پیشرفت مدل‌های امنیتی موازنه قدرت را تغییر داد

پژوهشگران حوزه امنیت اعلام کرده‌اند که یک مدل جدید هوش مصنوعی که در ماه جاری از سوی شرکت چینی Z.ai (که پیش‌تر با نام Zhipu AI شناخته می‌شد) عرضه شده است، در زمینه شناسایی آسیب‌پذیری‌های امنیتی می‌تواند با جدیدترین مدل‌های آمریکایی رقابت کند؛ هرچند در سایر وظایف همچنان از محصولات Anthropic و OpenAI عقب‌تر است.

رقابت تسلیحاتی هوش مصنوعی شدت می‌گیرد

در مجموع، فاصله توانمندی میان برترین مدل‌های آمریکایی و مدل‌های توسعه یافته توسط شرکت‌های چینی به‌طور چشمگیری کاهش یافته است. هم‌زمان، استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی چینی نیز با استقبال گسترده‌ای روبه‌رو شده، زیرا کسب‌وکارها به دنبال مهار هزینه‌های فزاینده هستند.

در همین حال، شماری از شرکت‌ها، از جمله Microsoft، در حال بررسی این هستند که چگونه می‌توانند مدل‌های هوش مصنوعی چینی را روی پلتفرم‌های خود ارائه دهند؛ تحولی که می‌تواند توازن قدرت میان شرکت‌های بزرگ فناوری را دگرگون کند.

«لیور دیو»، مدیرعامل شرکت امنیت سایبری 7AI، گفت: «چین در حال اطمینان از این است که این شکاف با گذشت زمان هرچه بیشتر کوچک‌تر شود.»

توانایی سامانه‌های هوش مصنوعی در شناسایی آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزاری، تلاش‌ها برای استفاده از این مدل‌ها به‌منظور برطرف کردن حفره‌های امنیتی قابل سوءاستفاده توسط هکرها را بیش از پیش ضروری کرده است. در غیر این صورت، جهان با وضعیتی روبه‌رو خواهد شد که برخی پژوهشگران از آن با عنوان «Bugmageddon» یاد می‌کنند.

برخلاف مدل‌های Anthropic و OpenAI، مدل GLM-5.2 شرکت Z.ai یک مدل متن‌باز از نوع Open-weight است. این بدان معناست که هر فردی می‌تواند آن را دانلود کرده و روی سخت‌افزار خود اجرا کند و همچنین بدون نیاز به نظارت، آن را تغییر داده و مورد استفاده قرار دهد.

مدل‌های Open-weight برای کاربرانی که خواهان دسترسی بدون محدودیت به سامانه‌هایی هستند که خودشان کنترل می‌کنند، گزینه‌ای ایده‌آل به شمار می‌روند. اما همین ویژگی، آنها را به ابزاری مناسب برای هکرها نیز تبدیل می‌کند؛ زیرا می‌توانند این مدل‌ها را دور از نظارت و در خفا اجرا کنند.

بر اساس داده‌های شرکت OpenRouter، که دسترسی به بیش از ۴۰۰ مدل هوش مصنوعی را فراهم می‌کند، GLM-5.2 اکنون در میان ۱۰ مدل هوش مصنوعی پرکاربرد قرار دارد.

به گفته شرکت امنیت سایبری Semgrep، این مدل در برخی آزمون‌ها حتی عملکردی بهتر از مدل Claude Opus 4.8 شرکت Anthropic، که در ماه مه منتشر شد، از خود نشان داده است. پژوهشگران همچنین می‌گویند Opus 4.8 و GLM-5.2 در صورت دریافت دستورالعمل‌های تکمیلی، می‌توانند در زمینه شناسایی آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزاری به سطح توانایی مدل Mythos برسند.

هفته گذشته نیز شرکت امنیت سایبری چینی 360 Security Technology ابزار جدیدی برای شناسایی آسیب‌پذیری‌ها با نام Tulongfeng معرفی کرد. این شرکت اعلام کرده است که عملکرد این ابزار در کشف باگ‌ها با Mythos قابل مقایسه است.

این توانمندی‌ها زنگ خطر را برای بسیاری از مقام‌های امنیت ملی و مدیران ارشد شرکت‌ها به صدا درآورده است.

سیاست‌های دولت ترامپ می‌تواند موجب عقب افتادن آمریکا در این مسابقه شود

«ژو هونگیی»، مدیرعامل شرکت 360 Security، در کنفرانسی در پکن گفت: «چنین سلاح قدرتمندی که می‌تواند چشم‌انداز جنگ سایبری را دگرگون کند، نباید تنها در اختیار آمریکا باقی بماند.»

«ژو هونگیی»، از چهره‌های باسابقه صنعت اینترنت چین و عضو عالی‌ترین نهاد مشورتی سیاسی این کشور، افزود که اگر نهادهای آمریکایی بتوانند با استفاده از مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی، سامانه‌های حیاتی شبکه‌ای چین را برای یافتن آسیب‌پذیری‌ها اسکن کنند، اما شرکت‌های چینی از دسترسی به توانمندی‌های مشابه محروم باشند، چین با مخاطراتی غیرقابل‌قبول روبه‌رو خواهد شد.

پیشرفت‌های چین هم‌زمان با افزایش محدودیت‌ها در آمریکا برای انتشار مدل‌های هوش مصنوعی از سوی توسعه‌دهندگان رخ داده است.

OpenAI روز جمعه اعلام کرد که به دلیل نگرانی‌های امنیتی مقام‌های دولت آمریکا، دسترسی به جدیدترین مدل خود با نام GPT-5.6 را محدود کرده است. این شرکت هشدار داد که روند کنونی ارزیابی موردی مدل‌ها، راهکاری بلندمدت نیست؛ اما تا زمان اجرای کامل فرمان اجرایی اخیر که بر امنیت و نظارت بر مدل‌های هوش مصنوعی تمرکز دارد، از همین سازوکار استفاده خواهد شد.

یکی از جدیدترین مدل‌های عمومی شرکت Anthropic بیش از دو هفته است که از دسترس خارج شده؛ اقدامی که پس از آن صورت گرفت که دولت «دونالد ترامپ» اعلام کرد هیچ نهاد یا فرد خارجی نباید به دلیل مخاطرات امنیتی به این مدل دسترسی داشته باشد. Anthropic نیز برای تبعیت از این دستور، دسترسی به این مدل را به‌طور کامل مسدود کرد.

Fable 5، نسخه عمومی مدل قدرتمند Mythos که آن نیز مشمول ممنوعیت شده بود، همچنان با محدودیت دسترسی مواجه است. همچنین محدودیت‌های اعمال‌شده بر Mythos 5 نیز همچنان برای نهادهایی که در فهرست شرکای مورد اعتماد قرار ندارند، برقرار است.

بسیاری از کارشناسان و فعالان صنعت، رویکرد دولت آمریکا در قبال یکی از پیشروترین شرکت‌های هوش مصنوعی این کشور را اقدامی نتیجه معکوس دانسته‌اند. آنها همچنین با توجه به پیشرفت‌های اخیر چین، تصمیم دولت برای مجاز دانستن صادرات تراشه‌های هوش مصنوعی به این کشور را نیز مورد انتقاد قرار داده‌اند.

«سیف خان»، پژوهشگر ارشد فناوری در اندیشکده Institute for Progress که در دولت «جو بایدن» روی سیاست‌های محدودیت صادرات فعالیت کرده بود، گفت: «ممنوع کردن Fable در حالی که تراشه‌های مورد نیاز چین برای توسعه نسخه بومی آن را می‌فروشید، در واقع هدیه‌ای به چین است.»

او افزود که آمریکا باید تا زمانی که فرصت دارد، استفاده از Mythos و مدل‌های مشابه را برای تقویت توان دفاع سایبری خود به حداکثر برساند.

به گفته منابع آگاه، در میان کاربرانی که پیش از تصمیم روز جمعه برای بازگرداندن دسترسی Mythos 5 به برخی نهادهای مورد اعتماد، دسترسی خود را به Mythos 5 و Fable 5 از دست داده بودند، سازمان امنیت ملی نیز حضور داشت. این نهاد در حال آزمایش این ابزارها بود و نتایج آزمایش‌ها را بسیار امیدوارکننده ارزیابی کرده بود.

منتقدان رویکرد کاخ سفید معتقدند که دولت آمریکا در محدود کردن استفاده از مدل‌های Open-weight چینی، متعلق به شرکت‌هایی مانند DeepSeek و Z.ai، که در میان کسب‌وکارهای آمریکایی محبوبیت زیادی دارند، سخت‌گیری کافی نداشته است.

برخی شرکت‌ها توانسته‌اند محدودیت‌های کنونی صادرات تراشه را دور بزنند و برخی دیگر نیز با استفاده از روش تقطیر (Distillation) ، روشی که در آن یک سامانه جدید با طرح صدها هزار پرسش از یک مدل موجود و تحلیل پاسخ‌های آن آموزش می‌بیند، از پیشرفت‌های آمریکا در حوزه هوش مصنوعی بهره‌مند شده‌اند.

«جیکوب هلبرگ»، معاون وزیر امور خارجه آمریکا در امور اقتصادی، گفت: «دولت ما تمرکز ویژه‌ای بر مدل‌های متن‌باز چینی دارد. این موضوع را با دقت بسیار زیادی زیر نظر داریم.»

در نشانه‌ای از تلاش دولت آمریکا برای تقویت شرکت‌های داخلی توسعه ‌دهنده مدل‌های Open-weight، وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) اخیراً از انعقاد قراردادی با شرکت Reflection AI، یکی از معدود توسعه ‌دهندگان آمریکایی این نوع مدل‌ها، برای استفاده از فناوری آن در محیط‌های محرمانه خبر داد. این قرارداد بخشی از مجموعه‌ای از توافق‌های مشابه است.

«دیوید ساکس»، مشاور هوش مصنوعی کاخ سفید و سرمایه‌گذار خطرپذیر که از حامیان مدل‌های متن‌باز و اتخاذ سیاستی حامی صنعت فناوری است، روز یکشنبه در شبکه اجتماعی X نوشت که پیشرفت‌های چین، درستی رویکرد دولت «دونالد ترامپ» برای شتاب‌بخشی به توسعه مدل‌های هوش مصنوعی را تأیید می‌کند. او همچنین ادامه داد: «هرگونه فاصله گرفتن از این راهبرد، به زیان ما تمام خواهد شد.»

او در ماه‌های اخیر در تقابل با مقام‌های امنیتی قرار داشته است؛ مقام‌هایی که خواهان نظارت و کنترل بیشتر بر توسعه و عرضه مدل‌های هوش مصنوعی هستند.

هم‌زمان، کاربران هوش مصنوعی می‌گویند تلاش‌های آمریکا برای محدود کردن قابلیت‌های نگران‌ کننده مدل‌های جدید متمرکز بر امنیت سایبری، نگرانی‌ها را درباره این موضوع افزایش داده است که دسترسی به سامانه‌های مورد نیاز آنها در نهایت ممکن است به‌طور کامل قطع شود.

«نیلز پرووس»، پژوهشگر امنیت که پیش‌تر هدایت تیم‌های امنیتی Google و Stripe را بر عهده داشته است، گفت: «این رویکرد، شرکت‌های سراسر جهان را به استفاده از مدل‌های Open-weight چینی که هم ارزان‌تر هستند و هم توانمندی بالایی دارند، تشویق می‌کند و در عین حال به صنعت هوش مصنوعی آمریکا ضربه می‌زند. واقعاً دلیل این سیاست را درک نمی‌کنم.»