جنگ با ایران، آزمون بزرگمقیاس برای جنگافزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی
سید محمدجواد فیاض
- ۱۶ اسفند ۱۴۰۴
حملات ایالات متحده به ایران تحت دستور دونالد ترامپ، نقطه عطفی در ورود فناوری هوش مصنوعی به عرصه عملیات نظامی گسترده است.
به نقل از خبرنامه بلومبرگ، تهاجم ایالات متحده و اسرائیل به ایران نخستین آزمایش واقعی و در مقیاس بزرگ از نسل جدید جنگافزاری است که هوش مصنوعی در آن نقش محوری ایفا میکند.
«برد کوپر» فرمانده سنتکام تهاجم به ایران را تقریباً «دو برابر مقیاس» حمله آمریکا به عراق سال ۲۰۰۳ توصیف کرده است. به عقیده خبرنگار بلومبرگ این سرعت و حجم بیسابقه، بدون کمک هوش مصنوعی تقریباً غیرممکن بود، زیرا حجم دادههای ورودی از ماهوارهها، پهپادها، سنسورهای زمینی و اطلاعات سایبری به حدی عظیم است که تحلیل انسانی سنتی نمیتوانست با آن همگام شود.
نیروهای CENTCOM از مجموعهای از ابزارهای هوش مصنوعی برای مدیریت دادههای عظیم استفاده میکنند. هوش مصنوعی ابتدا دادهها را غربالگری اولیه میکند، الگوهای مشکوک را شناسایی مینماید و پیشنهادهای اولیه برای اهداف ارائه میدهد. سپس تحلیلگران انسانی روی تصمیمات سطح بالا تمرکز میکنند. این کار مدت زمان فرایند عملیات نظامی را بهطرز چشمگیری کوتاه کرده و امکان عملیات سریعتر و دقیقتر را فراهم آورده است.
یکی از ابزارهای کلیدی، مدل Claude از شرکت Anthropic است که برای «ارزیابی اطلاعات، شناسایی و اولویتبندی اهداف، و شبیهسازی سناریوهای نبرد» به کار گرفته شده است. طبق گزارش والاستریت ژورنال و بلومبرگ، Claude نهتنها در تهاجم به ایران بلکه در عملیات ژانویه منجر به دستگیری نیکلاس مادورو در ونزوئلا نیز نقش داشته است. جالب اینکه ساعاتی پیش از آغاز حملات به ایران، ترامپ دستور ممنوعیت استفاده از Claude را صادر کرد و آن را «شرکت هوش مصنوعی چپ افراطی» خواند؛ زیرا Anthropic حاضر به دادن دسترسی کامل برای نظارت داخلی یا توسعه سلاحهای کاملاً خودکار نشده بود. بااینحال، این مدل آنقدر عمیق در سیستمهای پنتاگون از جمله با پلتفرمهایی مانند Palantir Maven جای گرفته که حذف آن ماهها زمان میبرد. بنابراین،Claude همچنان در قلب عملیات باقی ماند و به گفته منابع، نقش تعیینکنندهای در پیشنهاد صدها هدف در ساعات اولیه داشت.
این استقرار گسترده هوش مصنوعی، فراتر از کاربردهای محدود در جنگ اوکراین مانند پهپادهای خودکار کوچک یا عملیاتهای ویژه پیشین است. بلومبرگ تأکید دارد که این نخستین بار است که هوش مصنوعی مولد در یک جنگ تمامعیار و در مقیاس بزرگ توسط ارتش آمریکا به کار گرفته میشود. نتیجه؛ سرعت عملیات دوچندان شده است. هوش مصنوعی نه جایگزین انسان، بلکه مکمل آن است؛ انسان همچنان تصمیم نهایی را میگیرد، اما با دادههای پردازششده و شبیهسازیهای واقعیزمان.
بلومبرگ به چالشها و ریسکها نیز اشاره ضمنی دارد. وابستگی به شرکتهای خصوصی مانند Anthropic، تنشهای سیاسی-فناوری ایجاد کرده است. اختلاف ترامپ با Anthropic نمادی از کشمکش بزرگتر میان نیازهای نظامی و ملاحظات اخلاقی-سیاسی است. نگرانیهای اخلاقی شامل احتمال خطای هوش مصنوعی در «مه جنگ» (fog of war)، شناسایی نادرست اهداف غیرنظامی یا تشدید تنشها به دلیل سرعت بیش از حد تصمیمگیری است. همچنین، شفافیت پایین در مورد دقیق نحوه عملکرد Claude سؤالاتی در مورد مسئولیتپذیری مطرح میکند. اگر هوش مصنوعی پیشنهاد اشتباهی بدهد، مسئولیت با کیست؟
از منظر استراتژیک، این جنگ آزمون بزرگی برای آینده جنگافزارها است. کارشناسان معتقدند که اگر هوش مصنوعی بتواند در محیطهای پیچیدهای مانند خاورمیانه موفق عمل کند، الگویی برای درگیریهای آینده با قدرتهای بزرگتر مانند چین خواهد شد. پروژهMaven که ابتدا برای شناسایی اهداف در افغانستان و عراق طراحی شد، اکنون به سطحی رسیده که میتواند سناریوهای کامل نبرد را شبیهسازی کند. این پیشرفت، سرعت جنگ را به سطحی بیسابقه رسانده و مفهوم «زمان تصمیمگیری» را دگرگون کرده است.
بلومبرگ نتیجه میگیرد که جنگ ایران نهتنها یک درگیری نظامی، بلکه آزمایشگاه زندهای برای فناوری است که مرزهای جنگ انسانی را جابهجا میکند. هوش مصنوعی وعده دقت و سرعت بیشتر میدهد، اما همزمان سؤالاتی اساسی در مورد کنترل انسانی، اخلاق و حتی حاکمیت ملی بر ابزارهای جنگی مطرح میسازد. تا زمانی که جزئیات دقیقتر منتشر نشود، این عملیات همچنان نقطه شروع عصر جدیدی است: عصری که ماشینها فکر میکنند و انسانها فرمان میدهند، اما سرعت و پیچیدگی آنها را به چالش میکشد.
