با نگاهی به بازار اوراققرضه
قمار خطرناک دولتها روی رونق هوش مصنوعی
پس از صعودی باثبات در سال جاری، اوراققرضه ۳۰ساله در آمریکا، فرانسه، ژاپن و بریتانیا همگی به بالاترین سطوح خود از زمان بحران مالی جهانی ۲۰۰۷ تا ۲۰۰۹ نزدیک شدهاند. این دستاورد بهویژه در مورد بریتانیا چشمگیر است؛ جایی که رکوردهای ثبتشده در جریان هراس مالی سال ۲۰۲۲ مدتهاست پشت سر گذاشته شدهاند.
برای کسانی که در این فکر بودند که آیا با کاهش تورم پس از همهگیری، بازده اوراققرضه بار دیگر به سطوح پایین دهه ۲۰۱۰ بازخواهدگشت یا نه. بازارها ظاهراً پاسخی قاطع ارائه کردهاند: چنین اتفاقی نخواهد افتاد. اگر چیزی محتمل باشد، این است که بازدهیها همچنان افزایش پیدا کنند.
عوامل این وضعیت روشن هستند. تورم هنوز به طور کامل مهار نشده و همین امر بانکهای مرکزی را از کاهش نرخهای بهره بازمیدارد. حتی ژاپن نیز در حال پشت سر گذاشتن سیاستهای پولی انبساطی خود است؛ هرچند این تغییر هنوز برای تقویت ین کافی نبوده، زیرا هم ژاپن و هم آمریکا با خریدهای رسمی از پول ملی خود حمایت کردهاند. کسریهای بودجه گسترده در کشورهای ثروتمند جهان نیز نشانه چندانی از کاهش معنادار ندارند و این احتمال را افزایش میدهند که دولتها در نهایت بانکهای مرکزی را وادار کنند با ایجاد تورم، ارزش واقعی بدهیهایشان را کاهش دهند. تحولات ژئوپلیتیکی، از جمله جنگ ایران و تعرفهها نیز میزان ریسکی که سرمایهگذاران مطالبه میکنند را افزایش داده است. عملکرد کوین وارش، رئیس جدید فدرال رزرو در نخستین رویارویی خود با بازارها نیز کمکی به این وضعیت نکرد.

بازدهی بالای اوراققرضه برای دولتهای بدهکار یک مشکل جدی است. برای مثال، هر یک درصد افزایش در بازده اوراققرضه آمریکا، ظرف یک دهه هزینه پرداخت بهره اضافی معادل ۱.۳ درصد از تولید ناخالص داخلی سالانه این کشور ایجاد میکند. بااینحال، تصور اینکه دولتها بتوانند برای جبران این فشار دست به کاهش هزینهها بزنند، روزبهروز دشوارتر میشود. در آمریکا، به نظر میرسد هر دو حزب سیاسی امیدوارند هر بحران بدهیای که رخ میدهد، گریبان حزب رقیب را بگیرد. انتخابات ریاستجمهوری فرانسه در سال آینده ممکن است به رقابتی میان احزاب پوپولیست چپ و راست تبدیل شود. ژاپن نیز به شکلی عجیب در حال اجرای یک برنامه محرک مالی است. هرچه دولتها اصلاحات را بیشتر به تعویق بیندازند، ابعاد تعدیلات موردنیاز نیز بزرگتر خواهد شد.
دولتها بیشازپیش چنین به نظر میرسند که برای پرداخت این صورتحسابها روی رشد اقتصادی حساب باز کردهاند و امروز این یعنی شرطبندی روی هوش مصنوعی. مشکل اینجاست که رشد سریعتر اقتصاد با افزایش سرمایهگذاری، معمولاً به نرخهای بهره بالاتر و بازدهی بیشتر اوراققرضه منجر میشود. اکنون نرخهای بالاتر بازار پیش از آنکه رشد سریعتر از راه برسد، ظاهر شدهاند. مقیاس عظیم سرمایهگذاری در مراکز داده که گلدمن ساکس آن را در سال جاری حدود یک تریلیون دلار برآورد کرده است، در حال کمیابتر کردن سرمایه و کمک به افزایش بازده اوراققرضه است. بااینحال، هوش مصنوعی هنوز نتوانسته است حتی در چین که میتوان استدلال کرد انتشار و فراگیرشدن این فناوری در آن از هر جای دیگری جلوتر است، به طور قابلاندازهگیری بهرهوری را افزایش دهد.
ممکن است مدتی طول بکشد تا این افزایش بهرهوری از راه برسد. برق و رایانش نیز دههها زمان بردند تا تأثیر خود را بر رشد بهرهوری به طور محسوس نشان دهند. همچنین همه اقتصادها به یک اندازه از این تحول منتفع نخواهند شد. مشکلات مالی اروپا ممکن است در صورتی تشدید شوند که هوش مصنوعی رشد بیشتری برای آمریکا به ارمغان بیاورد و در نتیجه نرخهای بهره جهانی را بالا ببرد، اما در جهان قدیم، یعنی اروپا، به دلیل بازارهای کار انعطافناپذیر و هزینههای بالای انرژی، روند توسعه آن با مانع مواجه شود. در چنین شرایطی بدون آنکه رشد بیشتری حاصل شود، بدهی گرانتر خواهد شد.

مشکل دیگری نیز وجود دارد. اگر افزایش بهرهوری ناشی از هوش مصنوعی بهاندازهای بزرگ باشد که معادلات مالی هر کشوری را دگرگون کند، احتمالاً اختلال گسترده در بازار کار نیز در راه خواهد بود؛ به این معنا که هزینههای بیشتری برای حمایت از نیروی کار بیکارشده لازم خواهد بود. همچنین ممکن است درآمد از نیروی کار به سمت سرمایه منتقل شود؛ بخشی که مالیات کمتری بر آن اعمال میشود. اگر هوش مصنوعی به یک مسابقه تسلیحاتی دامن بزند، کشورها به هزینههای دفاعی بیشتری نیز نیاز خواهند داشت. حتی چشمانداز هیجانانگیز افزایش طول عمر که با پیشرفتهای علمی مبتنی بر هوش مصنوعی امکانپذیر میشود، میتواند هزینههای دولتها برای پرداخت مستمریهای بازنشستگی را افزایش دهد. اقتصاددانان اندیشکده بروکینگز برآورد کردهاند که مجموع این عوامل، همراه با نرخهای بهره بالاتر، میتواند تأثیر مثبت رشد ناشی از هوش مصنوعی بر کسری بودجه آمریکا را بیش از نصف کاهش دهد.
آخرین باری که بخش بزرگی از کشورهای ثروتمند جهان از جمله آمریکا و بریتانیا، مازاد بودجه داشتند، به آغاز هزاره جدید بازمیگردد. دستیابی به این وضعیت به رشد سریع بهرهوری نیاز داشت؛ رشدی که از رایانهها و نخستین دوره گسترش اینترنت حاصل شد. اما در آن زمان، کاهش کسری بودجه نیز ضروری بود. بدون انضباط مالی، اوراققرضه به قماری روی هوش مصنوعی تبدیل میشوند که به همان اندازه شرطبندی روی سهام متزلزل شرکتهای فناوری پرریسک است.
گزارش حاضر در نسخه August 7th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.