‌نظیر دامن زده است. در سال ۲۰۲۳ درآمد شرکت از مرز ۱ میلیارد دلار گذشت. در سال ۲۰۲۵ بنا بر گزارش‌ها به ۱۳ میلیارد دلار رسید و تا پایان سال به نرخ سالانه ۲۰ میلیارد دلار صعود کرد. گوگل و فیس‌بوک به ترتیب پنج و شش سال زمان برد تا به چنین دستاوردی برسند.
مشکل اینجاست که تقاضای OpenAI برای توان محاسباتی که با فاصله زیاد بزرگ‌ترین هزینه آن است همچنان به طور تنگاتنگی با درآمد گره خورده است. نیاز محاسباتیOpenAI از ۲۰۰ مگاوات در سال ۲۰۲۳ به ۱.۹ گیگاوات در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت. OpenAI توافق‌نامه‌های همکاری برای افزودن ۳۰ گیگاوات ظرفیت دیگر در سال‌های آینده با هزینه‌ای در حدود ۱.۴ تریلیون دلار را امضا کرده است. فعلاً سرمایه‌گذاران مجذوب نمایش خیره‌کننده آلتمن هستند؛ اما در نهایت، او باید ثابت کند که می‌تواند به سودآوری برسد.
آلتمن همچنان استدلال می‌کند که اقتصاد OpenAI با رشد شرکت بهبود خواهد یافت و هزینه‌های اولیه آموزش مدل‌ها نیز کمتر می‌شود. بااین‌حال، هزینه‌های آموزش همچنان روبه‌افزایش است؛ زیرا OpenAI در رقابتی سخت با سازندگان رقیب مواجه است. بر اساس بنچمارک‌هایی که Stanford Institute for Human-Centred Artificial Intelligence گردآوری کرده، فاصله عملکردی میان پیشرفته‌ترین مدل‌ها طی سال گذشته به طور محسوسی کاهش یافته است. در ماه‌های اخیر، بزرگ‌ترین تهدید برای OpenAI گوگل بوده است؛ مدلی Gemini 3 که در نوامبر ۲۰۲۵ عرضه شد، در بنچمارک‌های مختلفی از GPT-5.1 عملکرد بهتری نشان داد.OpenAI نیز با GPT-5.2 پاسخ داد، اما این ضدحمله به‌هیچ‌وجه ضربه‌ای قاطع نبود. در همین حال، به‌اصطلاح «مدل‌های متن‌باز» که پارامترهای عددی یا همان «وزن» آن‌ها به‌صورت آزاد و رایگان در دسترس است نیز فاصله عملکردی خود با مدل‌های بسته را کم کرده‌اند.
OpenAI نمی‌تواند در مدل‌سازی عقب بماند. نشانه‌هایی وجود دارد که ChatGPT در حال ازدست‌دادن شتاب پیشرفت خود است. طبق داده‌های Sensor Tower که ترافیک وب را رصد می‌کند، این سرویس تا اواسط دسامبر ۲۰۲۵، ۹۱۰ میلیون کاربر فعال ماهانه داشته است، درحالی‌که Gemini به ۳۴۵ میلیون رسیده و در حال نزدیک‌شدن است. مطالعه‌ای اخیر در کشورهای بزرگ اروپایی از سوی بانک Deutsche نشان می‌دهد اشتراک‌هایChatGPT در تابستان «به بن‌بست خورد» و از آن زمان تاکنون به‌زحمت رشد کرده است. آلتمن با درک این چالش، در اوایل دسامبر یک وضعیت اضطراری موقتی موسوم به Code Red اعلام کرد و از کارکنان خواست سایر ابتکارها را متوقف کنند و بهبود ChatGPT را در اولویت بگذارند.
نگران‌کننده‌تر از همه، گزارش‌هایی است که می‌گوید OpenAI صرفاً با اجرای مدل‌هایش نیز زیان می‌دهد؛ مدل‌هایی که بسیاری از مصرف‌کنندگان از طریق نسخه رایگان ChatGPT به آن‌ها دسترسی دارند. در نوامبر ۲۰۲۵، «اد زیترون» مفسری که به بدبینی نسبت به هوش مصنوعی مشهور است؛ ارقام افشاشده‌ای از مایکروسافت منتشر کرد که نشان می‌داد هزینه‌های موسوم به «استنتاج OpenAI» در نیمه نخست ۲۰۲۵ از درآمدش فراتر رفته است. برای کاهش زیان،OpenAI می‌تواند قیمت‌ها را افزایش دهد یا دسترسی را محدود کند؛ اما چنین کاری خطر کاهش رشد را به همراه دارد، به‌ویژه در شرایطی که رقبا بی‌وقفه در تعقیب هستند.
تمام این‌ها تا حدی توضیح می‌دهد که چرا تمرکز OpenAI مدام پراکنده می‌شود. بخشی از راهبرد، توسعه مسیرهای جدید برای درآمدزایی از فناوری شرکت است. هرچند گفته می‌شود آلتمن به‌عنوان بخشی از «کُد قرمز» کار روی ادغام تبلیغات در ChatGPT را متوقف کرده، اما افراد مطلع می‌گویند شرکت همچنان برنامه دارد در سال ۲۰۲۶ چنین کاری را انجام دهد. هم‌اکنون OpenAI به شرکت‌هایی از جمله Etsy و Walmartاجازه می‌دهد در آمریکا از طریق چت‌باتش محصولات خود را بفروشند و در ازای آن کارمزد بپردازند.OpenAI همچنین امیدوار است درآمد خود از مشتریان سازمانی را افزایش دهد که معمولاً مشتریان وفادارتری هستند. در این حوزه، رقیب اصلی Anthropic است؛ سازنده مدلی که چت‌بات Claude آن به‌ویژه میان برنامه‌نویسان محبوب شده است. برای جبران عقب‌ماندگی‌ها، OpenAI یک واحد مشاوره راه‌اندازی کرده که به شرکت‌های بزرگ در استقرار فناوری‌اش کمک می‌کند و ابزارهای سازمانی مانند AgentKitکه در اکتبر ۲۰۲۵ معرفی شد را توسعه داده است؛ ابزارهایی که مشتریان می‌توانند برای خودکارسازی کارها از آن‌ها استفاده کنند. هرچند مصرف‌کنندگان همچنان بخش عمده درآمد OpenAI را تأمین می‌کنند، سهم کسب‌وکارها روبه‌افزایش است.
راهبرد OpenAI همچنین به نظر می‌رسد شامل یکپارچگی عمودی باشد و از گوگل الهام بگیرد. تراشه‌های اختصاصی که گوگل بیش از یک دهه پیش توسعه آن‌ها را آغاز کرد، به مزیتی بزرگ در رقابت هوش مصنوعی بدل شده‌اند و هزینه‌ای بین یک‌دهم تا یک‌پنجم یک تراشه معادل انویدیا دارند. چهار میلیارد کاربر دستگاه‌های اندرویدی در سراسر جهان نیز کانال توزیع عظیمی برای محصولات هوش مصنوعی گوگل فراهم می‌کنند. در سال گذشته، OpenAI با Broadcom قراردادی امضا کرده تا سیلیکون اختصاصی خود را توسعه دهد و «سر جانی آیو» طراح خبره و مشهور آیفون را به خدمت گرفته تا یک دستگاه جدید را طراحی کند. تفاوت اینجاست که OpenAI به انبوه نقدینگی‌ای که موتور جست‌وجوی گوگل فراهم می‌کند دسترسی ندارد. همین حالا هم برخی سرمایه‌گذاران محتاط‌تر شده‌اند. مدیر یکی از شرکت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر می‌گوید زیان‌های OpenAI به‌اندازه کسری بودجه بسیاری از دولت‌های ملی است. او گلایه می‌کند که در گفت‌وگوهای جذب سرمایه «حتی اجازه ندارید بپرسید» نرخ سوزاندن نقدینگی چقدر است. وقتی «برد گِرستنر» که یکی از وفادارترین سرمایه‌گذاران OpenAI است در یک پادکست از آلتمن پرسید OpenAI چگونه می‌خواهد تعهدات عظیم هزینه‌ای خود که معادل حدود ۱۰۰ برابر درآمد ۲۰۲۵ است را تأمین کند؛ آلتمن با تندی پاسخ داد: «اگر می‌خواهی سهامت را بفروشی، برایت خریدار پیدا می‌کنم.»
منتقدان OpenAI آنچه را که تکبر آلتمن می‌دانند، نکوهش می‌کنند. مدیر یک شرکت VC دیگر که از یکی از رقبای OpenAI حمایت می‌کند می‌گوید: «این داستان WeWork است، اما با استروئید»؛ اشاره‌ای به کسبوکار اجاره دفتر که زمانی پرآوازه بود و زیر بار بدهی‌های عظیم و پیش‌بینی‌های غیرواقع‌بینانه رشد، به طرزی چشمگیر فروپاشید.
اگر فروش سازمانی OpenAI ناامیدکننده باشد و نتواند ChatGPT را از مسیرهای دیگر به کسب درآمد برساند، ممکن است خیلی زود از هم بپاشد. بااین‌حال، فعلاً آلتمن همچنان باورمندان زیادی دارد. یکی از سرمایه‌گذارانش می‌گوید: «اگر پنج سال پیش به من می‌گفتید سم می‌تواند چنین قراردادهایی را ببندد، هرگز باور نمی‌کردم. او از آنچه همه فکر می‌کردند بهتر است.» سال پیشِ رو آزمونی خواهد بود برای این‌که آیا مدیر OpenAI چیزی فراتر از یک اجراکننده ماهر است یا نه.
گزارش حاضر در نسخه January 3rd 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.
