دادگاه؛ میزبان دور جدید رقابت ایلان ماسک و سم آلتمن

پیامدهای این محاکمه که از ۲۷ آوریل در دادگاهی در کالیفرنیا آغاز شد، می‌تواند بسیار عمیق باشد. اگر ماسک پیروز شود (نتیجه‌ای که بازارهای شرط‌بندی آن را بعید می‌دانند، اما همچنان محتمل است) می‌تواند آسیب جدی به OpenAI وارد کند. برای بسیاری، این پرونده به دلیل دیگری نیز جذاب خواهد بود؛ تماشای کشمکش دو میلیاردر نامحبوب در دادگاه که از یکدیگر متنفرند.

روند انتخاب هیئت‌منصفه نیز ناامیدکننده نبود. یکی از نامزدهای هیئت‌منصفه در پرسش‌نامه پیش از محاکمه، ماسک را «زباله‌ای حریص، نژادپرست و همجنس‌گراستیز» توصیف کرد. فرد دیگری او را «عوضیِ در سطح جهانی» خواند. اما افراد کمی نام آلتمن را شنیده بودند؛ هرچند شاهدانی که توسط وکلای ماسک به دادگاه آورده شده‌اند قطعاً رئیس OpenAI را به‌عنوان شخصیتی آب‌زیرکاه به تصویر خواهند کشید. وکلای ماسک از هیئت‌منصفه ۹ نفره‌ای که در نهایت انتخاب شدند، خواستند تا نظرات خود را درباره ثروتمندترین مرد جهان کنار بگذارند و اصرار داشتند که این پرونده درباره شخص ایلان ماسک نیست. در عوض، ادعای اصلی آن‌ها این بود که پس از تأسیس OpenAI با کمک ماسک در سال ۲۰۱۵، آلتمن و «گرگ براکمن»، یکی دیگر از بنیان‌گذاران OpenAI، «یک سازمان خیریه را دزدیدند» و با حمایت مایکروسافت، بزرگ‌ترین سرمایه‌گذار این آزمایشگاه، خود را ثروتمند کردند.

OpenAI در سال ۲۰۱۵ به‌عنوان یک سازمان غیرانتفاعی و با مأموریت ساخت هوش مصنوعی ایمن به نفع بشریت آغاز به کار کرد. ماسک طی چند سال نخست، مبلغ ۳۸ میلیون دلار حمایت مالی برای آن فراهم کرد و همه طرف‌ها بر سر این موضوع توافق دارند. اختلاف آن‌ها بر سر اتفاقاتی است که پس از آن رخ داد؛ زمانی که مشخص شد OpenAI برای تأمین مبالغ موردنیاز جهت توسعه هوش مصنوعی لبه‌ای، نیازمند ایجاد یک بازوی انتفاعی است. در میان ناامیدی ماسک از عدم توانایی در به‌دست‌گرفتن کنترل، در سال ۲۰۱۸ هیئت‌مدیره را ترک کرد. سپس مایکروسافت به حامی اصلی OpenAI تبدیل شد. ماسک استدلال کرد که وقتی مایکروسافت در سال ۲۰۲۳ و پس از عرضه ChatGPT، مبلغ ۱۰ میلیارد دلار به بازوی انتفاعی تزریق کرد، همه چیز تغییر پیدا کرد. او مدعی است که پس از این «ترفند جلب و تغییر» (Bait and switch)، شرکت OpenAI تنها در راستای منافع آلتمن و دوستانش فعالیت کرده است.

وکلای OpenAI و مایکروسافت در مقام دفاع استدلال کردند که هیچ مدرکی دال بر وجود وعده‌ای مبنی بر حفظ OpenAI به‌عنوان یک سازمان خیریه وجود ندارد و این «بهانه‌جویی‌ها و حسادت‌ها» تنها زمانی مطرح شد که ارزش OpenAI سر به فلک کشید و ماسکِ حسود، آزمایشگاه خود یعنی xAI را تأسیس کرد. آن‌ها افزودند، علاوه بر این، قانون مرور زمانِ سه‌ساله برای طرح این دعاوی نیز منقضی شده است.

 ماسک در شهادت خود که نسبتاً بدون هیجان آغاز شد گفت که او «احمق» بود که بودجه اولیه OpenAI را تأمین کرد. اما بازپرسی متقابل از او تندتر و پرالتهاب‌تر بود. وکلای مدافع بر روی این اعتراف او تمرکز کردند که وی در ابتدا از ایجاد بازوی انتفاعی OpenAI حمایت کرده بود. ماسک با وکیل آلتمن مشاجره کرد، با تندخویی پاسخ داد و پرسش‌ها را «غیرمنصفانه» و «از نظر تعریفی پیچیده» خواند.

آنچه در این میان غایب بود، یک رویارویی دراماتیک با آلتمن بود. پیش از شهادت اولیه ماسک، این دو به فاصله چندمتری از هم نشسته بودند و با دقت از تماس چشمی پرهیز می‌کردند؛ اما تا زمانی که ماسک در جایگاه شهود قرار گرفت و وکیلش از او خواست تا به آلتمن اشاره کند، آلتمن دادگاه را ترک کرده بود. همچنین، باتوجه‌به دستور قاضی مبنی بر اینکه هر دو نفر باید «تمایل خود به استفاده از شبکه‌های اجتماعی» را مهار کنند، ماسک فرصتی برای طعنه‌زدن در فضای آنلاین نخواهد داشت. بااین‌وجود، قطعاً فرصت‌های بسیار بیشتری برای جنجال و هیاهو در پیش خواهد بود.

گزارش حاضر در نسخه May 2nd 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.