ثروتمندترین مرد جهان، چشم‌انداز خود از آینده هوش مصنوعی و بشریت را ترسیم می‌کند

ایلان ماسک در گفت‌وگویی ۹۰ دقیقه‌ای با اکونومیست برای The Insider که در یکی از کارخانه‌های عظیم تسلا در ایالت تگزاس و در میان خودروهای برقی خودرانی که مستقیماً از خط تولید خارج می‌شوند برگزار شد، رودرروی «زانی مینتون بدوز» (Zanny Minton Beddoes)، سردبیر ارشد بریتانیایی اکونومیست می‌گوید: «مردم متوجه نیستند که آنچه می‌گویم، در نهایت به وقوع خواهد پیوست.»

شاید دلیل این بی‌اعتقادی آن باشد که پیش‌بینی‌های او طیفی گسترده، از سناریوهای نگران‌کننده تا ایده‌هایی کاملاً نامتعارف را در بر می‌گیرد. ماسک پیش‌بینی می‌کند که طی پنج سال آینده، سامانه‌های هوش مصنوعی ممکن است از مجموع هوش تمامی انسان‌ها فراتر روند. به باور او، ظرف ده سال آینده، ربات‌ها در محیط‌های کاری به شکل‌گیری دورانی از «فراوانی شگفت‌انگیز» کمک خواهند کرد؛ دورانی که در آن پول عملاً معنای خود را از دست خواهد داد. او همچنین معتقد است که طی بیست سال آینده، بریتانیا (کشوری که سال‌هاست به آن سفر نکرده) درگیر جنگ داخلی خواهد شد.

صرف‌نظر از اینکه این پیش‌بینی‌ها را باور داشته باشیم یا نه سخنان ماسک که ماه گذشته برای مدتی کوتاه به نخستین فرد تاریخ با ثروت یک تریلیون دلاری تبدیل شد، ارزش توجه دارد. او که نیروی محرکه اصلی شرکت‌های تسلا و اسپیس‌ایکس است؛ بیش از هر کارآفرین دیگری در شکل‌دادن به آینده نقش دارد. نفوذ او که بر پایه ثروت و دستاوردهای مهندسی چشمگیرش بنا شده، از کاخ سفید تا کانون‌های بحران جهانی مانند اوکراین امتداد یافته است. ماسک با ۲۴۰ میلیون دنبال‌کننده در شبکه اجتماعی X، به‌ویژه زمانی که دیدگاه‌های جنجال‌برانگیز خود را مطرح می‌کند، تأثیر قابل‌توجهی بر فضای عمومی می‌گذارد.

او با چکمه‌های مشکی و کت چرمی‌ای که لوگوی Grok، چت‌بات اختصاصی‌اش بر پشت آن نقش بسته بود، بار دیگر همان اراده آهنین و تمرکز کم‌نظیری را به نمایش گذاشت که پیش‌تر به او امکان داده بود تولید انبوه خودروهای برقی را متحول کند و برخلاف انتظار بسیاری، موشک‌های قابل استفاده مجدد را به فضا بفرستد. درعین‌حال، این گفت‌وگو نشان داد که ماسک تا چه اندازه در ساختن روایت و واقعیت موردنظر خود مصمم است؛ تا جایی که در موضوعات خارج از حوزه تخصصی‌اش نیز به‌سختی حاضر به عقب‌نشینی از مواضع خود است.

این نخستین گفت‌وگوی مفصل ماسک پس از عرضه عمومی سهام اسپیس‌ایکس بود؛ شرکتی که ارزش آن در روزهای ابتدایی معاملات تا ۲.۶ تریلیون دلار افزایش یافت، اما سپس به ۱.۶ تریلیون دلار سقوط کرد؛ رقمی که حدود یک‌پنجم کمتر از ارزش اولیه معاملات آن است.

محور اصلی این گفت‌وگو، هوش مصنوعی بود؛ فناوری‌ای که به گفته ماسک، می‌تواند تنها در طول یک روز احساس او را از «سرخوشی» به «وحشت» تغییر دهد. بااین‌حال، او می‌گوید در نهایت به این «جمع‌بندی فلسفی» رسیده است که «به نیمه روشن ماجرا نگاه کند.»

البته چنین نگاهی با منافع شخصی او نیز همسو است. ماسک معتقد است که در نهایت سامانه‌های هوش مصنوعی و ربات‌ها تقریباً تمامی مشاغل دیجیتال و فیزیکی را بر عهده خواهند گرفت و کار کردن برای انسان‌ها به امری «اختیاری» تبدیل خواهد شد. در همین راستا، شرکت xAI که اکنون با نام SpaceXAI فعالیت می‌کند؛ درحال‌توسعه سامانه‌هایی برای انجام وظایف شناختی مانند برنامه‌نویسی نرم‌افزار است و تسلا نیز هم‌زمان ربات‌های انسان‌نما تولید می‌کند. برنامه ماسک این است که کل انرژی این اکوسیستم هوش مصنوعی را با استفاده از مراکز داده مستقر در فضا تأمین کند.

به اعتقاد او، در جهانی که دیگر شغل معنای سابق خود را نخواهد داشت، ممکن است به بازتوزیع گسترده ثروت نیاز باشد تا نوعی «درآمد بالای همگانی» برای انسان‌ها فراهم شود. بااین‌حال، ثروتمندترین فرد جهان، درحالی‌که می‌گوید مشکلی با پرداخت «تریلیون‌ها دلار مالیات» ندارد، هم‌زمان استدلال می‌کند که حدود یک دهه دیگر، پول اساساً بی‌اهمیت خواهد شد. از همین رو، معتقد است دولت‌ها باید صرفاً «برای مردم چک صادر کنند»، زیرا در شرایطی که ماشین‌ها عرضه‌ای تقریباً نامحدود از کالاها و خدمات ایجاد می‌کنند، کاهش قیمت‌ها (تورم منفی) به مسئله‌ای بزرگ‌تر از تورم تبدیل خواهد شد.

ماسک می‌پذیرد که سامانه‌های هوش مصنوعی هرچه قدرتمندتر شوند، خطراتی نیز به همراه خواهند داشت. او با اشاره به رشد سریع توانایی مدل‌های مرزی، درباره پیشنهاد اخیر سر دمیس هاسابیس، هم‌بنیان‌گذار Google DeepMind، توضیح می‌دهد؛ پیشنهادی که بر اساس آن دولت آمریکا نهادی خودتنظیم‌گر ایجاد کند تا صنعت هوش مصنوعی، مدل‌های خود را پیش از عرضه از نظر مخاطرات احتمالی ارزیابی کند.

به باور ماسک، این سازوکار باید چین را نیز در بر گیرد و آزمایشگاه‌های پیشرو هوش مصنوعی، از جمله آزمایشگاه‌های چینی، یک تا دو هفته پیش از انتشار مدل‌های جدید خود فرصت داشته باشند تا مدل‌های یکدیگر را بررسی و در صورت مشاهده خطرات احتمالی، آن‌ها را به دولت‌های واشنگتن و پکن گزارش کنند. او می‌گوید: «رقبا می‌توانند ضامن صداقت و شفافیت یکدیگر باشند.»

ماسک حتی پا را فراتر می‌گذارد و می‌گوید اگر حفظ ایمنی مدل‌های هوش مصنوعی ایجاب کند، ممکن است حاضر باشد اختلافات خود با سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI را کنار بگذارد؛ اختلافاتی که ریشه در دوران هم‌بنیان‌گذاری این آزمایشگاه هوش مصنوعی دارد و تاکنون به شکایت‌های حقوقی و کشمکش‌های طولانی انجامیده است. او می‌گوید: «در نهایت، اگر لازم باشد با هم صحبت کنیم، این کار را خواهیم کرد.» ماسک می‌افزاید که شاید هر دو ناچار شوند «اختلافات شخصی خود را به‌خاطر خیر جهان کنار بگذارند.»

در مقایسه با بسیاری از مدیران شرکت‌های هوش مصنوعی، از جمله «داریو آمودی»، مدیرعامل آنتروپیک، ماسک نگرانی بسیار کمتری نسبت به رشد آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی چین دارد. او از محصولات جدیدی مانند Kimi K3 که این ماه توسط شرکت Moonshot AI معرفی شد، تمجید می‌کند و معتقد است احتمال «زیادی» وجود دارد که شرکت‌های چینی در مقطعی به رهبران این حوزه تبدیل شوند. به گفته او، برتری چین در ظرفیت تولید برق که بسیار بیشتر از ایالات متحده است و توانایی این کشور در تولید انبوه ربات‌ها، مزیت‌های تعیین‌کننده‌ای محسوب می‌شوند. او البته با لحنی طنزآمیز اضافه می‌کند که تماشای ویدئوهایی از ربات‌های چینی که «سر یکدیگر را می‌کوبند»، برایش «بسیار خنده‌دار» است.

ماسک با تلاش برخی مقام‌های دولت ترامپ برای ممنوع کردن استفاده شرکت‌های آمریکایی از مدل‌های هوش مصنوعی چینی مخالف است و معتقد است چنین اقدامی تأثیر چندانی بر جلوگیری از پیشتازی توسعه‌دهندگان چینی در رقابت هوش مصنوعی نخواهد داشت.

او پیش‌بینی می‌کند که چین در نهایت کمبود تراشه‌های پیشرفته خود که ناشی از محدودیت‌های صادراتی آمریکا است را با توسعه ماشین‌های لیتوگرافی بومی جبران خواهد کرد؛ تجهیزاتی که نبود آن‌ها در حال حاضر مانع تولید انبوه پردازنده‌های پیشرفته در این کشور شده است. در حال حاضر، شرکت هلندی ASML انحصار فروش پیشرفته‌ترین تجهیزات لیتوگرافی جهان را در اختیار دارد و اجازه فروش این فناوری به رقیب راهبردی آمریکا، یعنی چین، را ندارد. بااین‌حال، ماسک معتقد است: «چین بسیار نزدیک‌تر از آن چیزی است که اغلب مردم تصور می‌کنند تا مسئله لیتوگرافی را حل کند.»

این کارآفرین هیچ ابایی از میزان قدرتی که در اختیار دارد، ندارد. او معتقد است هوش مصنوعی در نهایت تقریباً همه‌چیز را کنترل خواهد کرد و می‌گوید تسلط او بر اسپیس‌ایکس (جایی که بیش از ۸۰ درصد حق رأی را در اختیار دارد) با این هدف حفظ شده است که مأموریت بلندمدت این شرکت، یعنی تبدیل انسان به‌گونه‌ای چندسیاره‌ای و ایجاد یک مستعمره در مریخ، حتی اگر به بهای کاهش سود کوتاه‌مدت باشد، محقق شود.

ماسک درباره نفوذش در سیاست آمریکا؛ جایی که سرمایه و نفوذ او به بازگشت دونالد ترامپ به قدرت در سال ۲۰۲۵ کمک کرد و برای مدتی نیز خود ماسک مسئول کوچک‌سازی بوروکراسی فدرال شد می‌گوید بیش از حد درگیر سیاست شده بود. او با صراحت اعتراف می‌کند: «راستش را بخواهید، کمی زیاده‌روی کردم.»

بااین‌حال، هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که قصد داشته باشد از ایفای نقش در عرصه ژئوپلیتیک دست بکشد. هرچند ماهواره‌های استارلینک متعلق به اسپیس‌ایکس در تأمین اینترنت مناطق دورافتاده و کمک به اوکراین برای مقابله با تهاجم روسیه نقش داشته‌اند، ماسک همچنان مصر است که هر توافق صلحی باید شامل واگذاری بخشی از سرزمین به کشور متجاوز باشد.

او همچنین توصیف رسانه‌ها از جریان راست افراطی اروپا را «نادرست، گمراه‌کننده و بی‌معنا» می‌داند و استدلال می‌کند که این جریان در واقع متشکل از «مردم عادی» است که خواهان شهرهای امن، مرزهای امن و سیاست‌های مالی معقول هستند.

هشدارهای تند او درباره وقوع جنگ داخلی در بریتانیا نیز از این باور ناشی می‌شود که ورود افرادی با دیدگاه‌هایی که به گفته او «در تضاد با ارزش‌های غربی» هستند، سرانجام به بحرانی جدی منجر خواهد شد. هنگامی که از او پرسیده شد آیا ضد مسلمانان است، پاسخ داد: «من مخالف تجاوز و قتل هستم. با تحمیل قواعد و قوانینی که با آنچه در غرب پذیرفته‌ایم در تضاد است مخالفم، و واقعاً تأسف‌آور است که رسانه‌های سنتی، مثل شما، این موضوع را درک نمی‌کنند.»

مشخص نیست این تصویر تیره‌وتار از آینده جهان خارج از آمریکا چگونه با آرمان‌شهر هوش مصنوعی موردنظر ماسک سازگار است. اما حتی خود او نیز گاهی در این باره دچار تردید می‌شود. ماسک می‌گوید گاهی به این نظریه باور پیدا می‌کند که جهان، شبیه‌سازی رایانه‌ای است که موجودات فرازمینی آن را ساخته‌اند. او در پایان می‌گوید: «کارهایی که انجام می‌دهم آن‌قدر باورنکردنی هستند که گاهی سخت است باور کنم واقعاً وجود دارند.»

گزارش حاضر در نسخه July 25^th 2026 نشریه The Economist  منتشر شده است.