بپذیرید که هوش مصنوعی مقصر مشکلات شغلی شما نیست

سال گذشته، مدیران شرکت‌های فناوری سالن‌های کنفرانس و شبکه‌های اجتماعی را از تصاویری پر کردند که یک «آخرالزمان شغلی» به واسطه هوش مصنوعی رخ خواهد داد. سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI هشدار داده که «کلاس‌های کامل شغلی ناپدید خواهند شد». داریو آمودی مدیرعامل Anthropic نیز پیش‌بینی می‌کند که هوش مصنوعی می‌تواند نیمی از مشاغل سطح ابتدایی و اداری یقه‌سفید را از بین ببرد و نرخ بیکاری را به ارقام دورقمی برساند. ایلان ماسک که همیشه دوست دارد جلوتر از دیگران باشد هم اخیراً اعلام کرد: «هوش مصنوعی و ربات‌ها تمام مشاغل را جایگزین خواهند کرد.»

اکنون به نظر می‌رسد زمان واقعیت فرارسیده است. غول‌های شرکتی مانند آمازون، تارگت و UPS برنامه‌هایی را برای حذف بیش از ۳۰ هزار شغل اداری اعلام کرده‌اند. آمازون اعلام کرده که برای سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی باید «عملیات خود را کم‌هزینه‌تر» کند؛ UPS نیز برای کاهش هزینه‌ها، تعداد مدیران خود را کاهش داده است. متا هم واحد هوش مصنوعی پرجمعیت خود را کوچک کرده است. این کاهش‌ها عمدتاً متوجه کارکنان دفتری بوده است؛ همان کارمندانی که سیلیکون‌ولی مدت‌ها پیش پیش‌بینی کرده بود با گسترش هوش مصنوعی بیشترین آسیب را خواهند دید.

در سراسر اقتصاد آمریکا، شرکت‌ها در سال ۲۰۲۵ نزدیک به یک میلیون شغل را حذف کرده‌اند؛ این رقم حدود ۵۰ درصد بیشتر از همین بازه زمانی در سال گذشته است. در سه ماه آگوست، سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۵، نرخ استخدام به پایین‌ترین سطح خود در یک دهه گذشته رسیده است (به جز دوران پاندمی کووید-۱۹). بیش از یک‌چهارم بیکاران حداقل شش ماه است که شغل نداشته‌اند؛ سطحی که به‌ندرت دیده می‌شود مگر بعد از رکودهای اقتصادی. فارغ‌التحصیلان جوان بیشتر تحت‌فشار قرار دارند؛ به‌طوری‌که نرخ بیکاری بین افراد ۲۲ تا ۲۷ سال با مدرک کارشناسی از سال ۲۰۲۳ بیش از دو درصد افزایش یافته است. برای بسیاری، این زمان‌بندی گویا است؛ وقتی شرکت‌ها سرمایه‌گذاری‌های خود در هوش مصنوعی را تبلیغ می‌کنند، فشار اقتصادی بر کسانی وارد می‌شود که شغلشان به نظر بیشترین قابلیت خودکارسازی را دارد.

حتی «جروم پاول» رئیس فدرال رزرو هم به این نکته اشاره کرده که شرکت‌هایی که «بیش از گذشته قادر به استفاده از هوش مصنوعی هستند» ممکن است فارغ‌التحصیلان کمتری استخدام کنند. برخی مطالعات دیدگاه او را تأیید می‌کنند. پژوهش‌های «اریک برینجولفسون» از دانشگاه استنفورد و همکارانش نشان می‌دهد که در مشاغلی مانند توسعه نرم‌افزار که بیشترین مواجهه با هوش مصنوعی را دارند، حجم اشتغال در آن‌ها در میان نیروی کار ۲۲ تا ۲۵ ساله از اواخر ۲۰۲۲ تا اوایل ۲۰۲۵ نسبت به همکاران مسن‌تر، ۱۳ درصد کاهش یافته است. در مشاغلی که کمترین مواجهه با هوش مصنوعی را دارند، جوانان و مسن‌ترها رشد مشابهی داشته‌اند. «گی لیشتینگر» و «سید مهدی حسینی» از دانشگاه هاروارد نیز به نتیجه‌ای مشابه رسیده‌اند. آن‌ها با استفاده از پروفایل‌های لینکدین و داده‌های آگهی‌های شغلی Revelio Labs، دریافتند که شرکت‌هایی که برای نقش‌های مرتبط با هوش مصنوعی مولد استخدام می‌کنند، کاهش استخدام در سطوح پایین‌تر را شدیدتر از دیگر شرکت‌ها اعمال کرده‌اند.

بااین‌حال، شواهد گسترده‌تر مسیر دیگری را نشان می‌دهند. اندیشکده Economic Innovation Group محاسبه کرده که از ۲۰۲۲ تا اواسط ۲۰۲۵، نرخ بیکاری در یک‌پنجم کارگران با بیشترین مواجهه با هوش مصنوعی تنها ۰.۳ درصد افزایش یافته، درحالی‌که برای کمترین مواجهه تقریباً یک درصد افزایش داشته است. آن‌ها اثر مشابهی برای فارغ‌التحصیلان جوان در مشاغل با بیشترین مواجهه با هوش مصنوعی نیز مشاهده کرده‌اند. پژوهشگران آزمایشگاه بودجه دانشگاه ییل نیز نشانه‌ای از اختلال تکنولوژیک در بازار کار نمی‌بینند. بررسی تغییرات ترکیب مشاغل از زمان ظهور ChatGPT نشان می‌دهد که هیچ تغییر محسوسی در بازار کار آمریکا رخ نداده است. تحلیلگران نسبت به این موضوع که کاهش‌های شغلی اخیر شرکت‌هایی مانند آمازون واقعاً ناشی از هوش مصنوعی بوده‌اند، شک دارند و معتقدند ممکن است این کاهش‌ها بیشتر به دلایل مرسوم تجاری بازگردد.

اگر هوش مصنوعی مقصر نیست، پس مقصر چیست؟ ساده‌ترین توضیح این است که اقتصاد اداری یقه‌سفید در حال بازگشت از یک اوج پس از دوران پاندمی است. بخش‌هایی که تعداد زیادی فارغ‌التحصیل را استخدام می‌کنند، مانند خدمات اطلاعاتی (شامل رسانه و خدمات داده‌ای) و خدمات حرفه‌ای و کسب‌وکار (حسابداری و مشاوره)، در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ رشد سریعی داشتند. عقب‌نشینی اخیر آن‌ها بیش از آن که شبیه یک آشوب ناشی از هوش مصنوعی باشد؛ بیشتر شبیه بازگشت به حالت عادی است. حتی توسعه نرم‌افزار که از مشاغل با بیشترین مواجهه با هوش مصنوعی است، الگوی مشابهی از رشد و رکود را نشان می‌دهد. فرصت‌های شغلی توسعه‌دهندگان پس از پاندمی بیش از دو برابر شد و سپس کاهش یافت. «مارتین کاسادو» از شرکت سرمایه‌گذاری خطرپذیر Andreessen Horowitz می‌گوید: «تبی که باعث شد ارزش استارتاپ‌های نرم‌افزاری افزایش یابد، شرکت‌ها را به «استخدام بیش از حد» واداشت؛ وضعیتی که هنوز در حال اصلاح است. صنایع حضوری مانند مراقبت‌های بهداشتی و خدمات اجتماعی که به‌صورت پیوسته رشد کرده‌اند، تازه به این روند رسیده‌اند»

یک دلیل دیگر، اثر چرخه‌ای است. انتشار ChatGPT هم‌زمان با فشرده‌ترین بازار کار آمریکا در دهه‌های اخیر بود. تابستان ۲۰۲۲، برای هر فرد بیکار، دو موقعیت شغلی ثبت شده بود که یک رکورد محسوب می‌شد. شرایط از آن زمان آسان‌تر شده و جوانان بیشترین ضربه را وقتی اقتصاد کند می‌شود، می‌خورند. تحلیل اکونومیست نشان می‌دهد که بیکاری جوانان معمولاً حدود یک و نیم تا دو برابر سریع‌تر از نرخ بیکاری کلی در دوران رکود اقتصادی افزایش می‌یابد. این دوره هم با همین الگو مطابقت دارد.

بااین‌حال، مشکلات عمیق‌تری برای فارغ‌التحصیلان جوان در حال شکل‌گیری است. مزایای تحصیلات عالی کاهش یافته است و حق دستمزد اضافی فارغ‌التحصیلان در آمریکا طی دو دهه گذشته ثابت مانده. اکنون فارغ‌التحصیلان یک‌سوم افرادی که حداقل شش ماه بیکار بوده‌اند را تشکیل می‌دهند، درحالی‌که یک نسل پیش این رقم یک‌پنجم بود. هوش مصنوعی ممکن است به‌زودی مانع دیگری نیز اضافه کند. این فناوری هنوز مشاغل حرفه‌ای جوانان را تصاحب نکرده است، اما محتمل است که وقتی اقتصاد دوباره رونق بگیرد، تعداد افرادی که مشغول به کار شوند، کمتر باشد.

گزارش حاضر در نسخه November 8^th 2025 نشریه The Economist منتشر شده است.