نخستین گام این است که دولت بلندپروازانهتر فکر کند
کلاف سردرگم بریتانیا و فرصتهای هوش مصنوعی
سید محمدجواد فیاض
- ۱۰ تیر ۱۴۰۵
اقتصاد بریتانیا بدون عضویت در اتحادیه اروپا بهمراتب ضعیفتر شده است؛ اما به نظر میرسد بخش روبهرشد هوش مصنوعی این کشور یکی از معدود استثناها باشد.
از ابتدای سال جاری میلادی تاکنون، استارتاپهای فناوری بریتانیا بیش از ۱۴.۵ میلیارد دلار سرمایه خطرپذیر جذب کردهاند؛ رقمی که از مجموع سرمایه جذبشده در تمامی بازارهای بزرگ اروپایی دیگر نیز بیشتر است.
بریتانیا اکنون میزبان ۳۳ «یونیکورن» هوش مصنوعی (استارتاپهایی با ارزش بیش از یک میلیارد دلار) است؛ رقمی که از مجموع یونیکورنهای فرانسه، آلمان و هلند نیز فراتر میرود. البته بزرگترین شرکت هوش مصنوعی اروپا یعنی Mistral، در فرانسه مستقر است که پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی قاره اروپا را توسعه میدهد.
از جمله این شرکتهای بریتانیایی میتوان به Wayve اشاره کرد؛ شرکتی که خودروهای خودران آن بهزودی از طریق پلتفرم اوبر در خیابانهای لندن به کار گرفته خواهند شد. «کیگان مکبراید» از اندیشکده مؤسسه تونی بلر معتقد است: «این موضوع را میتوان یکی از دستاوردهای برگزیت دانست.»
یکی از مزایای برگزیت (Brexit؛ به معنای خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا) این است که بریتانیا دیگر ملزم به تبعیت از قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (EU AI Act) نیست؛ قانونی که منتقدان معتقدند استانداردهای سختگیرانه و پرهزینهای را بر شرکتها و مشتریان آنها تحمیل میکند. دولت بریتانیا تاکنون رویکردی مبتنی بر حمایت از نوآوری، بهجای مقرراتگذاری، در پیش گرفته است.
بااینحال، اگرچه بریتانیا در ظاهر آزادی عمل بیشتری دارد، اما در عمل هر شرکت هوش مصنوعی که جاهطلبی جهانی داشته باشد، ناگزیر است محصولات خود را در بازار اتحادیه اروپا نیز عرضه کند و بنابراین همچنان باید الزامات این قانون را رعایت کند. «الکساندرو وویکا» یکی از مدیران Synthesia، یکی از بزرگترین شرکتهای هوش مصنوعی مولد بریتانیا میگوید در برخی موارد، برگزیت «کارها را دشوارتر کرده، نه آسانتر». او هزینههای بالای دریافت ویزا و ناتوانی در جذب سریع نیروی انسانی متخصص را از دلایلی میداند که این شرکت را به افتتاح دفاتر جدید در اروپای قارهای سوق داده است. دولت بریتانیا نیز در ۹ ژوئن با راهاندازی یک برنامه جهانی جذب استعداد، تلاش کرد بخشی از این موانع را کاهش دهد.
بااینحال، حتی ایدههای بزرگ نیز، وقتی از بروکراسی بروکسل رها شوند، الزاماً به اجرا نمیرسند. «مناطق رشد هوش مصنوعی» (AI Growth Zones) که دولت آنها را بهعنوان مناطقی برای تسریع ساخت مراکز داده از طریق سادهسازی فرایندهای اخذ مجوز و اولویتبخشی به اتصال به شبکه برق معرفی کرده، هنوز در عمل چیزی بیش از یک عنوان نیستند. «پاسکال لونسون»، سرمایهگذار خطرپذیری که در راهاندازی یک مرکز نوآوری در کمبریج مشارکت دارد، میگوید: «بریتانیا نسبت به اتحادیه اروپا یک مزیت راهبردی بسیار بزرگ دارد؛ اما هنوز نتوانسته از آن بهرهبرداری کند.»
اگر مقایسه با اروپا تصویری امیدوارکننده از بریتانیا ارائه میدهد، مقایسه با آمریکا واقعیت متفاوتی را آشکار میکند. دولت بریتانیا در ماه ژوئن سال جاری میلادی از تعهد ۶ میلیارد پوندی (حدود ۸.۱ میلیارد دلار) برای سرمایهگذاری در زیرساختهای هوش مصنوعی استقبال کرد؛ اما این رقم در مقایسه با حدود ۷۰۰ میلیارددلاری که چهار ابرشرکت بزرگ رایانش ابری آمریکا احتمالاً تنها در سال ۲۰۲۶ صرف سرمایهگذاریهای سرمایهای خواهند کرد، بسیار ناچیز است.
همچنین OpenAI در ماه آوریل اعلام کرد که اجرای پروژه زیرساختی Stargate UK را موقتاً متوقف میکند؛ یکی از دلایل اصلی این تصمیم آن بود که هزینه انرژی صنعتی در بریتانیا حدود چهار برابر ایالت تگزاس است. از طرفی تصمیم اخیر دولت دونالد ترامپ مبنی بر جلوگیری از دسترسی افراد غیرآمریکایی به جدیدترین مدلهای آنتروپیک نشان میدهد که دسترسی به پیشرفتهترین فناوریهای هوش مصنوعی تا چه اندازه به سیاستهای دولت آمریکا وابسته است.
در هوشیو بخوانید:
شبی دولت امریکا پیشرفتهترین هوش مصنوعی جهان را خاموش کرد
جنبش «اروپا ۲۰۳۱» (Europe 2031) که توسط گروهی از متخصصان هوش مصنوعی راهاندازی شده و آینده اروپا را در صورت بیتوجهی به این فناوری ترسیم میکند، استدلال میکند که شاید بزرگترین مزیت برگزیت این باشد که بریتانیا میتواند آسانتر از اتحادیه اروپا، توافقهای دوجانبه هوش مصنوعی با واشنگتن منعقد کند.
با وجود همه این چالشها، بریتانیا همچنان فرصتهای بسیار بزرگی در حوزه هوش مصنوعی در اختیار دارد. بخش قابلتوجهی از علوم پایهای که مدلهای امروزی هوش مصنوعی بر آن استوارند، توسط پژوهشگران بریتانیایی توسعه یافته است؛ از جمله جفری هینتون که از او بهعنوان یکی از «پدرخواندههای هوش مصنوعی» یاد میشود. بسیاری از بنیانگذاران و مدیران ارشد آزمایشگاههای پیشرو هوش مصنوعی نیز بریتانیایی هستند؛ از «جک کلارک» در آنتروپیک گرفته تا «مصطفی سلیمان» در مایکروسافت. شرکت Wayve نیز بخشی از مجموعهای از استارتاپهای هوش مصنوعی است که پیرامون شرکت DeepMind، واحد هوش مصنوعی گوگل به مدیریت «دمیس هاسابیس» در منطقه کینگز کراس لندن شکل گرفتهاند.
اگر مؤسسه ایمنی هوش مصنوعی بریتانیا یا AISI (AI Security Institute) همچنان از دسترسی به جدیدترین مدلهای آنتروپیک محروم بماند، جهان نیز درک بسیار محدودتری از مخاطرات هوش مصنوعی مرزی خواهد داشت. ازسویدیگر، بریتانیا نیز الزاماً نباید کاملاً به آمریکا وابسته باشد. «جنسن هوانگ»، مدیرعامل Nvidia، اکوسیستم هوش مصنوعی را به کیکی چندلایه تشبیه میکند که از انرژی، تراشهها، زیرساخت، مدلها و در نهایت کاربردها تشکیل شده است. به گفته او، بیشترین ارزش اقتصادی در بالاترین لایه، یعنی کاربردها، خلق میشود؛ حوزهای که بریتانیا بهترین موقعیت را برای موفقیت در آن دارد.
هرچند در بلندمدت دسترسی به پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی ضروری خواهد بود، اما بسیاری از کاربردهای عملی الزاماً به جدیدترین مدلها نیاز ندارند. دادههای مؤسسه Artificial Analysis نشان میدهد مدل متنباز چینی DeepSeek V4 Pro با هزینهای کمتر از یکشصتم Claude Fable 5، حدود سهچهارم عملکرد آن را ارائه میدهد.
بااینحال، اگر بریتانیا میخواهد در عصر هوش مصنوعی واقعاً شکوفا شود، باید بلندپروازانهتر بیندیشد. این کشور ناگزیر است نظام برنامهریزی و صدور مجوزهای عمرانی خود را اصلاح کند و شبکه برق را ارتقا دهد تا امکان توسعه زیرساختهای بیشتر هوش مصنوعی فراهم شود. همچنین ممکن است دولت مجبور شود فراتر از ۱.۱ میلیارد پوندی که اخیراً برای سختافزارهای هوش مصنوعی اختصاص داده، سرمایهگذاری کند. در لایه کاربرد نیز، بهرهبرداری کامل از ظرفیتهای هوش مصنوعی مستلزم حل چالشهای حکمرانی دیگری است؛ از جمله یکپارچهسازی دادهها در نظام سلامت.
تمام این اقدامات باید در شرایطی انجام شود که مقاومت افکار عمومی نسبت به هوش مصنوعی رو به افزایش است. بر اساس یک نظرسنجی جدید که پژوهشگران کالج کینگ لندن انجام دادهاند، ۵۷ درصد مردم بریتانیا معتقدند هوش مصنوعی به بیکاری گسترده منجر خواهد شد و ۲۲ درصد نیز احتمال میدهند این فناوری به ناآرامیهای اجتماعی بینجامد.
وزیران دولت در سخنرانیهای خود نیز اغلب میان هشدار درباره مخاطرات هوش مصنوعی و تأکید بر فرصتهای آن در نوسان هستند. یکی از اقدامات امیدوارکننده، تأسیس مؤسسه اقتصاد هوش مصنوعی (AI Economics Institute) است؛ نهادی که با الگوبرداری از AISI شکل گرفته و نخستین مؤسسهای است که مأموریت دارد تأثیر هوش مصنوعی بر بهرهوری، بازار کار و اقتصاد کلان را بهصورت نظاممند پایش کند.
در نهایت، دولت بریتانیا ناگزیر خواهد بود پیامدهای اجتماعی تحول عظیم ناشی از هوش مصنوعی را نیز مدیریت کرده و اصلاحات اجتماعی لازم را در دستور کار قرار دهد. اما در حال حاضر، اولویتهای فوری دیگری وجود دارد. کیگان مکبراید میگوید: «انقلاب فناوری همین حالا آغاز شده است.» به گفته او، بریتانیا این فرصت را دارد که یکی از بازیگران اصلی این تحول باشد؛ اما اگر تعلل کند، ممکن است تنها به یک تماشاگر تبدیل شود.
گزارش حاضر در نسخه June 20th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.
