قمار بی‌سابقه آمازون برای احیای جایگاه خود در هوش مصنوعی

کارمندان آمازون دوست دارند شرکت خود را دست‌کم در مقایسه با بسیاری از رقبای فناوری‌شان مقتصد بپندارند. خوراکی‌های شکلاتی و ماساژهایی که در سیلیکون‌ولی برای متخصصان فناوری فراهم است را فراموش کنید. در مقر اصلی آمازون در سیاتل، محبوب‌ترین اقلام رایگان، موزهایی هستند که از یک کامیون حمل غذا در حیاط توزیع می‌شوند. این فرهنگ صرفه‌جویی ریشه‌ای عمیق دارد. این غول تجارت الکترونیک در قلب خود، از حس مقتصدانه یک مغازه‌دار برخوردار است. مگر در مواقعی که هر از چند گاهی، احتیاط را کنار می‌گذارد و به یک ولخرجی بزرگ دست می‌زند. اکنون نیز در یکی از همین دوره‌ها به سر می‌برد. بانک JPMorgan Chase  این وضعیت را Capexapalooza یا همان جشنواره هزینه‌های سرمایه‌ای می‌نامد.

این یک قمار تاریخی است. تاکنون هیچ شرکتی نتوانسته است با هزینه سرمایه‌ای ۲۰۰ میلیارددلاری که آمازون برای سال جاری میلادی تخصیص داده و قرار است بخشی از آن ازطریق فروش اورا‌ق‌قرضه عظیم تأمین شود، برابری کند. این بودجه عمدتاً با هدف پشتیبانی از AWS در رقابت برای ساخت زیرساخت‌های هوش مصنوعی از جمله دیتاسنترها و زیرساخت انرژی موردنیاز آن‌ها، در نظر گرفته شده است. علاوه بر این صورت‌حساب سنگین، آمازون همچنین اعلام کرده است که تا سقف ۵۰ میلیارد دلار در OpenAI  سرمایه‌گذاری خواهد کرد؛ رقمی که تقریباً ۴ برابر مقداری است که مایکروسافت از سال ۲۰۱۹ به سازنده ChatGPT متعهد شده است.

آمازون می‌گوید که تقاضای بالا، محرک این هزینه‌های سرسام‌آور است. فروش AWS در سه‌ماهه گذشته با سریع‌ترین سرعت در بیش از ۳ سال اخیر رشد کرده است و «اندی جاسی» (Andy Jassy)، مدیرعامل آمازون اظهار داشت که به‌رغم ۲۵۰ میلیارد دلار هزینه سرمایه‌ای در ۳ سال گذشته، ظرفیت ابری باهمان سرعتی که ساخته می‌شود، در حال فروش است. بااین‌حال، رقبای قدرتمندی نیز در این میان نقش‌آفرینی می‌کنند. در طول ۲۰ سال گذشته، AWS پیشگام رایانش ابری و یکی از تأمین‌کنندگان بزرگ خدمات هوش مصنوعی بوده است. این شرکت هنوز هم رهبر این بازار است، اما از زمانی که OpenAI پلتفرم ChatGPT را در سال ۲۰۲۲ راه‌اندازی کرد؛ رقبای اصلی ابری آن، یعنی Microsoft Azure و Google Cloud رشد بسیار سریع‌تری داشته‌اند و برتری آمازون را کاهش داده‌اند. آمازون با تمرکز مضاعف بر دیتاسنترهای هوش مصنوعی و تلاش برای کاهش تسلط مایکروسافت بر OpenAI، مصمم به نظر می‌رسد تا جایگاه پیشتازانه خود را باز پس گیرد.

این شرکت سابقه‌ای طولانی در انجام ریسک‌های بزرگ (تلاش برای موفقیت‌های قاطع) دارد. «جف بزوس» در سال ۲۰۱۵ با لحن مهندس‌گونه و منحصربه‌فرد خود هنگام اشاره به تلاش برای موفقیت‌های بزرگ با استعاره‌ای از اصطلاح home runs در بیسبال، از «توزیع پیامدهای مختصرشده» نوشت. در بیسبال، حداکثر امتیاز در یک ضربه، ۴ دور (run) است؛ اما در تجارت، «هر از چند گاهی، وقتی در جایگاه ضربه‌زننده قرار می‌گیرید، می‌توانید ۱۰۰۰ امتیاز کسب کنید.» آن نامه به سهام‌داران، در آغاز یک دوره ولخرجی نوشته شد که در نهایت موفقیت بزرگی به همراه داشت. در سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۷، آمازون هزینه‌های خود را در بخش لجستیک و AWS به‌شدت افزایش داد که منجر به چندین سال حاشیه سود بالاتر شد. اما ولخرجی سرمایه‌ای بعدی این شرکت در طول همه‌گیری کووید-۱۹، در ابتدا یک شکست بود؛ زیرا بسیار بیشتر از آنچه واقعاً نیاز بود، انبار ساخت. در سال ۲۰۲۳، آمازون هزینه‌های خود را کاهش داد؛ دقیقاً در زمانی که مایکروسافت با پیش‌بینی یک رونق بزرگ در هوش مصنوعی، شروع به افزایش هزینه‌های خود کرد. از آن زمان به بعد، آمازون با رویکردی تهاجمی‌تر وارد میدان شده است.

پلتفرم AWS چند مزیت به نفع خود دارد. یکی از آن‌ها گستردگی محض پایگاه مشتریانش است. روابط روبه‌رشد این شرکت با OpenAI، مکمل روابط آن با Anthropic است. سازندگان مدل‌ها، در کوتاه‌مدت یکی از بزرگ‌ترین منابع تقاضای خدمات ابری هستند و همان‌طور که جاسی اشاره کرده است؛ از «حجم انبوهی از توان پردازشی» استفاده می‌کنند. اما AWS  با در اختیار داشتن تقریباً یک‌سوم از بازار جهانی خدمات ابری و پیشتازی قابل‌توجه نسبت به Azure و Google Cloud، سود زیادی خواهد برد؛ البته اگر شرکت‌هایی خارج از سیلیکون‌ولی شروع به پذیرش همه‌جانبه‌تر هوش مصنوعی کنند. در حال حاضر، بسیاری از شرکت‌ها هنوز مردد هستند. اما حداقل ۱۸ ماه طول می‌کشد تا هزینه‌های سرمایه‌ای امسال به بهره‌برداری عملیاتی برسند. تا آن زمان، این احتمال وجود دارد که عامل‌های هوش مصنوعی منجر به افزایش شدید در هزینه‌کرد سازمان‌ها شوند.

همکاری هم‌زمان با OpenAI و Anthropic، آمازون را برای آن لحظه به‌خوبی آماده خواهد کرد. «فروشگاه همه چیز» (The Everything Store) همچنان به نام خود وفادار است؛ چرا که اکنون AWS قادر است به مشتریان راه‌هایی را برای توسعه بر پایه دو خانواده از مدل‌های پیشرو و همچنین مدل‌های متعدد دیگر، از جمله مدل اختصاصی خود به نام Nova ارائه دهد. این پلتفرم همچنین از انواع مختلفی از تراشه‌ها پشتیبانی می‌کند، از جمله تراشه‌های Nvidia و جایگزین ارزان‌تر و درون‌سازمانی خود آمازون یعنی Trainium.

مایکروسافت و گوگل نیز چنین تنوعی را ارائه می‌دهند. Azure مدل‌هایی از OpenAI و Anthropic را در دسترس قرار می‌دهد؛ همان‌طور که گوگل نیز مدل‌های مختلفی را ارائه می‌کند و مدل تراز اول اختصاصی خود به نام Gemini و تراشه‌های TPU  اختصاصی خود را نیز در اختیار دارد. اما درزمانی‌که تمامی ارائه‌دهندگان خدمات ابری و هایپراسکیلرها اعلام می‌کنند که تقاضا برای خدمات هوش مصنوعی آن‌ها از عرضه پیشی گرفته است، ممکن است دو رقیب آمازون در تخصیص منابع پردازشی کمیاب به مشتریان ابری خود با دشواری بیشتری مواجه شوند. دلیل این امر آن است که سایر کسب‌وکارهای بزرگ آن‌ها (محصولات آفیس مایکروسافت و جست‌وجوی گوگل) سودآورتر از خدمات ابری آن‌ها هستند و این امر آن‌ها را به اولویتی آشکارتر برای تخصیص تراشه‌های هوش مصنوعی تبدیل می‌کند. اما در مورد آمازون شرایط متفاوت است. حاشیه سود Amazon.com در مقایسه با AWS بسیار ناچیز است و این شرکت فرهنگی مبتنی بر انجام کارهای بزرگ با منابع اندک دارد؛ بنابراین، به‌احتمال زیاد مشتریان ابری در اولویت قرار خواهند گرفت.

وال‌استریت نسبت به ولخرجی سرمایه‌ای آمازون احساسات متناقضی دارد. اگرچه سهام این شرکت در سال جاری عملکرد بهتری نسبت به مایکروسافت داشته است، اما همچنان با افت ۸ درصدی مواجه است که عمدتاً به دلیل تردیدها در مورد بازگشت سرمایه این هزینه‌های کلان است. در کوتاه‌مدت، هزینه‌های استهلاک ناشی از سرمایه‌گذاری‌های جدید پیش از آن که درآمدهای حاصل از آن‌ها به جریان بیفتد، افزایش خواهد یافت. «برنت ثیل» (Brent Thill) از بانک Jefferies می‌گوید که سرمایه‌گذاران همچنین نگران هستند که افزایش هزینه‌های زیرساخت هوش مصنوعی، حاشیه سود خدمات ابری را حتی در بلندمدت تضعیف کند.

نگرانی دیگر، ظهور عامل‌های هوش مصنوعی تعبیه‌شده در چت‌بات‌ها است که می‌توانند از طرف کاربر خرید کنند. آن‌ها می‌توانند کسب‌وکار اصلی آمازون را تهدید کنند؛ به این صورت که با دورزدن Amazon.com، این پلتفرم را از ارتباط با مشتریان و تبلیغ‌کنندگان محروم سازند. بااین‌وجود، جایگاه آمازون بسیار بهتر از آن چیزی است که افراد بدبین تصور می‌کنند. مدت کوتاهی پس از عقد قرارداد با OpenAI، این سازنده مدل، برنامه‌های خود برای راه‌اندازی یک سرویس خرید به نام Instant Checkout را متوقف کرد. Rufus دستیار خرید مبتنی بر هوش مصنوعی عامل‌محور آمازون، در سال گذشته به کسب ۱۲ میلیارد دلار فروش سالانه افزوده (تکاملی) کمک کرده است.

سایر سازندگان مدل مانند گوگل در حال نفوذ به حوزه تجارت الکترونیک هستند، اما در حال حاضر به نظر می‌رسد که آمازون در حال دفع این تهدید است. شما می‌توانید این ولخرجی را کاپکس‌پالوزا بنامید. اما این بدان معنا نیست که آمازون در نهایت یک بازنده (looza) خواهد بود.

گزارش حاضر در نسخه March 28^th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.