هوش مصنوعی، شرکت Arm را به بازنگری در فرمول موفقیت خود وامی‌دارد

مشتریان، طرح‌های این شرکت را لایسنس می‌کنند، در صورت تمایل آن‌ها را تغییر می‌دهند و خودشان تراشه را تولید می‌کنند یا سفارش تولید می‌دهند. Arm یک هزینه مجوز (Licence fee) اولیه و یک حق امتیاز (Royalty) ناچیز به‌ازای هر تراشه دریافت می‌کند. این مدل کسب‌وکار، Arm را به بازیگری بزرگ تبدیل کرده است؛ تا کنون بیش از ۳۰۰ میلیارد تراشه بر پایه طراحی‌های این شرکت روانه بازار شده که تنها ۳۰ میلیارد آن مربوط به سال گذشته میلادی است.

بااین‌وجود، فراگیر بودن لزوماً سرمایه‌گذاران را به وجد نمی‌آورد. تقاضای پایین برای گوشی‌های هوشمند و لوازم الکترونیکی مصرفی بر ارزش سهام Arm سنگینی کرده است. از ابتدای سال ۲۰۲۵، قیمت سهام این شرکت ۲ درصد کاهش یافته، درحالی‌که شاخص نیمه‌هادی فیلادلفیا به دلیل رونق هوش مصنوعی، ۶۵ درصد رشد داشته است. بااین‌حال «رنه هاس» (Rene Haas) مدیرعامل Arm، همچنان خوش‌بین است و دلیل اصلی آن را هوش مصنوعی می‌داند. او معتقد است که هوش مصنوعی شرکتش را در آستانه عصر جدیدی از رشد قرار می‌دهد، حتی اگر نتایج مالی آن هنوز ملموس نباشد.

رونق هوش مصنوعی در واقع باید تقاضا برای تراشه‌های طراحی‌شده توسط Arm را افزایش دهد، اما درعین‌حال شرکت را با انتخابی دشوار روبرو می‌کند. مدل لایسنسینگ فعلی، طراحی‌های Arm را به شکلی گسترده توزیع می‌کند؛ اما بخش اعظم ارزش افزوده را برای مشتریان باقی می‌گذارد. Arm برای بهره‌برداری حداکثری از هوش مصنوعی، ممکن است ناچار شود از فروش صرفِ نقشه‌های فنی فراتر رفته و به توسعه تراشه‌های اختصاصی خود نزدیک‌تر شود. این مسیر نویدبخش بازدهی بالاتر است، اما به قیمت رنجاندن مشتریانی تمام می‌شود که دقیقاً به این دلیل برای Arm ارزش قائل بودند که این شرکت رقیب آن‌ها محسوب نمی‌شد.

تخصص Arm در طراحی واحدهای پردازش مرکزی (CPU) با کاربرد عمومی است. طراحی‌های بهینه از نظر مصرف انرژیِ این شرکت، به‌ویژه در گوشی‌های هوشمند کارآمد بوده‌اند. طراحی یک CPU جدید می‌تواند صدها میلیون دلار هزینه داشته باشد و ۱۸ تا ۲۴ ماه زمان ببرد؛ اما استفاده از یک طرح آماده، مشتریانی مانند اپل را از بخش بزرگی از این بار کاری رها می‌کند.

دیتاسنترهایی که در کانون تب هوش مصنوعی قرار دارند، حول واحدهای پردازش گرافیکی (GPU) ساخته شده‌اند؛ اما این مراکز به CPU نیز نیاز دارند. انویدیا از طراحی‌های Arm برای CPUهای خود استفاده می‌کند؛ غول‌های ابری مانند آمازون و گوگل نیز همین رویه را دارند. هاس استدلال می‌کند که این تازه آغاز راه است. با انتقال بار کاری هوش مصنوعی از مرحله «آموزش» (Training) به مرحله «استنتاج» (Inference) تقاضا برای پردازنده‌های عمومی و کارآمد افزایش خواهد یافت. مدیرعامل Arm انتظار دارد بخش بزرگی از این فعالیت‌ها از دیتاسنترها به گوشی‌ها، گجت‌های پوشیدنی و خودروها منتقل شود که باز هم به نفع معماری CPU خواهد بود.

بااین‌حال، مدل فعلی Arm تنها بخش کوچکی از ارزشی را که خلق می‌کند، به دست می‌آورد. تحلیل‌گران پیش‌بینی می‌کنند درآمد این شرکت در سال مالی جاری میلادی حدود ۵ میلیارد دلار باشد که نیمی از آن از حق امتیازها و بقیه از هزینه‌های لایسنس تأمین می‌شود. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ درصد افزایش یافته، اما همچنان در مقایسه با غول‌هایی چون انویدیا، Broadcom یا اینتل بسیار ناچیز است. طبق داده‌های Visible Alpha، شرکت Arm در سال گذشته میلادی به‌ازای هر تراشه موبایل، تنها ۰.۸۶ دلار حق امتیاز دریافت کرده که معادل ۲.۵ تا ۵ درصد قیمت تراشه است.

شرکت مشتاق است ارزش بیشتری استخراج کند. اما چگونه؟ آقای هاس برای توضیح این موضوع از یک آنالوگ استفاده می‌کند: در طول تاریخ، Arm طراحی‌های پردازنده‌های مجزا را مانند «قطعات لگو» را می‌فروخت. اخیراً، این شرکت فروش نقشه‌های فنی برای بلوک‌های پیش‌ساخته از پردازنده‌ها را که با عنوان «زیرسیستم‌ها» (Subsystems) شناخته می‌شوند، آغاز کرده است. گروه تحقیقاتی Bloomberg Intelligence تخمین می‌زند که این زیرسیستم‌ها درآمدی سه برابر بیشتر به‌ازای هر تراشه برای شرکت به Arm ارمغان می‌آورند. Arm معتقد است که زیرسیستم‌ها می‌توانند تا چند سال آینده بیش از نیمی از حق امتیازهای این شرکت را تشکیل دهند.

اما در نهایت این زیرسیستم‌ها تبدیل به «اسباب‌بازی‌های کامل» می‌شوند. یک گزینه، توسعه تراشه‌های سفارشی برای ارائه‌دهندگان خدمات ابری است. این مسیر برایBroadcom  بسیار سودآور بوده است؛ ساخت تراشه‌های سفارشی برای گوگل و آمازون به این شرکت کمک کرد تا ارزش بازار خود را به بیش از ۱.۶ تریلیون دلار برساند؛‌ درحالی‌که ارزش Arm در حدود ۱۳۵ میلیارد دلار است. برخی تحلیل‌گران معتقدند Arm از این هم فراتر رفته و در آینده تراشه‌های اختصاصی خود را طراحی می‌کند و خواهد فروخت. شایعات حاکی از آن است که متا اولین مشتری Arm خواهد بود و هاس بااحتیاط از ورود به این بحث خودداری می‌کند.

هر دو مسیر، سهم بیشتری از طراحی‌ها را نصیب Arm می‌کند، اما خطراتی نیز به همراه دارد. تولید تراشه‌های نهایی یا حرکت در آن جهت، این ادعا که Arm با مشتریانش رقابت نمی‌کند را زیر سؤال می‌برد. ساختار مالکیت Arm نیز می‌تواند بر انتخاب‌های آن تأثیر بگذارد. هلدینگ ژاپنی SoftBank که مالک بیش از ۸۵ درصد Arm است، در حال جمع‌آوری پورتفولیوی تراشه اختصاصی خود بوده و شرکت‌های Ampere (سازنده پردازنده‌های سرور) و Graphcore (طراح تراشه‌های هوش مصنوعی) را خریداری کرده است. در ماه آگوست ۲۰۲۵، این هلدینگ ۲ درصد از سهام اینتل را به مبلغ ۲ میلیارد دلار خرید. گفته می‌شود «ماسایوشی سان» (Masayoshi Son) رئیس SoftBank مشتاق ساختن یک قهرمان در حوزه هوش مصنوعی برای رقابت با انویدیا است و هاس که عضو هیئت‌مدیره SoftBank نیز هست از هم‌افزایی بین کسب‌وکارهای تراشه این گروه سخن می‌گوید. اما تمام این‌ها ممکن است Arm را از جایگاه یک تأمین‌کننده بی‌طرف طراحی‌ها دور کند.

خطر دیگر این است که تب هوش مصنوعی فروکش کند. معرفی سرمایه‌گذاری‌های کلان در دیتاسنترها پی‌درپی اعلام می‌شود SoftBank نیز از آن مستثنی نیست. هاس می‌گوید Arm فعلاً این موارد را در پیش‌بینی‌های خود لحاظ نمی‌کند، زیرا مشخص نیست چه تعداد از آن‌ها «در واقع به ثمر خواهند رسید». آزمون بزرگ این است که آیا درآمد کسانی که پول به پای هوش مصنوعی می‌ریزند، با سرعتی رشد می‌کند که این هزینه‌ها را توجیه کند یا خیر. در برهه‌ای، «محاسبات باید با هم همخوانی داشته باشند».

نگرانی دیگر مربوط به چین است که منبع یک‌پنجم درآمد Arm است. دولت چین در حال گسترش استفاده RISC-V؛ یک معماری تراشه متن‌باز است که به‌عنوان جایگزین داخلی برای طراحی‌های Arm و اینتل معرفی می‌شود. اما هاس معتقد است اکوسیستم نرم‌افزاری گسترده حول تراشه‌های Arm، با میلیون‌ها توسعه‌دهنده که بر پایه آن‌ها اپلیکیشن می‌نویسند، مزیت رقابتی بزرگی به این شرکت می‌دهد.

بزرگ‌ترین نگرانی هاس این است که آیا Arm با سرعت کافی سرمایه‌گذاری می‌کند تا از فرصت هوش مصنوعی بهره ببرد یا خیر. طراحی و ساخت تراشه‌ها سال‌ها زمان می‌برد، درحالی‌که مدل‌های هوش مصنوعی در عرض چند ماه تکامل می‌یابند. اینکه آیا Arm می‌تواند به‌اندازه کافی سریع حرکت کند، یک پرسش است و اینکه آیا می‌تواند بدون تخریب مدلی که طراحی‌هایش را جهان‌شمول کرد، از هوش مصنوعی نهایت بهره را ببرد، پرسشی دیگر است.

گزارش حاضر در نسخه 14February 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.