پایگاه aiXiv؛ جایی برای مقاله، نویسنده و داور هوش مصنوعی

در اغلب نشریات علمی، مقالاتی که هوش مصنوعی در نگارش آن‌ها نقش داشته، پذیرفته نمی‌شوند. اما در پایگاه تازه‌تأسیس aiXiv، چنین مقالاتی نه‌تنها پذیرفته می‌شوند، بلکه مورد استقبال هم قرار می‌گیرند. این پلتفرم به طور کامل بر هوش مصنوعی تکیه دارد؛ هم آثار نوشته‌شده توسط انسان و هم آثار نوشته‌شده توسط هوس مصنوعی را می‌پذیرد، از داوران مبتنی بر هوش مصنوعی درون‌سامانه‌ای برای غربالگری حداقلی کیفیت استفاده می‌کند و بر اساس بازخورد چت‌بات‌ها، نویسندگان را در مسیر بازنگری و اصلاح هدایت می‌کند.

تشابه اسمی پایگاه تازه‌تأسیس aiXiv را با پایگاه arXiv اشتباه نگیرید!

«گووی هوانگ» یکی از بنیان‌گذاران aiXiv و دانشجوی دکتری هوش مصنوعی و کسب‌وکار در دانشگاه منچستر، می‌گوید: «دانشی که توسط هوش مصنوعی تولید می‌شود نباید متفاوت از بقیه تلقی شود. تنها چیزی که باید برای ما اهمیت داشته باشد کیفیت است، نه این‌که چه کسی آن را تولید کرده.»

هرچند این پلتفرم تازه‌تأسیس هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و پس از به‌روزرسانی اواسط نوامبر ۲۰۲۵، تنها چند ده مقاله و پروپوزال پژوهشی اولیه را میزبانی می‌کند. بااین‌حال، بسیاری از پژوهشگران معتقدند aiXiv می‌تواند مرهمی برای نظام داوری همتای انسانی باشد؛ نظامی که ناچار شده بار افزایش مداوم مقالات ناشی از هم استفاده‌های مشروع و هم استفاده‌های ممنوع از هوش مصنوعی را به دوش بکشد.

«توماس دیترایش» استاد بازنشسته علوم رایانه در دانشگاه ایالتی اورگن می‌گوید: «بسیار مهم است که جامعه علمی خودکار، مسئولیت این را بپذیرد که پژوهش‌های خودش را چگونه ارزیابی خواهد کرد.» بااین‌حال، دیترایش و دیگران هشدار می‌دهند که aiXiv و سایر آزمایش‌های دوستدار هوش مصنوعی ناگزیر باید با چالش‌هایی در علم، از جمله پژوهش‌های جعلی و داوری‌های سطحی، دست‌وپنجه نرم کنند. او می‌گوید: «این مدل‌ها در تقلید ظاهر پژوهش علمی پیوسته بهتر و بهتر می‌شوند، اما لزوماً به دانشمندان بهتری تبدیل نمی‌شوند. پرسش این است که چگونه اطمینان حاصل می‌کنند که پژوهش واقعی است؟»

در حال حاضر، میان ناشران علمی درباره نحوه مواجهه با هوش مصنوعی که در بسیاری از حوزه‌ها خروجی مقالات را افزایش داده اجماع اندکی وجود دارد. بسیاری از مجلات از جمله Science، همچنان ارسال دست‌نوشته‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی را به طور کامل ممنوع کرده‌اند. برخی دیگر، نگارش کمک‌گرفته از هوش مصنوعی را مجاز می‌دانند، اما افشای استفاده را الزامی می‌دانند.

سرورهای پیش‌چاپ (پیش از انتشار) نیز تحت‌فشار هستند. سرور پیش‌چاپ شناخته‌شده arXiv، با اشاره به افزایش شمار مقالات مشکوک، در اکتبر ۲۰۲۵ اعلام کرد که دیگر مقالات مروری در علوم رایانه را میزبانی نخواهد کرد مگر آن که داوری همتا را طی کرده باشند. دیترایش که ریاست بخش علوم رایانه این سرور را بر عهده دارد، می‌گوید: «اسناد که توسط هوش مصنوعی نوشته می‌شوند، واقعاً مدل arXiv را تضعیف می‌کنند.»

برخی دیگر به خود ابزارها روی آورده‌اند. openRxiv، سازمان غیرانتفاعی اداره‌کننده bioRxiv و medRxiv، که با موجی از مقالات احتمالاً کمک‌گرفته از هوش مصنوعی مواجه است، نوامبر ۲۰۲۵ اعلام کرد یک ابزار داوری مبتنی بر هوش مصنوعی اضافه خواهد کرد تا بازخورد را با سرعت بیشتری برای پیش‌چاپ‌ها تولید کند.

اما این سرورها همچون اغلب کنفرانس‌ها و مجلات، همچنان نام‌بردن از سامانه‌های هوش مصنوعی به‌عنوان نویسنده را ممنوع می‌کنند؛ موضعی که ممکن است پژوهشگران را به استفاده پنهانی از هوش مصنوعی سوق دهد. هوانگ این فقدان شفافیت را «کاملاً غیرقابل‌قبول» می‌داند. همین مسئله یکی از دلایلی بود که او با همکارانی از مؤسساتی مانند دانشگاه تورنتو، دانشگاه آکسفورد و دانشگاه تسینگ‌هوا متحد شد تا aiXiv را ایجاد کنند. این پلتفرم که همچنین با شرکت‌های فناور از جمله Bohrium مستقر در سنگاپور و DP Technology مستقر در چین مشارکت دارد؛ خود را نخستین «زیرساخت داوری همتای ساخت‌یافته و انتشار تکرارشونده برای عصر هوش مصنوعی تولید مقیاس‌پذیر علم» معرفی می‌کند.

پس از دریافت یک مقاله، ۵ «عامل» نوآوری، استحکام فنی و اثر بالقوه آن را ارزیابی می‌کنند. این سامانه شامل سازوکارهای دفاعی در برابر تقلب است؛ برای نمونه، می‌تواند تشخیص دهد آیا نویسندگان تلاش کرده‌اند دستورالعمل‌های پنهانی را در دست‌نوشته‌ها جاسازی کنند تا داوری مساعدتری دریافت کنند یا نه. اگر سه مورد از پنج عامل توصیه به پذیرش بدهند، اثر منتشر می‌شود. سپس، بر اساس بازخورد عامل‌ها، نویسندگان می‌توانند متن را بازنگری کرده و برای یک چرخه داوری دیگر دوباره ارسال کنند. به ادعای نویسندگان در یک پیش‌چاپ منتشرشده در ماه اکتبر، آزمون‌های اولیه نشان می‌دهد این چرخه‌های تکرارشونده کیفیت مقالات تولیدشده توسط هوش مصنوعی را بهبود می‌دهند. هوانگ اضافه می‌کند که زیرساخت aiXiv می‌تواند از هزاران مقاله پشتیبانی کند و معمولاً داوری‌ها را در ۱ یا ۲ دقیقه تولید می‌کند؛ در مقایسه با ماه‌ها یا سال‌ها در داوری متعارف.

تا اینجا، وب‌سایت ترکیبی از ارسال‌ها را دیده است؛ از نظریه‌های نامتعارف فیزیک گرفته تا مطالعه‌ای که از «آزمون‌های آسایش حرارتی» برای سنجش توان ادراکی هوش مصنوعی استفاده می‌کند. به گفته «پنگ‌سونگ ژانگ» پژوهشگر هوش مصنوعی در دانشگاه تورنتو، aiXiv در حال حاضر به طور رسمی مقالات را «نمی‌پذیرد»؛ بلکه همه ارسال‌ها منتشر می‌شوند، درحالی‌که پلتفرم همچنان در حال آزمودن اصلاحات داوران مبتنی بر هوش مصنوعی خود است.

آزمایش‌های اولیه در جاهای دیگر نشان می‌دهد تفکیک سره از ناسره تا چه اندازه دشوار است. کنفرانس Agents4Science در اکتبر ۲۰۲۵ که نخستین‌بار هوش مصنوعی را هم به‌عنوان نویسنده نخست و هم به‌عنوان داور به کار گرفت، نتایج متناقضی را نشان می‌دهد. سامانه‌های داوری در کشف ناهماهنگی‌های عددی یا ارجاعات نامتناسب خوب عمل کردند، اما اغلب ارزیابی‌هایی بیش از حد خوش‌بینانه از نوآوری یا اثرگذاری مقاله ارائه دادند. به گفته «جیمز زو» برگزارکننده  Agents4Science، زیست‌شناسی داده‌محور و پژوهشگر هوش مصنوعی دانشگاه استنفورد، در مقایسه با یک کنفرانس با ساختار دقیق، یک سرور پیش‌چاپ «ناهمگونی و تسهیل‌گری بسیار بیشتری به همراه می‌آورد که تشخیص آن دشوارتر است.»

بسیاری با دقت دنبال خواهند کرد که آیا aiXiv می‌تواند از این دام‌ها پرهیز کند یا نه. «سباستین پورسدام مان» زیست‌شناس اخلاقی دانشگاه کپنهاگ می‌افزاید: «آن‌ها باید هوشیار باشند تا aiXiv به محل تخلیه آثار تبدیل نشود. اگر این پلتفرم با حجم بالای آثار کم‌کیفیت به‌جای سخت‌گیری علمی گره بخورد، کل حوزه پژوهش مبتنی بر هدایت هوش مصنوعی را بی‌اعتبار می‌کند و هر پژوهش خوب مبتنی بر هوش مصنوعی را هم قربانی خواهد کرد.»

بنیان‌گذاران aiXiv همچنان خوش‌بین هستند. ژانگ می‌گوید تیم aiXiv داده‌هایی که هنوز منتشر نشده را گردآوری کرده است که داوری‌های عامل‌های aiXiv را با داوری‌های نوشته‌شده توسط انسان برای ۳۰ مقاله در یک کنفرانس بزرگ رباتیک در ماه اکتبر مقایسه می‌کند. به گفته ژانگ، داوران هوش مصنوعی تا حد زیادی با امتیازدهی انسانی هم‌راستا بودند و در برخی موارد بازخوردی مفصل‌تر ارائه دادند.

پورسدام مان نیز می‌گوید: «درهرصورت، بسیاری از مسائلی که درباره داوری و علم مبتنی بر هوش مصنوعی مطرح می‌شود، در نظام فعلی هم صادق است. هوش مصنوعی فقط این مسائل را عیان‌تر می‌کند.» «نیهار شاه» دانشمند علوم رایانه در دانشگاه کارنگی ملون نیز موافق است و می‌گوید: «ورود aiXiv صرفاً گفت‌وگوها درباره این‌که چگونه می‌توان منشأ را ردیابی کرد و با راستی‌آزمایی گواهی داد که افراد یا هوش مصنوعی واقعاً آزمایش‌ها را انجام داده‌اند، تسریع می‌کند.»

نیهار شاه که خود را برای «پیامد تقریباً اجتناب‌ناپذیر انجام بخش بزرگی از پژوهش‌ها توسط هوش مصنوعی» آماده می‌کند، می‌گوید پرسش‌هایی که aiXiv مطرح می‌کند از میان نخواهد رفت. «چه این پلتفرم موفق شود چه نشود، آن‌ها همین حالا یک بحث بسیار ارزشمند را آغاز کرده‌اند و همین به‌تنهایی شایسته تقدیر است.»

گزارش حاضر در نسخه 18DECEMBER 2025 نشریه Science منتشر شده است.