آیا هوش مصنوعی همین حالا هم فارغ‌التحصیلان را بیکار کرده است؟

یکی از اساتید درباره بازار کار فارغ‌التحصیلان می‌گوید: «شرایط ناگوار است.» هوش مصنوعی، ضدقهرمان و شرورِ محبوب این روزهاست. این موضوع بی‌دلیل نیست؛ تحلیل‌های اکونومیست نشان می‌دهد که هوش مصنوعی ممکن است واقعاً به چشم‌انداز شغلی برخی از فارغ‌التحصیلان آسیب برساند.

به نظر می‌رسد مدرک دانشگاهی دیگر چندان دلیل برای شاغل‌شدن و بیکارنماندن نیست. فارغ‌التحصیلان جدید بیشتر از میانگین کل آمریکا در معرض بیکاری قرار دارند. گروه فعلی احساس بسیار تیره‌وتاری دارد. کمتر از یک‌پنجم آن‌ها معتقدند که اکنون زمان مناسبی برای یافتن یک شغل خوب است؛ این پایین‌ترین سهم در بیش از یک دهه گذشته و بسیار کمتر از رقم مربوط به کل آمریکایی‌ها (بیش از یک‌چهارم) است. رکود در استخدام‌های درون‌دانشگاهی نیز کمکی به این وضعیت نمی‌کند. آگهی‌های شغلی در یک پلتفرم جستجوی شغل دانشجویی به نام هندشیک Handshake تقریباً ۵۰ درصد کمتر از نقطه اوج خود در سال ۲۰۲۲ است.

بسیاری گمان می‌کنند که مقصر، هوش مصنوعی است. بیش از نیمی از کارفرمایان می‌گویند که جایگزینی نیروهای تازه‌کار (سطح پایه) با این فناوری را در نظر گرفته‌اند. یک نظرسنجی جدید توسط مؤسسه سیاست در مدرسه کندیِ دانشگاه هاروارد نشان داد که به طور مشابه، بیش از نیمی از جوانان آمریکایی هوش مصنوعی را تهدیدی برای چشم‌انداز شغلی خود می‌دانند.

اقتصاددانان اختلاف‌نظر بیشتری دارند. مقاله‌ای از «اریک براینجولفسون» (Erik Brynjolfsson) از دانشگاه استنفورد و همکارانش که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، اشتغال نیروی کار جوان در مشاغلِ در معرض هوش مصنوعی، مانند توسعه نرم‌افزار را مورد بررسی قرار داد. نویسندگان دریافتند که این میزان نسبت به حوزه‌هایی که کمتر در معرض این فناوری قرار دارند، ۱۶ درصد کاهش یافته است.

اما مقاله‌ای که امسال توسط «زانا ایسنکو» (Zanna Iscenko) و «فابین کورتو میله» (Fabien Curto Millet)، دو اقتصاددان شاغل در گوگل منتشر شد، این ایده که به طور خاص نیروی انسانی جوان توسط هوش مصنوعی جایگزین می‌شوند را زیر سؤال می‌برد. آن‌ها دریافتند که آگهی‌های شغلی در مشاغلِ در معرض هوش مصنوعی برای نیروهای باسابقه نیز به همان شدتِ نیروهای تازه‌کار کاهش یافته است و این روند پیش از عرضه ChatGPT در اواخر سال ۲۰۲۲ آغاز شده بود. مطالعه دیگری توسط «مورگان فرانک» (Morgan Frank) از دانشگاه پیتسبورگ و همکارانش نشان داد که پیامدهای بازار کار برای نیروی انسانی در معرض هوش مصنوعی بدتر شده است، اما این روند نیز قبل از انتشار ChatGPT آغاز شده بود.

نشریه اکونومیست با استفاده از یک منبع داده که تا حد زیادی نادیده گرفته شده است، تحلیل اختصاصی خود را انجام داده است. تحلیل اکونومیست مبتنی بر داده‌ها و نتایج ۱۰ سال نظرسنجی از فارغ‌التحصیلان جدید دانشگاه‌ها است که توسط انجمن ملی کالج‌ها و کارفرمایان (National Association of Colleges and Employers) جمع‌آوری شده است. هر ساله، دانشگاه‌های آمریکا از فارغ‌التحصیلان جدید می‌پرسند که آیا شاغل هستند، بیکارند یا در مقاطع تحصیلات تکمیلی مشغول به تحصیل هستند. با استفاده از پاسخ‌های آن‌ها، اکونومیست پیامدهای بازار کار را در حوزه‌هایی با سطوح مختلف مواجهه با هوش مصنوعی، پیش و پس از ظهور مدل‌های زبانی بزرگ مقایسه کرد.

اکونومیست دریافت که فارغ‌التحصیلان در حوزه‌هایی که بیشتر در معرض هوش مصنوعی قرار دارند، پیامدهای به‌مراتب بدتری را تجربه کرده‌اند. بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴، فارغ‌التحصیلانی که در یک‌پنجم جمعیت با کمترین میزان درگیری با هوش مصنوعی قرار داشتند (رشته‌هایی مانند آموزش، فلسفه و مهندسی عمران تحصیل کرده‌اند) شاهد کاهش تنها ۱.۵ درصدی در میانگین نرخ اشتغال تمام‌وقت خود بوده‌اند. کسانی که در یک‌پنجم جمعیت با بیشتری میزان درگیری با هوش مصنوعی قرار داشتند (علوم کامپیوتر، مهندسی کامپیوتر و علوم اطلاعات) متحمل افت ۶.۶ درصدی شدند (نمودار ۱).

اکونومیست این ارقام را برای حوزه‌هایی که بیشترین مواجهه را داشتند، با استفاده از داده‌های ۱۳ دانشگاه به‌روزرسانی کردیم و دریافتیم که این روند برای فارغ‌التحصیلان سال ۲۰۲۵ نیز ادامه داشته است (نمودار ۲). نرخ اشتغال تمام‌وقت در عرض سه سال از نزدیک ۷۰ به ۵۰ درصد کاهش یافته و نکته قابل‌توجه این است که این سه سال، دقیقاً سال‌های پس از عرضه ChatGPT در سال ۲۰۲۲ بود؛ درحالی‌که پیش از آن، این نرخ باثبات بود.

دانشجویان هم‌اکنون در حال تغییر مسیر خود هستند. داده‌های گروه پژوهشی مرکز ملی تبادل اطلاعات دانشجویان (National Student Clearinghouse)، نشان می‌دهد که ثبت‌نام در مقطع کارشناسی رشته علوم کامپیوتر در سال ۲۰۲۵ به میزان ۱۱ درصد کاهش یافته و ثبت‌نام در رشته برنامه‌نویسی کامپیوتر که به‌جای تئوری بر مهارت‌های کدنویسی تمرکز دارد نیز ۲۶ درصد افت کرده است.

ماهیت کار فارغ‌التحصیلان علوم کامپیوتر نیز در حال تغییر است. زمان کمتری صرف نوشتن کد می‌شود و زمان بیشتری به طراحی و سازماندهی سیستم‌های نرم‌افزاری در سطحی بالاتر اختصاص می‌یابد. «لانا یاروش» (Lana Yarosh)، مدیر مطالعات مقطع کارشناسی علوم کامپیوتر در دانشگاه مینه‌سوتا می‌گوید که اضطراب دانشجویان را درک می‌کند: «همیشه وقتی چیزی تغییر می‌کنند، شرایط سخت می‌شود؛ اما علوم کامپیوتر حوزه‌ای است که در آن همه چیز دائماً در حال تغییر است.»

گزارش حاضر در نسخه May 16th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.