تقاطع سیاست صنعتی هوش مصنوعی کره جنوبی و شوک انرژی

برنامه رئیس‌جمهور کره جنوبی شامل هدایت سرمایه از بازار مسکن به سمت صنعت، به‌ویژه تراشه‌سازانی است که در رونق جهانی هوش مصنوعی نقشی کلیدی دارند و همچنین تقویت این روند با تزریق منابع مالی دولتی است. (نمودار ۱).

پرسش این است که آیا وی اکنون می‌تواند از عهده این کار برآید، در شرایطی که در تکرار دیگری از وقایع دهه ۱۹۷۰، واردات کره جنوبی از خاورمیانه که تأمین‌کننده ۷۰ درصد از نفت و ۲۰ درصد از گاز طبیعی این کشور است دچار اختلال شده است.

«لی جائه میونگ» برای هموارکردن این بزرگراه جدید، صرف بودجه‌ای بالغ بر ۵۳۰ میلیارد دلار را طی دو دهه برای صنعت تراشه پیش‌بینی کرده است. این رقم تقریباً معادل کل هزینه‌های دولتی در یک سال است. او صندوقی ۵۰ میلیارددلاری تأسیس کرده است تا علاوه بر اهداف دیگر، در سهام شرکت‌های تولیدکننده تراشه سرمایه‌گذاری کند. هدف از این پشتوانه دولتی، بسیج ۵۰ میلیارد دلار دیگر از محل سرمایه‌های خصوصی است. قانونی که در ماه ژانویه ۲۰۲۶ به تصویب رسید، به دولت اجازه می‌دهد تا از طریق یک سازوکار جدید و خارج از بودجه، نقدینگی را مستقیماً به شرکت‌ها هدایت کند.

نقطه کانونی این چشم‌انداز، بزرگ‌ترین «ابرخوشه» (Mega-cluster) نیمه‌هادی جهان در شهر یونگین، واقع در ۴۰ کیلومتری جنوب سئول است. سامسونگ و SK Hynix، دو غول تولیدکننده تراشه کره جنوبی متعهد شده‌اند که در مجموع تا سال ۲۰۴۷ بالغ بر ۷۰۰ میلیارد دلار به این پروژه اختصاص دهند؛ رقمی که یک‌سوم بیشتر از مجموع هزینه‌های سرمایه‌ای جهانی آن‌ها در دهه گذشته میلادی است. ایده اصلی این است که کره جنوبی فراتر از تراشه‌های حافظه که در انحصار سامسونگ و SK Hynix است و همچنین فراتر از این دوگانه تراشه‌ساز حرکت کند تا زنجیره تأمین گسترده‌تری برای نیمه‌هادی‌ها پرورش یابد که وابستگی کمتری به انحصارهای چندجانبه داخلی و خارجی داشته باشد. به‌عنوان‌مثال، SK Hynix به‌عنوان بخشی از مشارکت خود در ابرخوشه یونگین، در حال ساخت یک «مینی‌فَب» (Mini-fab) است؛ یک کارخانه کوچک تولید تراشه که شرکت‌های کوچک‌تر تولیدکننده ابزار و مواد می‌توانند محصولات خود را در آن آزمایش کنند. رئیس‌جمهور لی جائه میونگ برای توزیع گسترده‌تر دستاوردهای اقتصادی حاصل از این طرح، ایجاد یک «کمربند» نیمه‌هادی را نیز اعلام کرده است که سه شهر جنوبی را در بر می‌گیرد.

رکن دوم استراتژی رئیس‌جمهور کره جنوبی، تشویق «تأمین مالی مولد» (Productive Finance) است. از دیدگاه دولت، سرمایه بیش از حدی  به‌صورت غیرمولد به سمت بخش مسکن سرازیر شده است. بدهی خانوارها که بخش عمده آن مربوط به وام مسکن است، معادل ۹۰ درصد تولید ناخالص داخلی (GDP) است، درحالی‌که این رقم در آمریکا و ژاپن بین ۶۰ تا ۷۰ درصد است (نمودار ۲). قیمت املاک، به‌ویژه در سئول، به‌شدت افزایش یافته و این مشکل با سیستم Jeonse نیز وخیم‌تر شده است. در این سیستم، مستأجران به‌جای پرداخت اجاره‌بها، وامی بدون بهره که معمولاً ارزش آن بیش از نیمی از ارزش ملک است را به مالک پرداخت می‌کنند که در پایان مدت اجاره به آن‌ها بازگردانده می‌شود. مبالغی که مستأجران برای پرداخت Jeonse وام می‌گیرند، ۱۱ درصد از بدهی خانوارها را تشکیل می‌دهد. مالکان نیز اغلب از این وجه نقد برای خرید املاک دیگر استفاده می‌کنند که این امر خود به تورم بیشتر قیمت‌ها دامن می‌زند.

دولت نیز برای ترغیب بانک‌ها به کاهش اعطای وام مسکن و افزایش وام‌دهی به استارتاپ‌ها، محدودیت‌هایی را بر وام‌های مسکن اعمال می‌کند. در همین حال، نهادهای نظارتی ضرایب ریسکی که بانک‌ها ملزم به اعمال آن‌ها بر سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر هستند را کاهش داده‌اند که این امر، چنین سرمایه‌گذاری‌هایی را جذاب‌تر می‌سازد. آن‌ها همچنین در حال بررسی کاهش این ضرایب برای وام‌های شرکتی هستند. بانک‌ها می‌گویند اگر قرار باشد وام بیشتری به کسب‌وکارها، به‌ویژه کسب‌وکارهای کوچک‌تر پرداخت کنند، این اقدام ضروری است. رشد اعطای وام به شرکت‌های کوچک و متوسط در چهار مؤسسه بزرگ وام‌دهی کره جنوبی در سال گذشته به نصف کاهش یافت.

این اهداف اکنون در حال برخورد با شوک انرژی هستند. حتی اگر آتش‌بس میان آمریکا و ایران پایدار بماند، بازارها برای ماه‌ها دچار اختلال خواهند بود. ذخایر گاز طبیعی کره جنوبی تنها چند روز تا اتمام فاصله دارند و هفته‌ها طول می‌کشد تا محموله‌های جدید گاز مایع از خلیج‌فارس به شرق آسیا برسد. تولیدکنندگان تراشه باید با سایر مواد خام مانند برم که در فرایند اچینگ (حکاکی روی تراشه) استفاده می‌شود و ۹۷ درصد آن از اسرائیل تأمین می‌شود و هلیوم برای خنک‌کردن ویفرهای سیلیکونی که ۶۵ درصد از قطر تأمین می‌شود، مجدداً تغذیه شوند. سامسونگ و SK Hynix می‌توانند با این شرایط کنار بیایند؛ زیرا برای چند ماه موجودی انبار دارند؛ اما استارتاپ‌هایی که رئیس‌جمهور لی جائه میونگ به شکوفایی آن‌ها امید بسته است، ممکن است چنین توانایی نداشته باشند.

بحران انرژی همچنین تنش میان ابرخوشه تراشه و «کمربند» موردنظر رئیس‌جمهور کره جنوبی را برجسته می‌کند. دولت می‌گوید توزیع مجدد این صنعت به جنوب کشور که غنی از منابع انرژی تجدیدپذیر است، بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد. منتقدان استدلال می‌کنند که استقرار تأسیسات با فناوری پیشرفته در مناطقی دور از قطب‌های استعدادیابی و شبکه‌های تأمین‌کننده‌ای که از پیش در اطراف سئول؛ یعنی جایی که ۸۰ درصد تراشه‌های کره جنوبی در آن تولید می‌شود وجود دارند، منطقی نیست و رئیس‌جمهور لی جائه میونگ به‌عنوان یک سیاست‌مدار دموکرات، ناگزیر به رویارویی با این چالش‌ها است.

گزارش حاضر در نسخه April 11^th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.