جدال بین گوگل و اپل از میدان موبایل تا هوش مصنوعی
آیا گوشی هوشمند از عصر هوش مصنوعی جان سالم به در میبرد؟
سید محمدجواد فیاض- ۶ اسفند ۱۴۰۴
وقتی «لورین پاول جابز» در مصاحبهای از «سم آلتمن» و «سر جانی آیو» درباره پروژه جدیدشان پرسید، هر دو پاسخهای سربستهای دادند.
اما آلتمن اشاره کرد که تجربه استفاده از دستگاه جدیدشان با تجربه آیفونی که توسط «جانی آیو» و «استیو جابز خلق شده بود، متفاوت خواهد بود. او کار با گوشی هوشمند شبیه قدمزدن در میان نورهای چشمکزن و سروصدای مداوم میدان تایمز نیویورک توصیف کرد. آلتمن و آیو تنها کسانی نیستند که روی جایگزینی برای گوشی هوشمند کار میکنند و رقابت برای کنارزدن گوشیهای هوشمند رسماً آغاز شده است.
در دو دهه گذشته، آیفون و همنوعانش نحوه تعامل کاربران با دنیای دیجیتال را در اختیار گرفتهاند و نتیجه آن شکلگیری یکی از پرمنفعتترین دوگانههای انحصاری در تاریخ تجارت بوده است؛ اپل با آیفون و گوگل با سیستمعامل اندروید که تقریباً تمام گوشیهای هوشمند دیگر را پشتیبانی میکند. هیچکدام از این دو انگیزهای برای برهمزدن این نظم نداشتند؛ گوگل سالانه مبالغ هنگفتی به اپل میپردازد تا موتور جستوجویش گزینه پیشفرض آیفون باشد. در واقع، این دو غول که میتوان آنها را «جان لنون و پل مککارتنیِ» عصر گوشیهای هوشمند دانست که در عصر هوش مصنوعی همکاریشان را عمیقتر کردهاند.
چندی پیش اعلام شد که اپل از مدلهای زبانی بزرگ Gemini گوگل برای پشتیبانی از نسخه بهبودیافته دستیار صوتی Siri استفاده خواهد کرد که قرار است در سال جاری میلادی عرضه شود. بااینحال، این همکاری مانع ورود سایر رقبا نشده است. شرکتهایی که به دنبال شکستن این دوگانگی هستند، خود را برای آن آماده میکنند. در ۱۹ ژانویه سال جاری میلادی، OpenAI اعلام کرد احتمالاً در نیمه دوم سال جاری میلادی از دستگاه جدیدش رونمایی خواهد کرد. دو روز بعد اپل اعلام کرد در حال کار روی یک سنجاق پوشیدنی است تا روی دست محصول آلتمن و آیو بلند شود. متا نیز در حال ساخت عینکهای هوشمند مجهز به هوش مصنوعی است و منابع خود را از پروژه هدستهای واقعیت مجازی به این مسیر منتقل کرده است. آمازون هم نسخه پیشرفتهتری از دستیار صوتی خود به نام Alexa+ را برای اسپیکرهای هوشمند Echo عرضه کرده و بهزودی آن را به عینکها و هدفونهای هوشمند خود نیز توسعه میدهد.
به نظر میرسد سالهای پیشرو برای گوشیهای هوشمند، دوران سختی خواهد بود. «یانگ وانگ» (Yang Wang) عضو شرکت تحلیلگری Counterpoint Research پیشبینی میکند که حملونقل جهانی موبایل در سال جاری میلادی ۶ درصد کاهش یابد (بدتر از پیشبینی پیشین او که منفی ۲ درصد بود) و تا سال ۲۰۲۷ رشد نخواهد داشت. این در حالی است که در سال ۲۰۲۵ شاخص حملونقل جهانی موبایل تنها ۲ درصد افزایش داشت.
یکی از دلایل این رکود، افزایش شدید قیمت تراشههای حافظه است؛ چراکه سرمایهگذاری در مراکز داده بخش عمدهای از این بازار قبضه کرده است. به گفته وانگ، در ۱۵ ماه گذشته هزینه رم 12 گیگابایتی که معمولاً در گوشیها بهکار میرود، حدود ۷۰ دلار افزایش یافته است. تولیدکنندگان گوشیهای ارزانتر احتمالاً ناچار به افزایش قیمتها خواهند بود که همین موجب کاهش تقاضا میشود. حتی اپل نیز با حاشیه سود قابلتوجه خود، از این وضعیت آسیب خواهد دید.
عامل دیگر، آن چیزی است که وانگ از آن بهعنوان «جنگ ریختهگری» (Foundry War) یاد میکند. سالهاست شرکتهایی مانند اپل و سامسونگ، بزرگترین مشتریان کارخانههای تولید تراشه نظیر TSMC بودهاند. اما اکنون این جایگاه در حال واگذاری به شرکتهایی مانندNvidia و سایر طراحان تراشههای هوش مصنوعی است که تراشههایشان بسیار گرانتر اما کارآمدتر هستند. در نتیجه ممکن است سازندگان موبایل در تأمین تراشههای موردنیاز خود با دشواری مواجه شوند.
فشارها از سوی بازیگران تازهوارد نیز در حال افزایش است. جدا از درآمد احتمالی کلان از فروش دستگاههای جدید، برخی از این شرکتها از مدتها پیش نسبت به نظام مالی حاکم بر فروش اپلیکیشنها از طریق اپاستورها منتقد بودند. اپل تا ۳۰ درصد از هر خریدی که از طریق اپلیکیشنهای سیستمعاملش انجام شود، بهعنوان کارمزد برمیدارد.OpenAI نیز که بخش عمده درآمدش از اشتراکهای کاربری حاصل میشود، باید سهمی از این درآمد را به اپل یا گوگل بدهد. متا که درآمدش از تبلیغات است، از این قاعده مستثناست؛ اما از سال ۲۰۲۱ که اپل ویژگی جدیدی معرفی کرد تا کاربران بتوانند ردیابی بینبرنامهای را غیرفعال کنند، به دنبال راههایی برای کاهش وابستگی به اکوسیستم گوشیهای هوشمند بوده است. این تغییر، دسترسی متا به دادههای رفتاری کاربران را بسیار محدود کرد.
همچنین، این رقبا تمایل دارند کاربران را به سمت دستگاههایی ببرند که با مدل کسبوکارشان سازگارتر است. علاقه متا به عینکهای هوشمند تصادفی نیست؛ این عینکها با دوربین داخلی، لنزهایی که پیامهای واتساپ را نمایش میدهند و بلندگوهایی که صدا را مستقیم به گوش میفرستند؛ اشتراکگذاری لحظهای محتوا را در شبکههای اجتماعی سادهتر میکنند. برای متا، هر چه کاربران وقت بیشتری را در پلتفرمهایش سپری کنند، درآمد تبلیغاتی بیشتری به دست میآید. آمازون نیز از ادغام اسپیکرها و عینکهای هوشمندش خوشحال میشود، چراکه میتواند داده بیشتری از کاربران بگیرد و خرید از فروشگاه اینترنتیاش را سادهتر کند. ازسویدیگر، برای OpenAI این ایدهآل است کاربران بهجای نمایشگرها، تعامل دیجیتال خود را از طریق چتباتها انجام دهند.
بااینحال، تهدید فعلی برای اپل و گوگل هنوز در حد حرف است. بانک HSBC تخمین میزند فقط ۱۵ میلیون کاربر در سراسر جهان از عینکهای هوشمند استفاده میکنند؛ حالآنکه اپل در سال گذشته بهتنهایی حدود ۲۵۰ میلیون آیفون فروخته است. اگر همکاری اخیر اپل با گوگل باعث شود Siri از یک دستیار کند و آزاردهنده به ابزاری مفیدتر تبدیل شود، احتمالاً فروش آیفون بیشتر هم خواهد شد.
در همین حال، سازندگان دستگاههای جایگزین با مشکلات فنی و اجتماعی جدی روبهرو هستند. عینکهای هوشمند گوگل که در سال ۲۰۱۴ عرضه شدند، به دلیل نگرانیهای مرتبط با حریم خصوصی کاربران دیگر، یک سال بعد متوقف شدند. این نگرانیها هنوز هم پابرجاست. از نظر فنی نیز چالشهایی وجود دارد. برخلاف گوشی هوشمند که داغشدن آن برای کاربر مشکلآفرین نیست، عینک نباید گرم یا سنگین باشد، چرا که باید سبک و راحت بماند و جای زیادی برای باتری ندارد. همین مشکلات باعث شد محصولی مانند Humane AI Pin که در نوامبر ۲۰۲۳ با سروصدای فراوان معرفی شد، شکست بخورد و شرکت سازندهاش در سال گذشته تعطیل شود.
«الکس کاتوزیان» (Alex Katouzian) از شرکت Qualcomm پیشبینی میکند شمار «دستگاههای لبهای» (edge devices) افزایش خواهند یافت، اما تنها با کمک یک «هاب مکمل» یا حتی گوشی که وظیفه پردازش سنگین را برعهده گیرد. مارک زاکربرگ نیز گفته کاربران عینکهای هوشمند احتمالاً گوشیهایشان را دور نمیاندازند، بلکه فقط کمتر به آنها نگاه خواهند کرد؛ همانگونه که ظهور گوشیهای هوشمند باعث حذف کامل رایانههای شخصی نشد.
علاوهبرآن، اپل و گوگل هم بیکار ننشستهاند. اپل ظاهراً علاوه بر سنجاق هوشمند، روی عینکهای هوشمند خود نیز کار میکند که از فناوری هدست واقعیت ترکیبی Vision Pro (عرضهشده در ۲۰۲۴) بهره میگیرد. گوگل هم در اکتبر گذشته Android XR را معرفی کرد؛ بستری نرمافزاری برای هدستها و عینکهای هوشمند که توسط سامسونگ و سایر تولیدکنندگان ساخته میشوند. همچنین نسخه جدیدی از اسپیکر هوشمند خود مبتنی بر مدل Gemini را عرضه کرده است.
شاید بزرگترین پیامد هوش مصنوعی در صنعت تجهیزات دیجیتالی، بازتوزیع قدرت و سود درون این دوگانه اپل–گوگل باشد. با یکپارچه کردن مدلهای Gemini در سراسر اکوسیستمهای اپل و اندروید، گوگل میتواند به حجم عظیمی از دادهها دسترسی یابد و مدلهایش را هوشمندتر از پیش کند. اما از طرفی ارزش بازار شرکت مادر گوگل یعنی Alphabet بهتازگی از اپل پیشی گرفته است و شاید اپل روزی از اینکه اینهمه قدرت را به گوگل سپرده، پشیمان شود.
گزارش حاضر در نسخه 31st January 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.
