هدف‌گیری مدرسه میناب اشتباه هوش مصنوعی بود!؟

به نقل از واشنگتن‌پست در یک خبر اختصاصی به گفته چندین منبع آگاه از این حمله که با روزنامه واشنگتن‌پست گفت‌وگو کرده‌اند؛ ساختمان دبستان دخترانه شجره طیبه که هم‌زمان با آغاز حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به ایران موردحمله قرار گرفت و دست‌کم ۱۷۵ نفر در آن کشته شدند، در فهرست اهداف آمریکا قرار داشته و ممکن است به‌اشتباه به‌عنوان یک تأسیسات نظامی تشخیص داده شده باشد.

جنایت جنگی

این حمله مرگبار در نخستین ساعات جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران رخ داد؛ درست زمانی که والدین باعجله به سمت ساختمان دوطبقه مدرسه می‌رفتند تا فرزندانشان را برای بردن به خانه و حفظ امنیت بیابند و بنا به گزارش رسانه‌های دولتی ایران دست‌کم ۱۷۵ نفر که بسیاری از آن‌ها کودک بودند، کشته شدند.

هنوز مشخص نیست چرا این ساختمان هدف قرار گرفت، اما یکی از منابع آگاه از حمله به این مدرسه به واشنگتن‌پست گفت که این ساختمان به‌عنوان یک کارخانه شناسایی شده و در فهرست اهداف تأییدشده برای حمله قرار داشته است. فرد دیگری که با موضوع آشناست به واشنگتن‌پست گفت در همان منطقه یک هدف به‌عنوان انبار تسلیحات نیز وجود داشته و مشخص نیست آیا ایالات متحده به‌اشتباه مدرسه را هدف قرار داده یا اینکه مقامات آمریکایی اطلاعات نادرستی در اختیار داشته و تصور می‌کرده‌اند این ساختمان همان انبار تسلیحات است.

طبق تحلیل واشنگتن‌پست و کارشناسان از تصاویر ماهواره‌ای، از سال ۲۰۱۵ این مجموعه با دیوار از بخش‌های نظامی جدا شده است. همچنین بین اواسط سال ۲۰۱۵ تا اوایل ۲۰۱۶ ورودی‌های جداگانه‌ای برای آن ایجاد شده است. یک محوطه بازی در فضای باز نیز وجود دارد که در تصاویر Google Earth از سال ۲۰۱۷ قابل‌مشاهده است.

طرح کلی این مجموعه بار دیگر در سال ۲۰۲۲ تغییر کرد؛ زمانی که دیوارهای اضافی، درمانگاهی را که اکنون در آنجا قرار دارد از سایر ساختمان‌های اطراف جدا کردند و تصاویر ماهواره‌ای این تغییرات را نشان می‌دهند. به گفته کارشناسان به واشنگتن‌پست، قرارداشتن مدرسه و درمانگاه در مجاورت یا حتی درون یک مجموعه بزرگ‌تر نظامی، آن‌ها را به اهداف مشروع نظامی تبدیل نمی‌کند. سازمان دیده‌بان حقوق بشر خواستار انجام تحقیق درباره احتمال وقوع جنایت جنگی در این حمله شده است و مشخص نیست آیا در درمانگاه نیز تلفات انسانی رخ‌داده است یا نه.

«پیت هگست»، وزیر دفاع آمریکا روز سه‌شنبه در یک نشست خبری در پنتاگون ادعا کرد که در ایران از مدارس برای انجام حملات استفاده می‌شود. در پی درخواست واشنگتن‌پست برای ارائه توضیح بیشتر درباره ادعای هگست مبنی بر شلیک موشک از مدارس در ایران، دفتر هگست، واشنگتن‌پست را به همان اظهارات مطرح‌شده در نشست خبری ارجاع داد. روز یکشنبه ویدئوی تازه‌ای از حملات که در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد و به گفته هست کارشناس مهمات که این تصاویر را بررسی کرده‌اند، ظاهراً نشان می‌دهد یک موشک کروز تاماهاک متعلق به نیروی دریایی آمریکا به ساختمانی در نزدیکی مدرسه اصابت کرده است.

به نقل از واشنگتن‌پست، ویدئویی که خبرگزاری مهر در ۸ مارس منتشر کرد، احتمالاً نشان می‌دهد یک موشک تاماهاک آمریکایی در نزدیکی مدرسه‌ای که ده‌ها نفر در آن کشته شدند فرود می‌آید.

این حمله با محکومیت بین‌المللی روبه‌رو شده و پرسش‌هایی را درباره چگونگی هدف قرارگرفتن این مدرسه برانگیخته است و همچنین اینکه آیا استفاده آمریکا و اسرائیل از هوش مصنوعی در این جنگ در وقوع این حادثه نقشی داشته است یا نه. هر دو کشور از این فناوری برای پردازش انبوه داده‌های اطلاعاتی و شناسایی اهداف بالقوه استفاده کرده‌اند؛ امری که به نیروهای نظامی آن‌ها امکان داده است تنها در چند روز هزاران سایت را در جریان عملیات جاری نابود کنند.

به گفته پنج منبع آگاه از موضوع به واشنگتن‌پست، هر دو ارتش اسرائیل و آمریکا از سامانه Maven شرکت Palantir برای انجام عملیات استفاده می‌کنند. Maven یک پلتفرم اطلاعاتی نظامی است و نسخه آمریکایی این سامانه تا حدی توسط هوش مصنوعی Claude متعلق به شرکت Anthropic پشتیبانی می‌شود. «برد کوپر» فرمانده سنتکام نیز روز چهارشنبه گفت ایالات متحده «از مجموعه‌ای از ابزارهای پیشرفته هوش مصنوعی» برای اجرای این حملات بهره می‌برد. به گفته وی: «این سامانه‌ها به ما کمک می‌کنند حجم عظیمی از داده‌ها را در عرض چند ثانیه غربال کنیم تا فرماندهان بتوانند میان انبوه اطلاعات سیگنال‌های مهم را تشخیص دهند و سریع‌تر از واکنش طرف مقابل تصمیم‌های هوشمندانه بگیرند. انسان‌ها همچنان تصمیم نهایی درباره اینکه به چه چیزی شلیک شود یا نشود و چه زمانی شلیک انجام شود را اتخاذ می‌کنند. اما ابزارهای پیشرفته هوش مصنوعی فرایندهایی را که پیش‌تر ساعت‌ها و گاه حتی روزها طول می‌کشید، به چند ثانیه کاهش می‌دهند.»

از هگست درباره حمله به این مدرسه در برنامه 60 Minutes در روز یکشنبه پرسیده شد و گفت: «ما هنوز در حال بررسی موضوع هستیم و فعلاً همین را می‌توانم بگویم. اما نکته‌ای که می‌خواهم برای شما و برای جهان تأکید کنم این است که ما هرگز غیرنظامیان را هدف قرار نمی‌دهیم.» دفتر هگست پرسش‌های مربوط به حمله به مدرسه و احتمال نقش داشتن هوش مصنوعی در آن را به فرماندهی مرکزی ایالات متحده ارجاع داد. سنتکام نیز با اشاره به در جریان بودن تحقیقات، از اظهارنظر خودداری کرد.

تصاویر ماهواره‌ای که حدود ۱۵ دقیقه پیش از آن گرفته شده‌اند هیچ نشانه‌ای از آسیب در این مجموعه نشان نمی‌دهند. ویدئوهایی که ستون‌های متعددی از دود را در نزدیکی یک پایگاه نظامی در میناب در جنوب ایران نشان می‌دهند تا حوالی ظهر در شبکه‌های اجتماعی منتشر شدند.

اهداف تولیدشده با هوش مصنوعی

به نقل از واشنگتن‌پست. ایالات متحده و اسرائیل «هزاران ساعت» صرف شناسایی مکان‌هایی برای حمله و تهیه فهرست‌های گسترده‌ای از اهداف کردند؛ موضوعی که ارتش اسرائیل نیز به آن اشاره کرده است. دو منبع آگاه از روند برنامه‌ریزی، یکی اسرائیلی و دیگری آمریکایی به واشنگتن‌پست گفتند بسیاری از این مکان‌ها بر اساس داده‌های اطلاعاتی اسرائیل تولید شده‌اند.

در آمریکا، «آژانس اطلاعات دفاعی» پایگاه‌داده‌ای از اهداف در اختیار دارد که شامل هزاران موقعیت بالقوه است و هر کدام با یک شماره موسوم به «Basic Encyclopedia» یا BE مشخص می‌شوند. برای هر هدف، یک نهاد مسئول نگهداری و به‌روزرسانی اطلاعات و داده‌های اطلاعاتی مرتبط با همان شماره BE تعیین می‌شود. در این مورد، به گفته یک منبع آگاه از فرایند هدف‌گذاری نظامی به واشنگتن‌پست احتمالاً مسئولیت به‌روزرسانی اطلاعات بر عهده بخش اطلاعاتی سنتکام (J2) یا آژانس اطلاعات دفاعی بوده است. به گفته این منبع، سنتکام تعداد زیادی تحلیلگر آژانس اطلاعات دفاعی را مستقر کرده تا از عملیات پشتیبانی کنند، اما حجم عظیم داده‌ها و اهدافی که در این پایگاه‌داده در گردش بوده ممکن است این تیم را تحت‌فشار قرار داده باشد.

یک مقام دفاعی آمریکا گفت تیم‌های تحلیلگران اطلاعاتی بر اساس مجموعه‌داده‌های گسترده از اهداف بالقوه نظامی کار می‌کنند که برخی از آن‌ها سال‌ها قدمت دارند و ممکن است تغییراتی که در شرایط میدانی رخ می‌دهد همیشه شناسایی یا ثبت نشود. به گفته فرد دیگری که با برنامه‌ریزی‌ها آشناست، در هفته‌های پیش از حمله صدها مکان دیگر نیز به مجموعه اهداف افزوده شد، اما مشخص نیست آیا این مدرسه نیز در میان آن‌ها بوده است یا نه. درحالی‌که اسرائیل اعلام کرده این حمله را انجام نداده، مشخص نیست آیا اطلاعاتی که اسرائیل برای شناسایی اهداف در اختیار آمریکا گذاشته در این حادثه نقشی داشته است یا نه.

آمریکا اهداف تهاجم علیه ایران را توسط سامانه Maven Smart System شرکت Palantir شناسایی می‌کند؛ ابزاری پیشرفته برای برنامه‌ریزی نظامی که داده‌های حاصل از نظارت، لجستیک، حسگرها و اطلاعات اطلاعاتی را دریافت می‌کند و می‌تواند داشبوردی برای فرماندهان ایجاد کند تا تصمیم‌گیری‌های خود را بر اساس آن انجام دهند.

در جریان برنامه‌ریزی برای حمله به ایران، Maven اهدافی را پیشنهاد می‌داد، مختصات دقیق جغرافیایی ارائه می‌کرد و آن‌ها را بر اساس اهمیت اولویت‌بندی می‌کرد. به گفته دو منبع آگاه از نحوه استفاده از این سامانه، ترکیب Maven و Claude ابزاری ایجاد کرده که سرعت عملیات نظامی را به‌شدت افزایش داد و برنامه‌ریزی‌های نظامی چندهفته‌ای را به عملیات‌های تقریباً آنی تبدیل کرده است. این ابزارهای هوش مصنوعی همچنین پس از آغاز حمله نیز آن را ارزیابی می‌کنند.

بااین‌حال مشخص نیست این سامانه تا چه اندازه در عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل استفاده می‌شود یا اینکه آیا نسخه آمریکایی که از Claude برای پردازش اطلاعات طبقه‌بندی‌شده استفاده می‌کند و اکنون موضوع یک دعوای حقوقی میان شرکت Anthropic و دولت ترامپ است، سامانه اصلی مورداستفاده بوده است یا نه. هر دو شرکت Anthropic و Palantir از اظهارنظر درباره این گزارش به واشنگتن‌پست خودداری کردند.

بررسی و تأیید فهرست اهداف

در عملیات‌های نظامی آمریکا، اهداف چه توسط هوش مصنوعی تولید شده باشند و چه از روش‌های دیگر باید توسط یک مقام عالی‌رتبه نظامی بررسی و تأیید شوند. یک مقام ارشد سابق دفاعی به واشنگتن‌پست گفت روندی سنتی وجود دارد که طی آن اهداف پیشنهاد می‌شوند، توسط مشاوران حقوقی بررسی می‌شوند و سپس برای حمله تأیید می‌شوند. این تأیید معمولاً در سطح فرماندهان سه‌ستاره انجام می‌شود، هرچند بسته به حساسیت هدف ممکن است در سطوح بالاتری نیز صورت گیرد. هنوز مشخص نیست چه کسی در نهایت دبستان «شجره طیبه» را به‌عنوان هدف تأیید کرده است.

یک مقام ارشد سابق دفاعی به واشنگتن‌پست گفت ایالات متحده طی دهه‌ها طرح‌ها و فهرست اهدافی برای جنگ احتمالی با ایران تهیه کرده بود و هشدار داد که نباید فوراً نتیجه گرفت حمله به این مدرسه به Maven یا هوش مصنوعی مولد مرتبط بوده است.

بااین‌حال، به گفته سه منبع آگاه از نحوه کار فرایند بررسی اهداف در ارتش آمریکا، باتوجه‌به سرعت و گستردگی عملیات نظامی علیه ایران، ممکن است آن اهداف قدیمی دوباره به‌روزرسانی و بازبینی نشده باشند. ایالات متحده درحالی‌که شرایط میدانی به‌سرعت در حال تغییر است، تحلیلگران بیشتری را برای بررسی اهداف به کار گرفته است.

«جک شاناهان» فرمانده بازنشسته نیروی هوایی آمریکا که در سال ۲۰۱۷ اقدامات اولیه پنتاگون برای ادغام هوش مصنوعی در جنگ را رهبری می‌کرد، گفت: «من از همان روزهای ابتدایی پروژه Maven بارها گفته‌ام که وارد کردن داده‌های به‌روز و دقیق به مدل، بزرگ‌ترین چالش است.» او افزود: «هرچه سرعت جنگ بیشتر شود و فشار برای یافتن اهداف جدید افزایش یابد، باید سازوکارهای کنترل و توازن وجود داشته باشد تا اطمینان حاصل شود اهدافی که برای حمله پیشنهاد می‌شوند اهداف مشروع هستند و بتوان اشتباهاتی را که ممکن است به تلفات غیرنظامی و خسارات جانبی منجر شود شناسایی کرد. این دقیقاً همان کاری است که هدف‌یاب‌های نظامی برای آن حقوق می‌گیرند.»

شاناهان که اکنون پژوهشگر ارشد وابسته در اندیشکده «مرکز امنیت نوین آمریکا» است در پایان گفت: «این اتفاق تراژیک است و نباید دوباره رخ دهد. هر کسی که فکر می‌کند هوش مصنوعی قرار است به طور جادویی مه و اصطکاک جنگ را از بین ببرد، به شما دروغ می‌گوید.»