الکامپ ۲۹؛ از نمایش فناوری تا ضرورت همافزایی
تیم تحریریه
- ۱۴ شهریور ۱۴۰۵
روایتی از چند روز حضور کمیسیون هوش مصنوعی و علم داده نصر تهران در الکامپ و اینوتکس؛ از مواجهه با نیازهای کسبوکارها و گفتوگو با سیاستگذاران تا تجربه همکاری میان کمیسیونها و استانها.
یادداشت مهران ضیابری رئیس کمیسیون هوش مصنوعی و علم داده سازمان نظام صنفی رایانهای استان تهران.
نمایشگاهها را معمولاً با تعداد غرفهها، محصولات تازه، قراردادها و بازدیدها میسنجیم؛ اما برای یک تشکل صنفی، نمایشگاه میتواند کارکرد مهمتری هم داشته باشد: فرصتی برای دیدن بیواسطه مسائل کسبوکارها، شنیدن پرسشهایی که در جلسات رسمی کمتر مطرح میشوند و آزمودن اینکه شبکه صنفی تا چه اندازه میتواند میان شرکتها، سیاستگذار، سرمایهگذار و بازار ارتباط واقعی ایجاد کند.
تجربه چند روز حضور در الکامپ و پس از آن اینوتکس، بیش از هر چیز از همین زاویه قابل توجه بود. از یک سو محصولات و ایدههای فعالان حوزه هوش مصنوعی دیده شد و از سوی دیگر، مجموعهای از پرسشها، نیازها و فاصلههایی آشکار شد که نشان میداد هنوز بخشهای مختلف این زیستبوم به اندازه کافی یکدیگر را پیدا نکردهاند.
همزمان، تجربه همکاری مشترک سه کمیسیون مرتبط با هوش مصنوعی، حضور نمایندگان مجلس، گفتوگو با شرکتها و هستههای فناور، نخستین دیدار حضوری اعضای کمیسیون هوش مصنوعی کشور و سپس حضور در میز تسهیلگری اینوتکس، یک تصویر نسبتاً روشن ساخت: شاید در مقطع فعلی، یکی از مهمترین وظایف ما صرفاً حمایت از توسعه فناوری نباشد، بلکه کمکردن فاصله میان بازیگران این زیستبوم باشد.
فرصت بازدید از همه سالنهای بیستونهمین نمایشگاه الکامپ فراهم نشد، اما در پنج سالنی که بازدید کردم و بهویژه در سالن تخصصی هوش مصنوعی، با وجود حضور پرتعداد مجموعهها و بعضاً غرفههای بسیار حرفهای و چشمگیر، کمتر با محصول یا خدمتی روبهرو شدم که بتوان آن را اتفاقی تازه و متمایز در حوزه هوش مصنوعی دانست.
بخش قابل توجهی از آنچه عرضه میشد، استفاده از فناوریهای موجود هوش مصنوعی در خدمات و محصولات مختلف بود؛ کاربردهایی که بسیاری از آنها ارزشمندند، اما الزاماً به معنای شکلگیری فناوری، محصول یا مدل کسبوکار متمایز نیستند.
این مشاهده لزوماً نقدی به خود نمایشگاه نیست؛ بلکه شاید نشانهای از مرحلهای باشد که زیستبوم هوش مصنوعی کشور در آن قرار دارد. ایده زیاد است، تیمهای علاقهمند بسیارند و تقاضا برای استفاده از هوش مصنوعی بهشدت افزایش یافته، اما تبدیل این ظرفیت به محصول رقابتپذیر، شرکت پایدار و راهکار قابل عرضه به صنعت همچنان به حلقههای دیگری نیاز دارد.
سؤالهایی که از خود محصولات مهمتر بودند
یکی از بخشهای قابل توجه الکامپ، گفتوگوهایی بود که در غرفه مشترک سه کمیسیون مرتبط با هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای استان تهران شکل گرفت.
افراد و تیمهای زیادی با پرسشهای متفاوت به غرفه مراجعه کردند. برخی بهدنبال سرمایهگذار بودند؛ در بسیاری از این موارد هنوز بیش از آنکه با یک محصول روبهرو باشیم، با ایده یا محصولی در مراحل ابتدایی مواجه بودیم. این گروهها، متناسب با موضوع فعالیتشان، برای ادامه مسیر و بررسی فرصتهای سرمایهگذاری راهنمایی شدند.
گروهی دیگر میخواستند بدانند عضویت در سازمان نظام صنفی رایانهای یا حضور در کمیسیون چه اثری برای یک شرکت دارد. برخی نیز مستقیماً برای عضویت در کمیسیون مراجعه کرده بودند و همکاران کمیسیون مسیر و شرایط عضویت و مشارکت را برای آنها توضیح دادند.
بخش جالب دیگری از مراجعهها مربوط به افرادی بود که تصور میکردند غرفه کمیسیون محل ارائه یک محصول مشخص است یا برای یافتن یک راهکار هوش مصنوعی به آن مراجعه میکردند. در موارد متعددی نیز این مراجعهکنندگان به شرکتهای عضو کمیسیون که توان ارائه راهکار مرتبط داشتند ارجاع داده شدند.
این تجربه یک پیام روشن داشت: هنوز برای بخش قابل توجهی از فعالان فناوری، نقش یک تشکل صنفی و ظرفیتهایی که میتواند در توسعه کسبوکار آنها ایجاد کند، بهدرستی شناخته نشده است. تشکل صنفی قرار نیست محصول بفروشد. وظیفه آن ساختن شبکه، شناسایی مسائل مشترک، انتقال صدای اعضا به سیاستگذار، تسهیل ارتباط با بازار و صنعت و ایجاد مسیرهای همکاری میان اعضا و فرصتهای واقعی است.
اگر فعالان این زیستبوم چنین کارکردی را بهوضوح نمیشناسند، بخشی از مسئولیت آن متوجه خود ما و شیوه معرفی و ارائه خدمات صنفی است.
تجربه یک غرفه مشترک
تجربه مهم دیگر الکامپ، همکاری اعضای سه کمیسیون همپوشای هوش مصنوعی و علم داده، اینترنت اشیا و شهر هوشمند بود. این سه حوزه در عمل نقاط تماس زیادی دارند و بخش قابل توجهی از مسائل آنها، از داده و زیرساخت تا هوشمندسازی کسبوکار و خدمات شهری، به یکدیگر متصل است.
در طول نمایشگاه، اعضای این سه کمیسیون فارغ از مرزبندیهای سازمانی، در یک غرفه مشترک کنار یکدیگر قرار گرفتند، مراجعهکنندگان را راهنمایی کردند و در موارد متعدد، مسئله را به کمیسیون، فرد یا شرکت مناسب ارجاع دادند. ارزش این تجربه بیش از خود غرفه بود.
درباره همافزایی زیاد صحبت میشود، اما در عمل ساختارهای سازمانی بهسادگی میتوانند به جزیرههایی تبدیل شوند که هرکدام بخشی از یک مسئله واحد را مستقل از دیگری دنبال میکنند. چند روز کار مشترک نشان داد که میتوان ضمن حفظ هویت و مأموریت هر کمیسیون، در مسائل مشترک واقعاً کنار یکدیگر کار کرد.
گفتوگو با سیاستگذار
در جریان نمایشگاه، غرفه مشترک سه کمیسیون میزبان دکتر رضا تقیپور و دکتر مصطفی طاهری، از نمایندگان مجلس شورای اسلامی، و دکتر آقامحمدی از اعضای مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بود و گزارشی از فعالیتها و برنامههای سه کمیسیون ارائه شد.
این دیدارها برای کمیسیون هوش مصنوعی صرفاً یک بازدید نمایشگاهی نبود. طی دو سال گذشته، کمیسیون هوش مصنوعی و علم داده نصر تهران تعامل نزدیکی با کمیسیون صنایع و معادن مجلس در روند بررسی و تدوین طرح قانون توسعه هوش مصنوعی داشته است. همزمانی بازدید دکتر طاهری با تأیید طرح قانون توسعه هوش مصنوعی از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز قابل توجه بود؛ بهویژه آنکه دکتر طاهری و دکتر تقیپور از چهرههای مؤثر در تدوین و پیگیری این طرح بودهاند.
یکی از وظایف مهم تشکلهای صنفی همین است: تجربه واقعی شرکتها و فعالان بازار را پیش از آنکه در قالب مقررات و قانون تثبیت شود، به فرایند سیاستگذاری منتقل کنند. قانونگذاری در حوزهای مانند هوش مصنوعی اگر از صنعت، شرکتها، محدودیتهای زیرساختی و واقعیت اقتصاد فناوری فاصله بگیرد، میتواند بهجای حل مسئله، خود به منشأ مسائل تازه تبدیل شود. از این رو، تداوم گفتوگوی بخش خصوصی و سیاستگذار باید یکی از محورهای جدی فعالیتهای صنفی در این حوزه باقی بماند.
نخستین دیدار حضوری کمیسیون هوش مصنوعی کشور
یکی دیگر از اتفاقات این دوره الکامپ، گردهمآمدن اعضای کمیسیون هوش مصنوعی سازمان نظام صنفی رایانهای کشور از استانهای مختلف بود. اعضایی که تا پیش از آن جلسات خود را بهصورت آنلاین برگزار میکردند، برای نخستین بار در یک نشست حضوری کنار یکدیگر قرار گرفتند. این نشست با حضور رئیس سازمان نظام صنفی رایانهای کشور، دبیر سازمان نظام صنفی رایانهای استان تهران و جمعی از چهرههای صنفی و صنعتی برگزار شد.
جلسه در سالن تخصصی هوش مصنوعی و در محل غرفه صندوق سرمایهگذاری هومص برگزار شد و فرصتی فراهم کرد تا اعضای استانهای مختلف علاوه بر گفتوگو درباره مسائل صنفی، با بخشی از ظرفیتهای موجود برای همکاری میان استانها، توسعه شرکتها و توانمندسازی استارتاپها آشنا شوند.
در این نشست، ایجاد کارگروههای تخصصی برای ارتباط با صنایع مورد تأکید قرار گرفت و همچنین مقرر شد از تجربه استان یزد در موضوع تنظیمگری و آموزش هوش مصنوعی در سطح استانها استفاده شود. اما شاید اهمیت اصلی جلسه، بیش از مصوبات آن، در خود شکلگیری ارتباط حضوری میان اعضای استانهای مختلف بود.
ارتباط مجازی بسیاری از فاصلهها را کم کرده است، اما شبکه صنفی صرفاً با جلسه آنلاین ساخته نمیشود. اعتماد، شناخت و همکاری بین استانها نیازمند رابطه انسانی و گفتوگوی مستقیم است. این نخستین دیدار حضوری میتواند مقدمهای برای شکلگیری همکاریهای عملیاتیتر میان استانها باشد.
از الکامپ تا میز تسهیلگری اینوتکس
چند روز بعد، همین تجربه با شکل دیگری در نمایشگاه اینوتکس ادامه پیدا کرد. به دعوت مرکز نوآوری مجلس شورای اسلامی، کمیسیون هوش مصنوعی و علم داده نصر تهران در میز تسهیلگری کسبوکارها حضور پیدا کرد تا خدمات و ظرفیتهای سازمان نظام صنفی رایانهای و کمیسیون را به فعالان فناوری معرفی کند.
میز تسهیلگری از این جهت تجربه قابل توجهی است که بهجای انتظار برای مراجعه کسبوکارها به ساختارهای رسمی، تلاش میکند تشکل و نهاد تسهیلگر را به جایی ببرد که مسئله در آن شکل میگیرد.
در روز پایانی الکامپ و روز دوم اینوتکس نیز در پنلی با موضوع «چهار سال قانون جهش تولید دانشبنیان؛ چه آموختهایم و چه باید اصلاح شود» با حضور دکتر اسفندیار اختیاری، معاون سیاستگذاری و توسعه معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، دکتر احسان عظیمیراد، نماینده مجلس شورای اسلامی، دکتر منجمزاده، مدیرکل سیاستگذاری و آیندهنگاری معاونت علمی و دیگر مهمانان، درباره تجربه اجرای این قانون و فاصله میان سیاستگذاری و نیاز واقعی کسبوکارها گفتوگو شد.
این دو اتفاق مکمل یکدیگرند: از یک سو باید در سطح سیاستگذاری درباره قانون و ساختارهای حمایتی بحث کرد و از سوی دیگر، در سطح میدان دید که کسبوکار واقعاً چه میخواهد و در کجای مسیر با مانع روبهرو میشود.
شاید مسئله اصلی فقط فناوری نیست
بعد از این چند روز، یک نکته بیش از گذشته روشن شد: بخشی از چالش زیستبوم فناوری کشور لزوماً کمبود فناوری نیست. شرکت داریم، نیروی متخصص داریم، سرمایهگذار داریم، نهاد صنفی داریم، دانشگاه و مراکز نوآوری داریم و تقاضا برای هوش مصنوعی نیز روزبهروز بیشتر میشود. مسئله این است که این اجزا همیشه یکدیگر را پیدا نمیکنند.
تیمی که سرمایه میخواهد، نمیداند به کجا مراجعه کند. صنعتی که مسئله دارد، شرکت مناسب را نمیشناسد. شرکت فناوری از ظرفیت تشکل صنفی اطلاع ندارد. سیاستگذار همیشه تجربه واقعی بازار را نمیشنود و حتی مجموعههایی که در یک حوزه فعالیت میکنند، گاهی در ساختارهای موازی از یکدیگر فاصله میگیرند. شاید یکی از مأموریتهای اصلی کمیسیونها در دوره پیش رو همین باشد: کمکردن این فاصلهها.
رقابت کنیم، اما رفاقت را فراموش نکنیم
شرایط امروز کشور بیش از هر زمان دیگری به همکاری و وفاق نیاز دارد. قرار نیست شرکتها با یکدیگر رقابت نکنند، کمیسیونها مأموریت مستقل نداشته باشند یا میان دیدگاههای مختلف اختلافی وجود نداشته باشد. اتفاقاً باید یاد بگیریم در عین رقابت، با یکدیگر رفاقت کنیم. یک زیستبوم سالم بدون رقابت و اختلاف نظر شکل نمیگیرد.
تجربه چند روز حضور مشترک اعضای سه کمیسیون در الکامپ نشان داد که این اتفاق شدنی است. تجربه دیدار حضوری اعضای کمیسیون کشور نشان داد ارتباط میان استانها را میتوان جدیتر کرد. گفتوگو با نمایندگان مجلس نشان داد ارتباط بخش خصوصی و سیاستگذار میتواند مستمر و سازنده باشد و میز تسهیلگری اینوتکس نیز نشان داد یک تشکل صنفی میتواند از ساختار جلسات رسمی فاصله بگیرد و به محل واقعی مسئله نزدیکتر شود.
اینها شاید در مقایسه با فناوریهای پرزرقوبرق، اتفاقات کوچکی به نظر برسند؛ اما در شرایطی که کشور با مجموعهای از چالشهای اقتصادی، فناورانه و نهادی روبهرو است، همین شبکههای همکاری، اعتماد و ارتباط میتوانند از بسیاری از محصولات تازه ارزشمندتر باشند.
