سم آلتمن برنامه جدید OpenAI را فاش کرد؛ ربات انسان‌نما

به نقل از فوربز، OpenAI در حال ساخت یک ربات انسان‌نماست؛ موضوعی که سم آلتمن، مدیرعامل این شرکت، آن را تأیید کرد. وقتی در پادکست Sources از او پرسیده شد که آیا ورود جدی OpenAI به حوزه رباتیک به معنای یک ربات انسان‌نماست یا یک ماشین برای مراکز داده، آلتمن بدون تردید پاسخ داد: «هر دو. ما قطعاً یک ربات انسان‌نما خواهیم ساخت. در کنار آن، ضریب شکل‌های (Form Factor) دیگری را هم نیز خواهیم ساخت.»

چالش پیش رو

بااین‌حال، به نظر می‌رسد آلتمن معتقد است ساخت بدنه ربات‌ها از ساخت یک هوش مصنوعی فیزیکی قدرتمند برای به‌حرکت‌درآوردن آن‌ها آسان‌تر است. او افزود: «فکر می‌کنم همه این‌ها در مقایسه با اینکه واقعاً بفهمیم مغزی که ربات را به کار می‌اندازد چگونه باید باشد، اهمیت کمتری دارند.» این موضوع گام مهمی در حوزه ربات‌های انسان‌نما و همچنین در عرصه هوش مصنوعی به شمار می‌رود.

اکنون رسماً یکی از دو شرکتی را داریم که بیشترین سرمایه، بیشترین توان محاسباتی و بیشترین اعتبار را در حوزه هوش مصنوعی در اختیار دارند و به این نتیجه رسیده است که صرفاً در اختیار داشتن «مغز» کافی نیست و ساخت بدنه ربات‌های فیزیکی نیز اهمیتی حیاتی دارد.

این تصمیم همچنین هشداری جدی برای صدها شرکت فعال در حوزه رباتیک است. بسیاری از این شرکت‌ها دست‌کم بخشی از هوش مصنوعی فیزیکی و مغز ربات‌های خود را خریداری می‌کنند یا از طریق شراکت تأمین می‌کنند. این دقیقاً همان مبنایی است که طراحی مرجع GR00T شرکت انویدیا، اجرای Gemini Robotics گوگل روی سخت‌افزار Apptronik و سخت‌افزار Boston Dynamics و نمونه‌های دیگر بر آن استوارند؛ همچنین مبنای رویکرد «مغز با قابلیت کنترل انواع بدنه» شرکت Skild نیز همین است.

اگر تأمین‌کنندگان برتر مغز ربات‌ها خودشان شروع به ساخت بدنه کنند، مدل شراکت بسیار چالش‌برانگیزتر خواهد شد. Figure AI خیلی زود به این مسئله پی برد. OpenAI در سال ۲۰۲۴ در دور تأمین مالی ۶۷۵ میلیون‌دلاری Figure سرمایه‌گذاری کرد، اما یک سال بعد، «برت ادکاک»، مدیرعامل Figure از این همکاری خارج شد تا توسعه فناوری را در داخل شرکت دنبال کند.

در مورد ضریب‌شکل انسان‌نما

استدلال آلتمن برای حرکت به سمت شکل انسان‌مانند، نسبتاً منطقی است؛ جهان برای انسان‌ها طراحی شده است، بنابراین دست‌کم بخشی از ربات‌های شما نیز باید با شکل و ابعاد انسان‌ها ساخته شوند. آلتمن گفت: «جهان تا حد زیادی برای انسان‌ها طراحی شده است. بنابراین اگر به توانایی بازکردن در، تایپ‌کردن با کامپیوتر، کار با یک دستگاه، تمیزکردن آشپزخانه و هر چیز دیگری فکر کنید، ما اساساً این جهان را برای انسان‌ها ساخته‌ایم و من می‌خواهم مطمئن شوم که همچنان این جهان را برای انسان‌ها می‌سازیم. بنابراین به نظر می‌رسد تطبیق با همین فرم‌فاکتور منطقی باشد.»

در پاسخ به این پرسش که آیا این روند در نهایت به حضور یک ربات در هر خانه منجر خواهد شد یا نه، او محتاط‌تر بود؛ هرچند در نهایت نسبت به حضور ربات‌های انسان‌نما در خانه‌ها دیدگاهی مثبت داشت. او گفت: «فکر نمی‌کنم این مهم‌ترین کاری باشد که باید در وهله اول انجام دهیم» و درعین‌حال اذعان کرد که زیرساخت و تولید باید در اولویت قرار بگیرند. بااین‌حال افزود: «اما بله، روزی چنین خواهد شد. فکر می‌کنم همه باید یک ربات شخصی داشته باشند.»

این دیدگاه با پیش‌بینی‌های اخیر «ژائوپنگ چن»، مدیرعامل Agile Robots و ایلان ماسک نیز همسو است. چن اخیراً گفته است که رباتیک انسان‌نما در نهایت می‌تواند به صنعتی ۱۰ برابر بزرگ‌تر از صنعت خودروسازی امروز تبدیل شود. خانواده‌ها معمولاً یک یا دو خودرو دارند و او معتقد است در نهایت ممکن است هر فرد یک ربات انسان‌نما داشته باشد. ماسک نیز به رهبران گروه G20 گفته است که ممکن است طی ۱۰ سال آینده یک میلیارد ربات در سراسر جهان مشغول به کار باشند.

شاید حق با آلتمن باشد؛ اما بخش دشوار، مغز ربات است

«گیل پرت»، مدیرعامل Toyota Research Institute و رئیس پیشین چالش رباتیک DARPA گفته است که تنها نیمی از مسئله مربوط به «مغز» حل شده است؛ یعنی تطبیق سریع و واکنشی الگوها. به گفته او، اگر نتوانیم مسئله استدلال و مدل‌های جهان را حل کنیم، این حوزه ممکن است عمیقاً وارد مرحله سرخوردگی شود.

دست‌کم برخی سرمایه‌گذاران نیز با این دیدگاه موافق‌اند. شرکت Skild AI در ژانویه ۱.۴ میلیارد دلار سرمایه جذب کرد و ارزش‌گذاری آن به بیش از ۱۴ میلیارد دلار رسید. این دور سرمایه‌گذاری به رهبری SoftBank و با مشارکت انویدیا، Bezos Expeditions، سامسونگ و LG انجام شد و شرکت وعده داد یک مغز «قابل‌استفاده برای انواع بدنه‌ها» بسازد؛ مغزی که به گفته «دیپاک پاتاک»، هم‌بنیان‌گذار Skild: «می‌تواند ربات‌هایی را کنترل کند که هرگز برای آن‌ها آموزش ندیده است.»

Physical Intelligence نیز با مدل π0.7 رویکرد مشابهی را دنبال می‌کند. گوگل  DeepMind نیز در ۳۰ ژوئیه Gemini Robotics 2 را عرضه کرد که روی سخت‌افزارهای Apptronik، Boston Dynamics و Franka اجرا می‌شود. در ۳۱ مه؛ یعنی همان روزی که آلتمن اعلام کرد OpenAI Robotics در حال جذب نیرو است، انویدیا یک طراحی مرجع متن‌باز برای ربات انسان‌نما منتشر کرد که بر پایه شاسی Unitree ساخته شده بود. اما انویدیا، DeepMind و Skild خودشان ربات‌های انسان‌نما یا اساساً هیچ نوع رباتی تولید نمی‌کنند. برای این شرکت‌ها، خود ربات مسئله‌ای است که شخص دیگری باید حل کند و تمرکز آن‌ها بر هوش است.

یک استدلال مخالف هم وجود دارد

پیش‌بینی ماسک درباره یک میلیارد ربات را به‌خاطر دارید؟ تسلا تولید ربات انسان‌نمای Optimus خود را حوالی ماه اوت در کارخانه‌اش در فریمونت آغاز کرد؛ پنج سال پس از اعلام این پروژه و روی خطوط تولید تبدیل‌شده مدل‌های S و X. اما هنوز هیچ دستگاهی به مشتریان تحویل داده نشده است. ماسک در ژانویه اذعان کرد که هیچ‌یک از ربات‌های Optimus در کارخانه‌های خود تسلا کار مفیدی انجام نمی‌دهند و تسلا نتوانسته است به هدف تحویل حدود ۱۰ هزار دستگاه در سال ۲۰۲۵ برسد.

ماسک در آخرین نشست اعلام نتایج مالی تسلا، Optimus را «سخت‌ترین محصولی که تاکنون برای تولید انبوه ساخته‌ایم» توصیف کرد و افزود که تقریباً همه اجزای این ربات جدید هستند و به همین دلیل به یک زنجیره تأمین کاملاً جدید نیاز دارد.

این اظهارنظر از سوی یکی از توانمندترین تولیدکنندگان جهان در زمینه سخت‌افزارهای پیچیده نشان می‌دهد که ساخت بدنه ربات تا چه اندازه دشوار است.

داده‌های McKinsey نیز این دیدگاه را تأیید می‌کند. عملگرها (Actuators) حدود ۴۰ تا ۶۰ درصد هزینه صورت‌مواد یا BOM را تشکیل می‌دهند؛ هارمونیک‌درایوها و پیچ‌های غلتکی دقیق با تمرکز شدید تأمین‌کنندگان مواجه‌اند و چین حدود ۶۹ درصد از استخراج عناصر نادر خاکی و حدود ۹۰ درصد از فراوری آهنرباها را در اختیار دارد. برآورد OpenMind نشان می‌دهد ساخت ربات‌های پیشرفته بدون تأمین‌کنندگان چینی حدود ۱۳۱ هزار دلار هزینه خواهد داشت، درحالی‌که هزینه صورت‌مواد آن‌ها ۴۶ هزار دلار است.

اما مسئله دیگری نیز در این میان وجود دارد. ساخت یک هوش مصنوعی فیزیکی قدرتمند بدون ساخت ربات‌های واقعی نیز دشوار است. OpenAI در سال ۲۰۲۱ پروژه رباتیک خود را به دلیل ناتوانی در دستیابی به داده کافی متوقف کرد. ساخت و بهره‌برداری از ربات‌های خودتان، مستقیم‌ترین مسیر برای دستیابی به نوع داده‌ای است که برای بهبود هوش مصنوعی فیزیکی به‌شدت به آن نیاز دارید؛ یعنی تعامل فیزیکی، شکست، اصلاح، پیامد و مواردی ازاین‌دست. ربات‌های انسان‌نما صرفاً یک محصول نیستند؛ آن‌ها ابزار جمع‌آوری داده نیز هستند؛ موضوعی که Hexagon Robotics، شرکتی که قراردادی برای استقرار هزار ربات Aeon خود در کارخانه‌های Schaeffler دارد، به‌خوبی از آن آگاه است.

مزیت بزرگ داده‌های آموزشی ربات که از خود ربات‌ها به دست می‌آیند این است که این داده‌ها همراه با تمام اطلاعات حسی ربات ثبت می‌شوند؛ اینکه ربات چه کاری انجام می‌داد، با چه شدتی چیزی را در دست می‌گرفت، چه چیزی حرکت کرد و مواردی ازاین‌دست.

«برت ادکاک»، مدیرعامل Figure AI نیز هنگام خروج Figure از همکاری با OpenAI در فوریه ۲۰۲۵ استدلال مشابهی مطرح کرد: «ما دریافتیم که برای حل مسئله هوش مصنوعی تجسم‌یافته در مقیاس وسیع و در دنیای واقعی، باید هوش مصنوعی ربات را به‌صورت عمودی یکپارچه کنیم. ما نمی‌توانیم هوش مصنوعی را برون‌سپاری کنیم؛ به همان دلیلی که نمی‌توانیم سخت‌افزارمان را برون‌سپاری کنیم.»

آگهی‌های استخدامی OpenAI تصویر کمی متفاوتی ارائه می‌کنند

اگر مغز چیزی است که اهمیت دارد و بدن در درجه دوم اهمیت قرار دارد، مسیر روشن است؛ یک شاسی را لایسنس کنید، مدل خود را روی آن اجرا کنید و از دردسر تولید صرف‌نظر کنید. انویدیا یک طراحی مرجع را به‌صورت رایگان در اختیار شما می‌گذارد؛ کافی است هوش مصنوعی خود را به آن تزریق کنید. اما این دقیقاً کاری نیست که OpenAI انجام می‌دهد.

صفحه فرصت‌های شغلی این شرکت در حال حاضر ۱۹ موقعیت شغلی باز در حوزه رباتیک را نشان می‌دهد که همگی در سان‌فرانسیسکو هستند؛ این تعداد از ۱۱ موقعیت شغلی در زمان راه‌اندازی این بخش در پایان ماه مه افزایش یافته است. چهار موقعیت به طور اختصاصی به عملگرها مربوط می‌شوند و علاوه‌برآن، یک مدیر برنامه فنی اختصاصی برای عملگرها نیز موردنیاز است. شرکت به دنبال متخصصانی در زمینه طراحی عملگر، طراحی الکترومغناطیسی عملگر، طراحی چرخ‌دنده عملگر و زیرساخت آزمایش است.

همچنین یک موقعیت شغلی در حوزه طراحی برای فردی در نظر گرفته شده است که مسئولیت کامل عملگرهای الکترومکانیکی سفارشی را از ابتدا تا انتها بر عهده بگیرد؛ از موتور و انتقال نیرو گرفته تا حسگرها و معماری حرارتی. این فرد باید چگالی گشتاور و قابلیت تولید انبوه را بهینه کند و با شرکای تولیدی برای توسعه طرح‌هایی آماده تولید همکاری داشته باشد. در فهرست موقعیت‌های شغلی همچنین یک مهندس طراحی PCB، یک مسئول شبیه‌سازی حرارتی، متخصص Firmware، تکنسین نمونه‌سازی، مدیر موجودی و مدیر تأمین یک گروه کالایی نیز دیده می‌شوند.

هیچ‌کس الکترومگنت‌ها و مجموعه چرخ‌دنده‌های مخصوص خود را طراحی نمی‌کند چون بدن، بخش آسان ماجراست. عملگرها یکی از گران‌ترین و محدودترین اجزای زنجیره تأمین در یک ربات انسان‌نما هستند. OpenAI عملاً در حال جذب همان تخصصی است که ماسک آن را گلوگاه اصلی می‌داند. آلتمن در حال ساخت استخوان‌بندی یک شرکت سخت‌افزاری است، نه صرفاً یک گروه تحقیقاتی هوش مصنوعی.

یک نکته احتیاطی: چیزهایی که OpenAI نگفته است

هنوز هیچ تاریخ عرضه، هدفی برای تعداد تولید، شریک تولیدی مشخص یا نمونه اولیه‌ای اعلام نشده است. آلتمن برای دستگاه رومیزی «جانی آیو» یک بازه زمانی مشخص در اوایل سال ۲۰۲۷ به TIME اعلام کرده است، اما درباره پروژه ربات انسان‌نمای OpenAI چیزی جز عبارت «قطعاً» نگفته است. بنابراین هنوز دلایلی برای تردید وجود دارد.

نخستین محصول سخت‌افزاری OpenAI یک اسپیکر هوشمند با قیمتی بیش از ۳۰۰ دلار خواهد بود

بااین‌حال، اظهارات آلتمن باید باعث شود تمام فعالان حوزه رباتیک با دقت بیشتری به OpenAI توجه کنند. OpenAI شرکتی است که بیشترین نقش را در ورود گسترده هوش مصنوعی به جهان طی چند سال گذشته داشته است. این شرکت حجم عظیمی از تخصص و اعتبار را در این حوزه به دست آورده و ورود آن به حوزه رباتیک باید برای رقبا نگران‌کننده باشد. اما آن‌ها منتظر نمی‌مانند.

میزان عرضه جهانی ربات‌های انسان‌نما در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ به حدود ۱۹ هزار و ۱۰۰ دستگاه رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۷۲ درصد افزایش داشته است. شرکت‌های چینی بیش از ۹۷ درصد این مجموع را به خود اختصاص داده‌اند و سازندگان ربات در آمریکا و اروپا نیز با مدل‌هایی جدیدتر و چشمگیرتر وارد میدان می‌شوند. هیچ‌کدام از آن‌ها منتظر مغز هیچ‌کس نمی‌مانند و قرار نیست منتظر بمانند تا OpenAI سهم آن‌ها از بازار سخت‌افزار رباتیک را تصاحب کند.