چگونه رقابت‌های شخصی و اختلافات، مسیر رقابت در عرصه هوش مصنوعی را شکل می‌دهند

برای کسی که از نزدیک شاهد فضای هوش مصنوعی در منطقه خلیج سان‌فرانسیسکو در کالیفرنیا نبوده، توصیف میزان عجیب‌وغریب بودن این فضا کار دشواری است. اخیراً در کنفرانس «The Curve»، نشست‌هایی با عناوینی مانند «برنامه ما برای تحت کنترل نگه‌داشتن ربات‌ها چیست؟» و «مرزهای دانش عصبی: وقتی هوش مصنوعی بتواند ذهن شما را بخواند، چه اتفاقی می‌افتد؟» برگزار شد. شرکت‌کنندگان روی مبل‌ها و زیر آلاچیق‌ها لم داده بودند و درحالی‌که قهوه سرد و کامبوچا می‌نوشیدند، درباره این موضوع گفت‌وگو می‌کردند که کارکنان شرکت‌های هوش مصنوعی که قرار است با عرضه عمومی سهام شرکت‌هایشان به ثروت‌های هنگفتی دست پیدا کنند، چگونه باید فعالیت‌های خیرخواهانه خود را سروسامان کنند. این در حالی بود که برخی از همین افراد مخفیانه در تلاش بودند فعالیت کارفرمایان خود را مختل کنند تا تحولات بنیادینی را که ممکن است تمدن بشری را دگرگون کند، به تأخیر بیندازند.

پوپولیسم هوش مصنوعی فرارسیده و هیچ‌کس آماده نیست

هدف «کوین رز»، خبرنگار سابق نیویورک‌تایمز نگارش رساله‌ای جامع درباره معنای هوش مصنوعی برای جهان نبود؛ او صرفاً می‌خواست این فضای عجیب‌وغریب را پیش از آنکه در پیچ‌وخم حافظه، رشته‌پیام‌های ناپدیدشده و قالب‌های منسوخ ذخیره‌سازی اطلاعات به فراموشی سپرده شود، ثبت و مستند کند. رز در کتاب «وقایع‌نگاری هوش جامع مصنوعی» (The AGI Chronicles) بر ۹ سالی تمرکز کرده است که از زمان توسعه معماری ترنسفورمر به دست پژوهشگران گوگل می‌گذرد. ترنسفورمر نوعی معماری ربای مدل‌های هوش مصنوعی است که زیربنای ChatGPT و تمام سامانه‌های مشابه آن را تشکیل می‌دهد. خیلی زود این ایده رواج یافت که سامانه‌های مبتنی بر ترنسفورمر، در صورت دسترسی به داده‌ها و توان محاسباتی کافی، سرانجام به هدف نهایی و رؤیایی این حوزه دست خواهند یافت؛ یعنی هوش مصنوعی واقعاً «عمومی» یا AGI که از نظر توانایی‌های شناختی با انسان برابری می‌کند و سپس از او پیشی می‌گیرد.

از آن زمان تاکنون، این باور به نیروی محرکه اصلی پژوهش‌های هوش مصنوعی تبدیل شده است. به همین دلیل، تاریخ این فناوری در جهان غرب عمدتاً به سرنوشت‌های درهم‌تنیده شمار اندکی از افراد بسیار باهوش اما تندخو خلاصه می‌شود؛ افرادی که پیوسته سرمایه بیشتری جذب می‌کنند، هر بار که رقبایشان از آن‌ها پیشی می‌گیرند دچار وحشت می‌شوند و در نهایت، در اوج اختلافات و دشمنی‌ها از یکدیگر جدا می‌شوند تا شرکت‌های خودشان را تأسیس کنند.

رقابت OpenAI و Anthropic کاملاً شخصی است

کلیت بخش بزرگی از این داستان برای مخاطبان آشنا خواهد بود؛ اما رز با روایتی پرشتاب، جنون حاکم بر این فضا را به تصویر می‌کشد. روایت او سرشار از حکایت‌های پشت پرده و حاشیه‌های شخصی است که نشان می‌دهند جاه‌طلبی‌ها، شکاف‌های ایدئولوژیک و برخوردهای شخصیتی گروهی آن‌قدر کوچک که می‌توان تمام اعضایش را در دو کلاس درس جای داد، تا چه اندازه در شکل‌گیری فناوری‌ای نقش داشته‌اند که شاید در نهایت به تأثیرگذارترین فناوری تاریخ معاصر تبدیل شود. به تعبیر رز، «دستیابی بهAGI  تلاشی بود که نیمی از منابع من معتقد بودند جهان را نجات خواهد داد و نیم دیگر تصور می‌کردند به نابودی آن منجر خواهد شد.»

داریو آمودی را در نظر بگیرید که در سال‌های ابتدایی فعالیتش در OpenAI، این نظریه را مطرح کرد که داده بیشتر و توان محاسباتی بیشتر، به معنای هوش بیشتر است. او سرانجام از OpenAI جدا شد و شرکت Anthropic را تأسیس کرد. این تصمیم تا حدی ناشی از آن بود که تصور می‌کرد OpenAI از تعهد اولیه خود برای توسعه ایمن هوش مصنوعی عقب‌نشینی کرده است و تا حدی نیز به این دلیل بود که گرگ براکمن، رئیس OpenAI، را به تعبیر رز، «فردی زورگو، انحصارطلب در تصاحب اعتبار دستاوردها و سرمایه‌داری بی‌رحم» می‌دانست. در مقابل، براکمن معتقد بود آمودی «فردی بدگمان و وسواسی در کنترل دیگران است که از ایمنی به‌عنوان بهانه‌ای برای پیروزی در بحث‌ها استفاده می‌کند.»

برای سال‌ها، هوش جامع مصنوعی جایزه نهایی رقابتی «همه یا هیچ» تلقی می‌شد؛ رقابتی که تصور می‌رفت برنده آن تمام قدرت جهان را به دست خواهد آورد. اما هرچه دستیابی به این هدف نزدیک‌تر شد، تعاریف آن چنان متعدد و متنوع شدند که این اصطلاح عملاً تمام معنای خود را از دست داد. رز در مقطعی از سال ۲۰۲۵ متوجه تغییری در ادبیات فعالان این حوزه شد. دیگر قرار نبود خط پایانی وجود داشته باشد؛ تنها چیزی که باقی می‌ماند، یک مسابقه تسلیحاتی بی‌پایان بود. تا آن زمان، برخی پژوهشگران به‌تدریج از قدرت آفریده‌های خود به وحشت افتاده بودند؛ اما «همچنان به افزایش سرعت آن ادامه می‌دادند، زیرا فراموش کرده بودند چگونه می‌توان کار دیگری انجام داد.»

در همین حال، رز با طرح ادعایی بحث‌برانگیز استدلال می‌کند که هوش جامع مصنوعی در واقع بی‌سروصدا ازراه‌رسیده است. اکنون با پرداخت چند دلار می‌توان برای مدتی به هوشی دسترسی پیدا کرد که در انجام شمار بسیار زیادی از وظایف، عملکردی نسبتاً خوب دارد و در برخی وظایف نیز فوق‌العاده عمل می‌کند؛ هوشی که هنوز به سطح توانایی‌های انسان نرسیده است، اما از همین حالا نیز تا حد زیادی جامع محسوب می‌شود.

شاید به همین دلیل بود که در کنفرانس The Curve تقریباً هیچ‌کس از اصطلاح «هوش جامع مصنوعی» یا AGI استفاده نمی‌کرد. بحث‌ها بیشتر حول «هوش مصنوعی فوق‌العاده قدرتمند» (Extremely Powerful AI) و «ابرهوش پیشرفته» (Advanced Superintelligence) می‌چرخید. نام‌ها و معیارهای دستیابی به اهداف تغییر می‌کنند، اما تلاش بی‌وقفه برای افزایش توان محاسباتی همچنان ادامه دارد؛ تلاشی که همراه با آن، گروه کوچکی از افراد نیز به فعالیت خود ادامه می‌دهند؛ افرادی که در برابر آفریده‌ای که پیش چشمانشان در حال شکل‌گیری است، گاه سرشار از شوروشعف می‌شوند و گاه وحشت‌زده به آن می‌نگرند.

گزارش حاضر در نسخه October 24th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.