آخرالزمان مشاغل به تعویق افتاد؛ رونق مشاغل مرتبط با هوش مصنوعی آغاز شده است

شاید در نهایت ماشین‌ها بسیاری از انسان‌ها را از بازار کار خارج کنند؛ اما تاکنون هیچ نشانه‌ای از وقوع چنین اتفاقی دیده نمی‌شود. در چهارم سپتامبر ۲۰۲۶، اداره آمار کار آمریکا گزارش داد که اقتصاد این کشور در ماه اوت ۱۶۲ هزار شغل ایجاد کرده است؛ رقمی که بسیار بالاتر از انتظارات بود. نرخ بیکاری ۴.۱ درصد است؛ نرخی که از نرخ بیکاری در نزدیک به ۹۰ درصد از ماه‌های پنج دهه گذشته پایین‌تر است. کارمندان جوان که اغلب به‌عنوان نخستین قربانیان هوش مصنوعی معرفی می‌شوند نیز وضعیت مناسبی دارند؛ فاصله نرخ بیکاری افراد ۲۰ تا ۲۴ساله با نرخ بیکاری کل، به یکی از پایین‌ترین سطوح چند دهه اخیر نزدیک شده است.

هوش مصنوعی برای برخی شرکت‌ها و کارمندان اختلالات شدیدی ایجاد کرده است. استخدام در بخش خدمات حرفه‌ای و کسب‌وکار حدود ۱۰ درصد پایین‌تر از میانگین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ است. غول‌های فناوری مانند مایکروسافت و متا، هم‌زمان با سازمان‌دهی مجدد کسب‌وکارهای خود حول محور این فناوری، در حال کاهش تعداد کارکنان هستند. شرکت‌های کوچک‌تری مانند Block، مالک Square و Cash App و همچنین Intuit، سازنده TurboTax و QuickBooks نیز در حال جایگزین‌کردن نیروی انسانی با ربات‌ها هستند. بر اساس داده‌های شرکت مشاوره اشتغال Challenger, Gray & Christmas، شرکت‌های آمریکایی از ابتدای سال جاری تاکنون به طور میانگین هر ماه حدود ۱۶ هزار کاهش شغل مرتبط با هوش مصنوعی را اعلام کرده‌اند.

اما تعدیل نیروی انسانی مرتبط با هوش مصنوعی در بازار کاری که به طور مستمر در حال جابه‌جایی است، چندان به چشم نمی‌آید؛ بازاری که در آن کارفرمایان در یک ماه معمولی حدود ۱.۷ میلیون نفر را از کار خارج می‌کنند. شواهد موجود تاکنون نشان می‌دهد که هوش مصنوعی همین حالا نیز مشاغل زیادی ایجاد کرده است تا جایگزین مشاغلی شوند که از بین برده است. سرمایه‌های عظیمی که به مراکز داده و تولید برق سرازیر شده‌اند، رقابتی برای جذب نیروی کار ساختمانی و زیرساختی به راه انداخته‌اند. استارتاپ‌های هوش مصنوعی با سرعتی بالا در حال استخدام هستند. شرکت‌های باسابقه‌ای که برای عقب نماندن از این رقابت تلاش می‌کنند و نقش‌های شغلی جدیدی در حوزه هوش مصنوعی ایجاد می‌کنند. افزون بر این، هوش مصنوعی با افزایش بهره‌وری برخی کارکنان ممکن است تقاضا برای خدمات آن‌ها را نیز افزایش دهد.

اگر همه این موارد را کنار هم بگذاریم، اکونومیست برآورد می‌کند که هوش مصنوعی تاکنون حدود یک میلیون شغل جدید در آمریکا ایجاد کرده است. این رقم به‌مراتب بیشتر از حدود ۲۰۰ هزار تعدیل نیرویی است که از اواسط سال ۲۰۲۳ به هوش مصنوعی نسبت داده شده و ظاهراً برای جبران کاهش استخدام در بسیاری از مشاغل پشتیبانی اداری نیز بیش از اندازه کافی است. بخش بزرگی از این مشاغل به دلیل موج عظیم سرمایه‌گذاری آمریکا در زیرساخت هوش مصنوعی ایجاد شده‌اند. بانک سرمایه‌گذاری گلدمن ساکس نیز محاسبه کرده است که هزینه‌کرد برای تجهیزات موردنیاز اجرای هوش مصنوعی، از تراشه‌ها و سرورها گرفته تا مراکز داده، سامانه‌های خنک‌کننده و تأمین برق سالانه حدود ۵۰۰ میلیارد دلار بیشتر از سطح آن در سال ۲۰۲۲ است؛ یعنی همان سالی که جهان با ChatGPT آشنا شد. بر اساس داده‌های اداره سرشماری آمریکا، ساخت مراکز داده به‌تنهایی با نرخ سالانه بیش از ۷۵ میلیارد دلار در حال انجام است؛ رقمی که تقریباً ۶۰ درصد بیشتر از یک سال قبل است. این موج ساخت‌وساز به ارتش‌هایی از نیروی کار نیاز دارد؛ برق‌کارانی برای سیم‌کشی رک‌های سرور، متخصصان HVAC برای جلوگیری از داغ‌شدن بیش از حد آن‌ها، مهندسان شبکه برق برای اتصال مراکز داده به منابع تأمین انرژی و تکنسین‌هایی برای نصب و نگهداری ماشین‌ها.

رونق استخدام در ارقام نیز قابل‌مشاهده است. اکونومیست پنج صنعت که در قلب توسعه مراکز داده قرار دارند، از پیمانکاری برق گرفته تا تولید تجهیزات را بررسی کرده است. از سال ۲۰۲۳، اشتغال در این صنایع حدود ۳۲۰ هزار نفر بیشتر از میزانی افزایش یافته که روندهای کلی‌تر ساخت‌وساز و تولید صنعتی پیش‌بینی می‌کردند (نمودار ۱). اداره آمار کار آمریکا (BLS) انتظار دارد بخش خدمات عمومی و تأسیسات، از الان تا سال ۲۰۳۵ سریع‌ترین رشد را در میان بخش‌های بزرگ اقتصادی داشته باشد.

البته همه این مشاغل وجود خود را مدیون هوش مصنوعی نیستند؛ ارتقای شبکه برق و ساخت کارخانه‌های دیگر نیز در این میان نقش دارند. اما بخش قابل‌توجهی از آنها چنین است. وب‌سایت کاریابی Indeed دریافته است که فرصت‌های شغلی مراکز داده طی دو سال بیش از دو برابر شده، درحالی‌که تعداد آگهی‌های شغلی در مجموع کاهش یافته است. لینکدین نیز برآورد می‌کند که بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ نزدیک به نیم‌میلیون شغل مرتبط با مراکز داده در آمریکا ایجاد شده است؛ تکنسین‌ها و مهندسان نیز در میان پرشمارترین نیروهای استخدام‌شده در این دوره بوده‌اند.

رقابت برای جذب نیروی کار در فیش‌های حقوقی نیز خود را نشان می‌دهد. Indeed دریافته است که مشاغل نصب و نگهداری در مراکز داده، دستمزدهایی حدود ۴۰ درصد بالاتر از مشاغل مشابه در سایر بخش‌ها پیشنهاد می‌کنند. داده‌های رسمی نیز داستان مشابهی را روایت می‌کنند. بین ژانویه و ژوئن، متوسط درآمد ساعتی در بخش تولید تجهیزات برقی بیش از ۱۳ درصد و در میان پیمانکاران برق نزدیک به ۸ درصد افزایش یافته است.

حتی با وجود این افزایش دستمزدها، یافتن نیروی کار همچنان آسان نیست. «دونالد لیونز» از انجمن ملی تولیدکنندگان تجهیزات برقی، در بازدیدی اخیر از یک کارخانه تولید ترانسفورماتور، از مدیرعامل شرکت پرسید بیش از همه به چه کمکی نیاز دارد. او در پاسخ گفت: «می‌توانی بیایی اینجا و یکی از خطوط تولید ما را اداره کنی؟»

اما فقط مشاغل فنی و یقه‌آبی نیستند که در حال افزایش‌اند. هوش مصنوعی در حال ایجاد طبقه جدیدی از مشاغل یقه‌سفید نیز هست. مهندسان مدل‌ها را می‌سازند، حاشیه‌نویسان داده ورودی‌های آنها را برچسب‌گذاری و پاسخ‌هایشان را ارزیابی می‌کنند، مهندسان «مستقر در خط مقدم» (forward-deployed) آنها را برای مشتریان تطبیق می‌دهند و «مدیران ارشد هوش مصنوعی» که به‌تازگی پا به این عرصه گذاشته‌اند، درباره اینکه شرکت‌ها با این فناوری چه کنند تصمیم می‌گیرند. برخی از این نقش‌ها تا همین اواخر تقریباً وجود نداشتند. بسیاری از آنها نیز به‌سرعت در حال افزایش‌اند. بر اساس داده‌های لینکدین، تعداد آگهی‌های شغلی برای مدیران ارشد هوش مصنوعی، مهندسان هوش مصنوعی و مدیران هوش مصنوعی از سال‌های ۲۰۲۳-۲۰۲۴ تقریباً دو برابر شده است.

اعداد کم‌کم در حال معنا پیداکردن هستند. پژوهش مقدماتی «گد لوانون»، اقتصاددان ارشد مؤسسه Burning Glass، با استفاده از پایگاه‌داده سوابق شغلی این مجموعه پژوهشی که عمدتاً بر سوابق شغلی لینکدین متکی است؛ مشاغلی را شناسایی می‌کند که بدون هوش مصنوعی وجود نمی‌داشتند؛ چه در شرکت‌هایی که از ابتدا بر پایه هوش مصنوعی شکل گرفته‌اند و چه در قالب نقش‌های مشخصاً مرتبط با هوش مصنوعی در سایر شرکت‌ها. به برآورد او، اکنون حدود یک درصد از مشاغل حرفه‌ای را «مشاغل هوش مصنوعی» تشکیل می‌دهند؛ یعنی در حدود یک میلیون موقعیت شغلی در آمریکا. در مشاغل رایانشی و علوم زیستی از جمله پژوهشگرانی که برای کشف داروهای جدید از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند، این سهم به ۴ تا ۵ درصد می‌رسد. تحلیل خود لینکدین نیز به ایجاد حدود ۶۴۰ هزار شغل مشخصاً مرتبط با هوش مصنوعی بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ اشاره دارد. «کوری کانتنگا»، رئیس بخش اقتصاد قاره آمریکا در لینکدین می‌گوید: «تا امروز، شواهد نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در مجموع باعث ایجاد شغل شده است.»

اکونومیست اشتغال در مشاغل حرفه‌ای نزدیک‌تر به رونق هوش مصنوعی مانند مهندسان، توسعه‌دهندگان نرم‌افزار، ریاضی‌دانان و دانشمندان داده را بررسی و رشد آن‌ها از سال ۲۰۲۲ را با اشتغال حرفه‌ای در مجموع مقایسه کرده است. این نقش‌ها در سال‌های اخیر حدود ۷۳۰ هزار شغل بیشتر از روند معمول ایجاد کرده‌اند (نمودار ۲). هوش مصنوعی لزوماً همه این مشاغل را ایجاد نکرده است. اما تقریباً با اطمینان می‌توان گفت که در ایجاد تعداد قابل‌توجهی از آن‌ها نقش داشته است.

منبع سوم ایجاد مشاغل، افزایش بهره‌وری است. هوش مصنوعی به وکلا امکان می‌دهد قراردادها را سریع‌تر تنظیم کنند و به تحلیلگران اجازه می‌دهد اسناد مالی را ظرف چند دقیقه بررسی کنند. اگر افزایش بهره‌وری هزینه خدمات حرفه‌ای را کاهش دهد، این امکان وجود دارد که تقاضا برای این خدمات به‌اندازه‌ای افزایش یابد که در مجموع کار بیشتری ایجاد شود.

به نظر می‌رسد برخی از مشاغلی که زمانی بیش از همه در معرض خطر هوش مصنوعی تصور می‌شدند، از این اثر سود می‌برند. بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، اشتغال در میان دستیاران حقوقی حدود ۱۱ درصد و در میان تحلیلگران تحقیقات بازار ۶ درصد افزایش یافته است؛ درحالی‌که میانگین افزایش اشتغال در سراسر کشور حدود ۲ درصد بوده است (نمودار ۳). با وجود هشدارهای جدی درباره تعدیل نیروی انسانی قریب‌الوقوع، پیش‌بینی‌های BLS نشان می‌دهد خدمات حرفه‌ای همچنان به‌سرعت رشد خواهند کرد؛ رشدی که به دلیل تقاضا برای سامانه‌های هوش مصنوعی و خدمات مشاوره‌ای مرتبط با آن شکل می‌گیرد.

برخی مشاغل در حال آسیب‌دیدن هستند. از ژانویه ۲۰۲۳، اشتغال در میان کارکنان حوزه خدمات مشتری حدود ۱۰ درصد و در میان منشی‌ها و دستیاران اداری حدود ۱۵ درصد کاهش یافته است. هر سه گروه، سهم زیادی از وظایف معمول و تکراری را بر عهده دارند؛ وظایفی که عامل‌های هوش مصنوعی هر روز در انجام آنها مهارت پیدا می‌کنند. BLS انتظار دارد مشاغل اداری و پشتیبانی دفتری تا سال ۲۰۳۵، در مجموع ۷۵۲ هزار شغل را از دست بدهند.

اما با گسترش توانمندی‌های هوش مصنوعی، احتمالاً این فناوری همچنان به ایجاد مشاغل جدید ادامه خواهد داد. اکنون بیش از ۶ میلیون آمریکایی در مشاغل مرتبط با رایانش کار می‌کنند که در دوران پیش از ظهور رایانه وجود نداشتند. ۸ میلیون نفر دیگر نیز در صنایع جدیدی مانند اقتصاد گیگ، تجارت الکترونیک و تولید محتوا مشغول به کارند. نیروی انسانی آینده ممکن است بر تیم‌هایی از عامل‌های خودمختار نظارت کنند یا اختلافات میان آنها را حل‌وفصل کنند. خیال‌پردازانه است؟ شاید. اما یک یا دو دهه پیش، اینفلوئنسر بودن نیز چنین به نظر می‌رسید.

گزارش حاضر در نسخه September 12^th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.