تب‌وتاب هوش مصنوعی در حال ایجاد مشکلی بزرگ برای صنعت لوازم الکترونیکی مصرفی است

هیجان پیرامون چشم‌انداز دستگاه‌های هوشمند جدیدی که مبتنی بر از هوش مصنوعی هستند، همچنان به قوت خود باقی است. بااین‌حال، هوش مصنوعی با بلعیدن تراشه‌های حافظه که برای همه چیز، از گوشی‌های هوشمند و کامپیوترهای شخصی گرفته تا کنسول‌های بازی و خودروها ضروری هستند، در حال ایجاد یک بحران تأمین برای سازندگان لوازم الکترونیکی است.

«جفری کلارک مدیر عملیاتی Dell این وضعیت را «بی‌سابقه‌ترین عدم انطباق بین عرضه و تقاضا» توصیف کرده که تاکنون به چشم دیده است. شرکت چینی شیائومی نسبت به تأخیر در عرضه و افزایش قیمت‌ها هشدار داده است. تحلیل‌گران پیش‌بینی می‌کنند که قیمت کامپیوترهای شخصی ممکن است در پاسخ به این وضعیت، ۱۵ تا ۲۰ درصد جهش کند. مؤسسه داده‌پردازی IDC برآورد می‌کند که اگر این شرایط تداوم یابد، محموله‌های جهانی گوشی‌های هوشمند در سال ۲۰۲۶ تا ۵ درصد و فروش کامپیوترهای شخصی تقریباً تا دو برابر این میزان کاهش یابد.

صنعت نیمه‌رسانا یک کسب‌وکار چرخه‌ای است که پتانسیل نوسان از مازاد عرضه به کمبود را دارد. بااین‌حال، این چرخه ممکن است متفاوت باشد؛ چرا که تقاضا برای هوش مصنوعی در حال بازتعریف نحوه ساخت، قیمت‌گذاری و تخصیص تراشه‌های حافظه است. برای مصرف‌کنندگان، پیامدهای این اتفاق می‌تواند تا سال‌ها ادامه داشته باشد.

DRAM در کانون این تنگنا قرار دارد؛ حافظه‌ای که در گوشی‌های هوشمند، لپ‌تاپ‌ها و سرورها استفاده می‌شود. پردازنده‌های پیشرفته هوش مصنوعی، مانند محصولات Nvidia، به نوع خاصی از DRAM به نام «حافظه با پهنای باند بالا» (HBM) وابسته‌اند که در آن تراشه‌ها به‌صورت عمودی روی هم چیده می‌شوند تا سرعت پردازش افزایش یابد و مصرف انرژی کاهش. سرعت بالای ساخت مراکز داده، تقاضا برای HBM را به‌شدت افزایش داده است. تولید این نوع حافظه به‌شدت منبع‌محور است؛ به‌طوری‌که یک واحد HBM به سه تا چهار برابر ویفر سیلیکونی (Silicon Wafer) بیشتری نسبت به DRAM استاندارد نیاز دارد.

عرضه این محصول به‌شدت متمرکز است. تنها سه شرکت SK Hynix و سامسونگ از کره جنوبی و Micron از آمریکا، بیش از ۹۰ درصد درآمد جهانی DRAM را به خود اختصاص داده‌اند. به برآورد گروه پژوهشی بلومبرگ، هر سه شرکت در حال تغییر ظرفیت تولید خود به سمت HBM هستند؛ محصولی که تا پایان این دهه، نیمی از درآمد جهانی DRAM را در بر خواهد گرفت؛ آن هم درحالی‌که این رقم در سال ۲۰۲۳ تنها ۸ درصد بود. حاشیه سود عملیاتی HBM معمولاً ۵۰ درصد یا بیشتر است، درحالی‌که این رقم برای حافظه‌های استاندارد ۳۵ درصد برآورد می‌شود. سرمایه‌گذاران نیز به این استراتژی علاقه نشان داده‌اند؛ به‌طوری‌که از ابتدای سال ۲۰۲۵، قیمت سهام این سه شرکت به طور متوسط ۲۰۰ درصد رشد داشته است.

اما روی دیگر سکه این است که تراشه‌های حافظه پایه که ۱۵ تا ۴۰ درصد از هزینه ساخت گوشی‌های هوشمند و کامپیوترهای شخصی را تشکیل می‌دهند، روزبه‌روز کمیاب‌تر و گران‌تر می‌شوند. قیمت DRAM مورداستفاده در اکثر لوازم الکترونیکی مصرفی، موسوم به DDR4 از آوریل ۲۰۲۵ تاکنون ۱۳۶۰ درصد رشد داشته است.

تأثیر این اتفاق نابرابر خواهد بود. اپل با گجت‌های گران‌قیمت و مقیاس عظیم تولید خود، در موقعیت بهتری برای جذب هزینه‌های بالا و تضمین زنجیره تأمین قرار دارد. سامسونگ نیز از تولید داخلی حافظه سود خواهد برد. دیگران چندان خوش‌شانس نیستند. شرکت Asus در ۵ ژانویه قیمت لپ‌تاپ‌های خود را افزایش داد. شیائومی نیز اعلام کرده که هزینه‌های حافظه «تأثیر بزرگی» بر حاشیه سودش خواهد داشت. خودروسازان هم ممکن است بیشترین فشار را حس کنند؛ چرا که با الکترونیکی‌تر شدن خودروها، میزان DRAM موردنیاز در هر خودرو به‌سرعت در حال افزایش است.

اما بهبود وضعیت به‌کندی حاصل خواهد شد. سازندگان حافظه قصد دارند امسال حدود ۶۱ میلیارد دلار روی سرمایه‌گذاری‌های سرمایه‌ای (CapEx) برای DRAM هزینه کنند که افزایشی ۱۴ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد. اما به ثمر نشستن ظرفیت‌های تولیدی جدید تا دو سال زمان می‌برد. علاوه‌برآن این، به گفته «جوکان چوی» از مؤسسه تحقیقاتی Citrini Research، تنها حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد از سرمایه‌گذاری‌های برنامه‌ریزی شده برای HBM تخصیص یافته است. تولیدکنندگان چینی که در سال‌های اخیر به تأمین‌کنندگان بزرگ DRAM پایه تبدیل شده بودند، بعید است بتوانند این شکاف را پر کنند؛ چرا که آن‌ها نیز بر HBM تمرکز کرده‌اند. در حال حاضر، تنها فروکش‌کردن تب هوش مصنوعی می‌تواند این کمبود را کاهش دهد و مصرف‌کنندگان به‌زودی این فشار را با تمام وجود حس خواهند کرد.

گزارش حاضر در نسخه January 10th 2026 نشریهThe Economist  منتشر شده است.