چین چگونه تحریم‌های آمریکا را دور می‌زند؟

تراشه‌های توسعه‌یافته توسط شرکت‌های آمریکایی، به‌ویژه Nvidia بیش از ۹۵ درصد از توان محاسباتی هوش مصنوعی در سطح جهان را به خود اختصاص می‌دهند. از آگوست ۲۰۲۲، آمریکا فروش پیشرفته‌ترین پردازنده‌های Nvidia به شرکت‌های چینی را ممنوع و آن‌ها را ناگزیر به اتکا به تأمین‌کنندگان داخلی کرده است.

بااین‌وجود، همچنان این سوءظن پابرجا است که چینی‌ها هنوز هم به سیلیکون‌های ارزشمند Nvidia دسترسی پیدا می‌کنند. دادستان‌های فدرال در تاریخ ۱۹ مارس ۲۰۲۶، «یی‌شین لیائو» (Yih-Shyan Liaw) هم‌بنیان‌گذار شرکت Supermicro را به همراه یک کارمند و یک پیمانکار این شرکتِ سازنده تجهیزات آمریکایی، به قاچاق سرورهای هوش مصنوعی به ارزش ۲.۵ میلیارد دلار که حاوی تراشه‌های پیشرفته Nvidia بوده‌اند، به مشتریان چینی متهم کردند. در پی این اتفاق، قیمت سهام Supermicro در روز بعد به میزان یک‌سوم سقوط کرد.

Nvidia تأکید دارد که قاچاق غیرقانونیِ تجهیزات در زنجیره تأمین یک «اقدام از پیش بازنده» است، زیرا چنین سرورهایی هیچ‌گونه خدمات یا پشتیبانی دریافت نخواهند کرد. همچنین، در حال حاضر حجم این تجارت قاچاق نسبتاً کوچک باقی مانده است؛ ارزش سرورهای مورد بحث، تنها بخش ناچیزی از ۱۹۴ میلیارد دلار سخت‌افزار هوش مصنوعی را تشکیل می‌دهد که این شرکت در ۱۲ ماه منتهی به ژانویه ۲۰۲۶ به فروش رسانده است. بااین‌وجود، زمان‌بندی این رویداد نامناسب است. در ماه دسامبر ۲۰۲۵، دونالد ترامپ ممنوعیت پیشینِ فروش تراشه‌های مدل H200 که مختص بازار چین طراحی شده بودند را لغو کرد. در ۱۷ مارس ۲۰۲۶، جنسن هوانگ، مدیرعامل Nvidia اعلام کرد که سرانجام روند ثبت سفارش‌ها مجدداً آغاز شده است.

ماجرای Supermicro، تندروهای ضدچین در آمریکا که خواهان اعمال کنترل‌های سخت‌گیرانه‌تر هستند را دوباره به تکاپو انداخته است. بااین‌حال، این موضوع هم‌زمان به محدودیت‌های چنین اقداماتی نیز اشاره دارد؛ چرا که وجود یک زنجیره تأمین پیچیده، اجرای این محدودیت‌ها را دشوار می‌سازد.

دادستان‌ها مدعی هستند که لیائو از طریق دلالان، سرورهای حاوی تراشه‌های پیشرفته Nvidia را به نمایندگی از یک نهاد واسطه در آسیای جنوب شرقی سفارش داده است. بسیاری از این تجهیزات در آمریکا مونتاژ و به آن نهاد ارسال شده، سپس در جعبه‌های بدون نشان، مجدداً بسته‌بندی شده و به چین فرستاده شدند. ادعا می‌شود افراد دخیل در این پرونده، برای فریب بازرسان گمرک، هزاران سرور «نمایشی» (Dummy) ایجاد کردند تا در انبارهایی قرار گیرند که خریدار ادعا می‌کرد تجهیزات را در آن‌ها نگهداری می‌کند.

شرکت Supermicro که نامی از آن به‌عنوان متهم در پرونده برده نشده است می‌گوید از یک «برنامه انطباق‌پذیری مستحکم» برخوردار است و در حال همکاری با روند تحقیقات است. بااین‌حال، این شرکت با حواشی بیگانه نیست. در سال ۲۰۱۸، Supermicro به دلیل عدم ارائه صورت‌های مالی، به طور موقت از فهرست بورس Nasdaq خارج شد. در سال ۲۰۲۴ نیز، مؤسسه EY با اشاره به نگرانی‌هایی در خصوص کنترل‌های داخلی شرکت، از سمت حسابرس Supermicro استعفا داد.

پرونده لیائو یک مورد استثنایی و منفرد نیست. در دسامبر ۲۰۲۵ مقامات آمریکایی اعلام کردند که یک شبکه قاچاق را متلاشی کرده‌اند که حداقل ۱۶۰ میلیون دلار تراشه پیشرفته Nvidia را به چین صادر کرده یا قصد صادرات آن را داشته است. در فوریه ۲۰۲۵ نیز ۳ مرد در سنگاپور به دلیل فروش سرورهای مجهز به تراشه‌های Nvidia به ارزش ۳۹۰ میلیون دلار دستگیر شدند؛ دادستان‌ها می‌گویند این تجهیزات پیش از ارسال به مالزی، از طریق سنگاپور جابه‌جا شده بودند.

چنین رویدادهایی نشان می‌دهند که نظارت بر ممنوعیت‌های صادراتی تا چه حد دشوار است. Nvidia تراشه‌های خود را طراحی می‌کند و سپس شرکت TSMC به‌عنوان یک تولیدکننده تراشه، آن‌ها را عمدتاً در تایوان تولید می‌کند. سازندگان تجهیزات مانند Supermicro، این تراشه‌ها را درون سرورهای دیتاسنتر مونتاژ می‌کنند و این سرورها پیش از رسیدن به دست مشتریان، از شبکه‌ای درهم‌تنیده از واسطه‌ها عبور می‌کنند. قاچاق تنها مشکل موجود نیست. برخی از شرکت‌های چینی ممکن است از طریق خدمات ابری در کشورهایی نظیر مالزی نیز به تراشه‌های Nvidia دسترسی پیدا کنند.

برخی از سیاست‌گذاران خواهان تنگ‌تر کردن این حلقه نظارتی هستند. یکی از لوایحی که در حال حاضر در کنگره مطرح است، پردازنده‌های پیشرفته را ملزم می‌سازد تا به سازوکارهای ردیابی موقعیت مکانی مجهز شوند. لایحه دیگری نیز به قانون‌گذاران ۳۰ روز فرصت می‌دهد تا فروش چنین تراشه‌هایی به کشورهای متخاصم را بررسی و مسدود کنند که مشابه اختیارات آن‌ها در خصوص کنترل صادرات تسلیحات است. بااین‌حال، مدیران اجرایی این صنعت همچنان تردید دارند و استدلال می‌کنند که این بازی موش و گربه بی‌فایده است. باتوجه‌به سود کلانی که در میان است، قاچاقچیان تراشه تنها خلاق‌تر خواهند شد.

گزارش حاضر در نسخه March 28th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.