چین در حال پیروزی در رقابت استعدادهای هوش مصنوعی است

این موضوع ممکن است شگفت‌انگیز به نظر برسد؛ چرا که در بخش بزرگی از دهه گذشته، آمریکا با حاشیه امنی در رقابت هوش مصنوعی پیشتاز بوده و میزبان پیشرفته‌ترین شرکت‌های تولیدکننده مدل‌های پیشگام است. مهندسان این کشور به منابع عظیم سرمایه و همچنین تأمین منظم تراشه‌های پیشرفته Nvidia دسترسی دارند. اما نگرانی آقای هوانگ به یک عنصر به همان اندازه مهم در نوآوری مربوط می‌شد؛ استعدادهای انسانی.

تا همین اواخر، عمده پژوهش‌های پیشرو در حوزه هوش مصنوعی توسط متخصصان مستقر در غرب تولید می‌شد؛ اما این روند در حال تغییر است. در سال ۲۰۲۵، برای نخستین‌بار تعداد مطالعات ارائه‌شده در برترین کنفرانس هوش مصنوعی جهان که نویسندگان مسئول آن‌ها در چین مستقر بودند، از آمریکا یا اروپا پیشی گرفت. این یک اتفاق زودگذر نیست. چین در حال پرورش پژوهشگران جوان و باهوش بیشتری در حوزه هوش مصنوعی نسبت به رقبای خود است و تعداد بیشتری از آن‌ها نسبت به گذشته در کشور خود می‌مانند. هم‌زمان، پژوهشگران متولد چین که در گذشته مسیر شغلی خود را در خارج از کشور می‌ساختند، در حال بازگشت هستند. چین در زمینه استعدادهای هوش مصنوعی پیشتاز شده و به گسترش این برتری ادامه می‌دهد.

برای درک بهتر جریان استعدادهای هوش مصنوعی، The Economist سوابق تحصیلی پژوهشگرانی را که در نسخه دسامبر ۲۰۲۵ کنفرانس «سیستم‌های پردازش اطلاعات عصبی» (NeurIPS) یعنی بزرگ‌ترین و معتبرترین گردهمایی هوش مصنوعی جهان، مقاله ارائه کرده بودند را بررسی کرد. بیش از ۲۱,۰۰۰ مقاله ارسال شده بود که تقریباً یک‌چهارم آن‌ها پذیرفته شدند. با استفاده از ترکیبی از هوش مصنوعی و جست‌وجوی دستی، The Economist به طور تصادفی از نویسندگان ۶۰۰ مقاله (گروهی متشکل از تقریباً ۴,۰۰۰ پژوهشگر) نمونه‌گیری کرده و سوابق تحصیلی آن‌ها را شناسایی کرد. این روش، مشابه رویکردی است که پیش‌تر توسط اندیشکده MacroPolo (که اکنون تعطیل شده است) برای نویسندگان کنفرانس NeurIPS در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۲ استفاده شده بود.

از میان پژوهشگران هوش مصنوعی که در کنفرانس NeurIPS سال ۲۰۲۵ مقاله ارائه کردند، ۵۱ درصد مسیر شغلی خود را در چین آغاز کرده بودند. این رقم در سال ۲۰۱۹ تنها ۲۹ درصد بود (نمودار ۱). در همین بازه زمانی، سهم پژوهشگرانی که کار خود را در آمریکا آغاز کرده بودند از حدود ۲۰ درصد به ۱۲ درصد کاهش یافت. ۹ مورد از ۱۰ مؤسسه برتر که نویسندگان کنفرانس ۲۰۲۵ مدارک کارشناسی خود را از آن‌ها دریافت کرده بودند، در چین قرار داشتند. فارغ‌التحصیلان دانشگاه Tsinghua  به‌تنهایی ۴ درصد از این پژوهشگران را تشکیل می‌دادند. MIT به‌عنوان پیشروترین مؤسسه آمریکایی، سهمی یک درصدی در اختیار داشت.

این تحلیل همچنین نشان می‌دهد که تلاش‌های ایالات متحده در حوزه هوش مصنوعی تا چه حد به پژوهشگران متولد چین وابسته است. در میان نویسندگان وابسته به مؤسسات آمریکایی، تقریباً ۳۵ درصد دارای مدرک کارشناسی از چین هستند که با تعداد افرادی که مدرک آمریکایی دارند برابر است.

بااین‌وجود، کنفرانس NeurIPS ممکن است نماینده کاملی برای این حوزه نباشد. پژوهشگران چینی احتمالاً انگیزه‌های قوی‌تری برای ارائه در این کنفرانس احساس می‌کنند؛ برای مثال، دانشمندان به‌منظور کسب ارتقا در مؤسسات دانشگاهی، اغلب به داشتن مقالات برتر کنفرانس‌ها در رزومه خود نیاز دارند. علاوه بر این، فرهنگ مدل‌های متن‌باز در چین ممکن است نویسندگان این کشور را به انتشار دستاوردهایشان در مجامع دانشگاهی تشویق کند؛ درحالی‌که استعدادهای پیشرو آمریکا در آزمایشگاه‌های پیشگام و مخفیانه متمرکز شده‌اند.

معیارهای دیگری نیز وجود دارد که می‌توان به کمک آن‌ها اهمیت پژوهشگران چینی برای آمریکا را سنجید. هنگامی که Meta در ژوئن ۲۰۲۵ فهرست پژوهشگران فعال در «آزمایشگاه ابرهوش» (Superintelligence Lab) جدید خود را اعلام کرد، یک فهرست افشاشده نشان داد که نیمی از آن‌ها اهل چین معرفی شده‌اند. تحلیل The Economist از ۴۸۳ مشارکت‌کننده در توسعه مدل GPT-5 شرکت OpenAI که شامل پژوهشگران هوش مصنوعی و همچنین کارکنان بخش بازاریابی، طراحی و مدیریت می‌شود نشان داد که ۱۵ درصد از آن‌ها حداقل یک مدرک از مؤسسات چینی داشته‌اند.

چین بیش‌ازپیش در حال حفظ استعدادهای هوش مصنوعی خود است. بر اساس گزارش Digital Science که یک شرکت فعال در حوزه داده است، چین در حال حاضر تعداد پژوهشگران فعال هوش مصنوعی بیشتری نسبت به مجموع آمریکا، بریتانیا و اروپا دارد؛ اگرچه هنوز از نظر سرانه جمعیت از غرب عقب‌تر است. افزون بر این، گرچه همه این فارغ‌التحصیلان نوآوری‌های پیشگام تولید نخواهند کرد، اما مقیاس (تعداد) از اهمیت بالایی برخوردار است.

وجود یک جمع بزرگ از پژوهشگران مسلط به هوش مصنوعی، شانس دستیابی به پیشرفت‌های چشمگیر را افزایش داده و به این معناست که فناوری‌های جدید با سرعت بیشتری گسترش می‌یابند. «دنیل هوک» (Daniel Hook)، مدیر Digital Science می‌گوید: «چین در حال ایجاد این نیروی کار باکیفیت و بسیار آموزش‌دیده است که درک عمیقی از هوش مصنوعی دارند (نمودار ۲). این امر بدان معنا خواهد بود که شرکت‌های بسیار زیادی از چین ظهور خواهند کرد.»

تعداد زیادی از نخبگان و دانشمندان چینی نیز تصمیم به ماندن در کشور خود می‌گیرند. در سال ۲۰۱۹ تقریباً یک‌سوم از نویسندگان کنفرانس NeurIPS که مدارک کارشناسی خود را در چین به پایان رسانده بودند، در همان‌جا ماندند. تا سال ۲۰۲۲ این سهم به ۵۸ افزایش یافت و در سال ۲۰۲۵ به ۶۸ درصد رسید. برخی از بهترین نوآوری‌های این کشور توسط استعدادهای پرورش‌یافته در داخل رقم خورده است؛ برای مثال هیچ‌یک از مشارکت‌کنندگان اصلی در توسعه DeepSeek R1 مدرک تحصیلی از خارج از چین نداشتند.

این تغییرات بازتابی از عوامل دافعه و جاذبه هستند. دانشگاه‌های چینی بیش‌ازپیش در میان بهترین دانشگاه‌های جهان رتبه‌بندی می‌شوند. هم‌زمان، طرح‌هایی مانند برنامه Qiming برای ترغیب پژوهشگران مستعد به بازگشت به چین، حقوق‌هایی بیش از ۷۰۰,۰۰۰ یوان (۱۰۰,۰۰۰ دلار)، کمک‌هزینه‌های پژوهشی سخاوتمندانه و کمک‌های مسکن ارائه می‌دهند.

در همین حال، آمریکا به مقصدی با جذابیت کمتر تبدیل شده است. کاهش بودجه‌ها و عدم قطعیت در صدور ویزا، متقاضیان بالقوه را نگران کرده است؛ همان‌طور که سوءظن‌هایی نسبت به وفاداری آن‌ها نیز تأثیرگذار بوده است. سال گذشته، دانشگاه Purdue  پیشنهاد پذیرش بیش از ۱۰۰ دانشجوی تحصیلات تکمیلی که بیشترشان چینی بودند را پس از آنکه قانون‌گذاران درخواست کردند ارتباط پژوهشگران با مؤسسات چینی مستند شود، لغو کرد. در نشست‌های هوش مصنوعی در آمریکا، برخی از پژوهشگران چینی احساس می‌کنند باید شفاف‌سازی کنند که جاسوسان شرکتی نیستند.

بنابراین، افراد بیشتری در حال بازگشت به کشور خود هستند. در سال ۲۰۱۹ تنها ۱۲ درصد از پژوهشگران چینی کنفرانس NeurIPS که مدارک تحصیلات تکمیلی خود را در خارج از چین دریافت کرده بودند، به چین بازگشتند. تا سال ۲۰۲۵، این سهم با بیش از دو برابر افزایش، به ۲۸ درصد رسید.

The Economist با پژوهشگران متولد چین که در اوایل مسیر شغلی خود هستند و اخیراً از آمریکا به کشورشان بازگشته‌اند یا بین دو کشور در رفت‌وآمد بوده‌اند، گفت‌وگو کرده است. برخی از آن‌ها همچنان معتقدند که آمریکا محیط پژوهشی قوی‌تری دارد یا از رقابت شدید و ساعات کاری طولانی در شرکت‌های به‌سرعت درحال‌رشد چین شکایت دارند. بااین‌وجود، آن‌ها اظهار داشتند که در مجموع، یک بازار کار قوی، فرصت‌های جذاب و نزدیکی به خانواده اکنون بر آن معایب حضور در چین غلبه می‌کند.

جذابیت آمریکا از بین نرفته است. این کشور همچنان بیش از هر جای دیگری استعدادهای بین‌المللی را به خود جذب می‌کند و بیشتر پژوهشگران چینی که مدارک تحصیلات تکمیلی خود را در آمریکا به پایان می‌رسانند، برای کار در آنجا می‌مانند. بررسی نمونه‌ای از نویسندگان متولد چین و مستقر در آمریکای کنفرانس NeurIPS در سال ۲۰۱۹ نشان داد که ۸۷ درصد از آن‌ها در سال ۲۰۲۵ همچنان در آنجا حضور داشتند. «مت شیهان» (Matt Sheehan) از «بنیاد کارنگی برای صلح بین‌المللی» (Carnegie Endowment for International Peace) که این پژوهش را انجام داده و روی تحلیل اولیه MacroPolo کار کرده است، می‌گوید: «مؤسسات باسابقه یک‌شبه ناپدید نمی‌شوند.»

اما آمار و ارقام روزبه‌روز بیشتر به نفع چین می‌شود. با استفاده از نویسندگان مقالات کنفرانس NeurIPS به‌عنوان یک معیار، اکنون حدود ۳۷ درصد از برترین پژوهشگران هوش مصنوعی جهان در سازمان‌های چینی کار می‌کنند، درحالی‌که این رقم در سازمان‌های آمریکایی ۳۲ درصد است. اگر روند دهه گذشته ادامه یابد، تا سال ۲۰۲۸ تعداد پژوهشگران برتر مستقر در چین می‌تواند دو برابر پژوهشگران مستقر در آمریکا شود. به گفته هوانگ، برای آن که کشوری در حوزه هوش مصنوعی پیشرو باشد، «جذب توسعه‌دهندگان همه چیز است.» به نظر می‌رسد این نبرد بر سر استعدادها در حال یک‌طرفه شدن است.

گزارش حاضر در نسخه March 28th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.