چرا آمریکا نگران Kimi K3 است؟

به نقل از CNN، مدل Kimi K3، جدیدترین مدل هوش مصنوعی چینی که توجه‌ها را به خود جلب کرده، توسط یک استارتاپ کمتر شناخته‌شده به نام Moonshot AI  توسعه یافته است. تنها دو روز پس از عرضه، مون‌شات ثبت‌نام کاربرهای جدید را متوقف کرد، زیرا تقاضای کاربران ظرفیت پردازشی این شرکت را تحت‌فشار قرار داده بود.

چرا Kimi K3 مهم شد؟

اشتیاق غیرمنتظره نسبت به مدل Kimi K3 از توانایی این مدل برای رقابت با پیشرفته‌ترین مدل‌های آمریکایی و حتی پیشی‌گرفتن از آن‌ها در برخی موارد ناشی می‌شود. اکنون رشد سریع Kimi K3 رقابت پرتنش میان آمریکا و چین برای تسلط بر هوش مصنوعی پیشرفته را تشدید کرده است؛ آن هم در شرایطی که واشنگتن در سال‌های اخیر محدودیت‌های صادراتی علیه چین را افزایش داده تا توسعه هوش مصنوعی و تراشه‌هایی را که می‌توانند در کاربردهای نظامی مورداستفاده قرار گیرند، کندتر کند.

پس از انتشار Kimi K3، مقامات آمریکایی و آنتروپیک بار دیگر مون‌شات را به تقطیر مدل‌های آمریکایی متهم کردند؛ روشی که در آن یک مدل هوش مصنوعی با استفاده از خروجی‌های تولیدشده توسط یک مدل دیگر آموزش داده می‌شود. هرچند مون‌شات این اتهامات را رد کرده است؛ اما بااین‌حال، نگرانی شرکت‌ها و مقامات دولتی آمریکا نشان‌دهنده اهمیت بالای رقابت هوش مصنوعی میان دو کشور و پیامدهای گسترده آن برای اقتصاد، دفاع و امنیت ملی است.

در سطحی گسترده‌تر، توانایی‌های Kimi K3 بار دیگر پرسش‌هایی را درباره اثربخشی محدودیت‌های صادرات فناوری آمریکا مطرح کرده است. این مدل همچنین دیدگاهی رایج در صنعت هوش مصنوعی را به چالش می‌کشد؛ دیدگاهی که معتقد است توسعه مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی نیازمند هزینه‌های سنگین، مراکز داده عظیم و تراشه‌های پیشرفته‌ای است که آمریکا دسترسی چین به آن‌ها را محدود کرده است.

برخلاف بسیاری از مدل‌های اختصاصی آمریکایی، Kimi K3 به‌عنوان یک مدل وزن‌باز منتشر شده است. این موضوع به توسعه‌دهندگان اجازه می‌دهد مدل را دانلود کرده، تغییر دهند و روی سرورهای خود اجرا کنند؛ آن هم به‌صورت رایگان. چنین رویکردی می‌تواند زمینه پذیرش آسان‌تر مدل و گسترش بازار جهانی آن را فراهم کند.

چین که در مقایسه با شرکت‌های آمریکایی با محدودیت دسترسی به سخت‌افزارهای هوش مصنوعی و سرمایه‌گذاری مواجه است، به سمت مدل‌های موسوم به مدل‌های باز (Open Models) گرایش پیدا کرده است؛ رویکردی متفاوت از رقبای آمریکایی که عمدتاً مدل‌های خود را پشت سرویس‌های اشتراکی پولی ارائه می‌کنند.

به گفته «چلسی تم» (Chelsey Tam)، تحلیلگر ارشد سهام در شرکت خدمات مالی Morningstar: «بسیاری از سازمان‌ها توانایی میزبانی داخلی مدل‌های باز را ارزشمند می‌دانند، زیرا این امکان به آن‌ها اجازه می‌دهد کنترل داده‌های حساس و وزن‌های مدل را حفظ کنند، به‌جای اینکه کاملاً به ارائه‌دهندگان مدل‌های بسته وابسته باشند.»

چه کسی پشت پرده جدیدترین دستاورد هوش مصنوعی چین قرار دارد؟

استارتاپ Moonshot AI سه سال پیش توسط «یانگ ژیلین» (Yang Zhilin)، مهندس نرم‌افزار ۳۰ ساله‌ای اهل شهر شانتو در جنوب شرقی چین تأسیس شد. او در دانشگاه چینهوا (Tsinghua)، معتبرترین دانشگاه مهندسی چین زیر نظر «تانگ جی» (Tang Jie) تحصیل کرد؛ استادی که در سال ۲۰۱۹ یکی دیگر از استارتاپ‌های مطرح هوش مصنوعی چین، یعنی Z.ai و خالق مدل هوش مصنوعی GLM را تأسیس کرد.

یانگ سپس برای تحصیل در مقطع دکتری علوم کامپیوتر به دانشگاه کارنگی ملون (Carnegie Mellon University) رفت و زیر نظر «روسلان صلاح‌الدینوف» (Ruslan Salakhutdinov)، مدیر سابق هوش مصنوعی در شرکت‌های متا و اپل، به تحقیق پرداخت.

یانگ در صنعت هوش مصنوعی چین نه‌تنها به دلیل تأسیس مون‌شات در ۳۲ سالگی که او را به یکی از جوان‌ترین کارآفرینان هوش مصنوعی چین تبدیل کرد، موردتوجه قرار گرفت؛ بلکه انتخاب او برای بازگشت به چین و راه‌اندازی کسب‌وکارش نیز اهمیت داشت.

مون‌شات پس از انتشار نخستین مدل Kimi در سال ۲۰۲۳، به‌سرعت در چین به شهرت رسید. طبق مصاحبه‌ای که رسانه‌های چینی در سال ۲۰۲۴ منتشر کردند، این شرکت در همان سال نزدیک به ۳۰۰ میلیون دلار در دو دور نخست سرمایه‌گذاری خود جذب کرد.

آیا این یک «لحظه دیپ‌سیک» دیگر است؟

توجهی که Kimi K3 به دست آورده، یادآور ظهور دیپ‌سیک در اوایل سال ۲۰۲۵ است؛ زمانی که مدل استدلالی DeepSeek R1 موجی از شوک را در جامعه جهانی هوش مصنوعی ایجاد کرد.

این بار، K3 در مجموعه‌ای از معیارهای ارزیابی عملکرد توانست به عملکردی نزدیک به سیستم‌های پیشرفته‌ای مانند GPT 5.6 Sol و Claude Fable 5 دست پیدا کند و فاصله میان مدل‌های هوش مصنوعی چینی و آمریکایی را بیش‌ازپیش کاهش دهد. بااین‌حال، تحلیلگران معتقدند دستاورد مون‌شات باید از زاویه‌ای متفاوت بررسی شود.

دیپ‌سیک باور رایج در صنعت را به چالش کشید؛ این باور که توسعه یک مدل هوش مصنوعی پیشرفته نیازمند سرمایه‌گذاری مالی عظیم و قدرت محاسباتی گسترده است. همچنین این شرکت قیمت‌گذاری بسیار رقابتی ارائه کرد. اما تخفیف K3 نسبت به مدل‌های پیشرفته فعلی بسیار کمتر از تخفیف R1 در زمان عرضه اولیه آن است؛ موضوعی که نشان می‌دهد مزیت هزینه‌ای این مدل ممکن است به‌اندازه دیپ‌سیک قابل‌توجه نباشد.

پس از ظهور دیپ‌سیک، شرکت‌های هوش مصنوعی چین مانند مون‌شات، علی‌بابا و Z.ai برای هر مدل جدید خود توجه بیشتری دریافت می‌کنند و سرعت عرضه مدل‌های جدید نیز افزایش یافته است. «وی سان» (Wei Sun)، تحلیلگر ارشد هوش مصنوعی در شرکت تحقیقات بازار Counterpoint Research می‌گوید با عرضه K3، فاصله کلی میان مدل‌های چینی و آمریکایی به حدود سه تا شش ماه کاهش یافته است؛ هرچند این فاصله بسته به نوع وظیفه بسیار متفاوت است.

آیا این یک تهدید برای آمریکا محسوب می‌شود؟

برای شرکت‌های فناوری آمریکایی، مدل‌های چینی رایگان و قابل‌مقایسه‌ای مانند K3 تهدیدی برای تضعیف محصولات خود محسوب می‌شوند. شرکت‌های پیشرو آمریکایی مدت‌هاست آزمایشگاه‌های چینی، از جمله مون‌شات، دیپ‌سیک و علی‌بابا، را متهم کرده‌اند که قابلیت‌های مدل‌های آن‌ها را استخراج می‌کنند. این ادعاها پس از عرضه K3 شدت گرفته است.

«هوانگ ژن‌شین» (Huang Zhenxin)، رئیس بخش کسب‌وکار سازمانی مون‌شات، در مصاحبه‌ای با رسانه‌های دولتی چین اتهامات مربوط به تقطیر مدل را رد کرد. بااین‌حال، این موضوع مانع مطرح‌شدن اتهامات جدید از سوی واشنگتن نشده است.

«مایکل کراتسیوس» (Michael Kratsios)، مدیر دفتر سیاست‌گذاری علم‌وفناوری کاخ سفید، در پستی در شبکه اجتماعی X نوشت: «ما اطلاعاتی داریم که نشان می‌دهد شرکت Moonshot AI، مدل Fable را برای توسعه مدل K3 خود تقطیر کرده است. تقطیر صنعتی مخفیانه در مقیاس بزرگ که با هدف سرقت فناوری اختصاصی آمریکا و تضعیف تحقیقات آمریکایی انجام شود، غیرقابل‌قبول است.»

«سارا هک» (Sarah Heck)، رئیس سیاست‌گذاری آنتروپیک نیز در پستی در X از اظهارات کراتسیوس حمایت کرد و مون‌شات را به «سرقت مالکیت فکری و جاسوسی صنعتی» متهم کرد و آن را «چالشی ملی که خطرات جدی امنیت ملی ایجاد می‌کند» خواند.

بااین‌حال، بیشتر تحلیلگران اتهام تقطیر مدل علیه مون‌شات را بعید می‌دانند. وی سان نیز معتقد است مون‌شات زمان کافی برای آموزش مدل خود با جدیدترین مدل‌های رقیب را نداشته است، زیرا این مدل‌ها پیش از عرضه K3 دسترسی عمومی محدودی داشتند. او همچنین افزود که تقطیر مدل به‌تنهایی نمی‌تواند عملکرد بهتر Kimi K3 را توضیح دهد.