از تأکید چین بر کنترل انسانی تا فقدان یک توافق مشخص میان واشنگتن و پکن
ترامپ و شی درباره آینده هوش مصنوعی چه گفتند؟
سید محمدجواد فیاض
- ۶ مهر ۱۴۰۵
دیدار دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین در کاخ سفید در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، در شرایطی برگزار شد که هوش مصنوعی به یکی از مهمترین عرصههای رقابت راهبردی دو کشور تبدیل شده است. باتوجهبه سرعت پیشرفت خیرهکننده هوش مصنوعی، اغراقآمیز نیست اگر بگوییم آینده هوش مصنوعی، اکنون در دست این دو نفر قرار گرفته و حتی شاید بخشی از آینده بشریت تحتتأثیر تصمیمات این دو سیاستمدار باشد.
بااینحال، برخلاف برخی گمانهزنیهای پیش از اجلاس، هیچ توافق جامع جدیدی میان آمریکا و چین درباره هوش مصنوعی در این دیدار اعلام نشد. گزارشهای رسانهای در کنار اسناد رسمی چین و کاخ سفید، تصویر نسبتاً مشخصی ارائه میکنند؛ بحث در مورد هوش مصنوعی در سطح رهبران دو کشور مطرح شد، اما خروجی عملی و مشخصی برای آن اعلام نشد. اما آنچه بیش از همه به چشم میآید، تفاوت در نحوه نگاه دو طرف به حکمرانی و کنترل هوش مصنوعی است.
آنچه در نشست دونالد ترامپ و شی جینپینگ درباره هوش مصنوعی مطرح شد
بر اساس گزارشهای منتشرشده از این دیدار، شی جینپینگ در سخنان خود بر این موضوع تأکید کرد که آمریکا و چین هر دو از قدرتهای اصلی فناوری جهان هستند و بنابراین مسئولیت مشترکی در قبال توسعه و مدیریت هوش مصنوعی دارند. اما محور اصلی موضع شی، «کنترل انسانی» بر هوش مصنوعی بود. در روایتهای منتشرشده از سخنان او، چین خواستار توسعه هوش مصنوعی به شکلی شد که در خدمت منافع عمومی باشد و تحت کنترل انسان باقی بماند.
CNN در گزارش ۲۵ سپتامبر نیز بر همین تفاوت تأکید کرد. شی بر توسعه هوش مصنوعی برای «خیر» و حفظ کنترل انسانی تأکید کرد، درحالیکه ترامپ رویکرد متفاوتی نسبت به ایجاد محدودیتهای ایمنی یا مقررات جدید نشان داد. این نکته در موضع رسمی چین نیز دیده میشود. وزارت خارجه چین در گزارش مربوط به دیدار، بر این تأکید کرد که دو کشور باید هوش مصنوعی را به شکلی توسعه دهند که برای مردم و پیشرفت انسانی مفید باشد. در واقع، مهمترین خروجی دیدار این دو درباره هوش مصنوعی نه یک توافق فنی، بلکه بیان دو رویکرد متفاوت درباره حکمرانی فناوری بود.
«توافق» بر سر چه چیزی بود؟
با وجود هشدارهای مدیران ارشد فناوری از جمله آنتروپیک و OpenAI درباره ضرورت کاهش سرعت پیشرفت مدلهای مرزی و ایجاد چارچوبهای ایمنی جهانی، این نشست به هیچ توافق الزامآوری در این زمینه منجر نشد. بیمیلی ترامپ به وضع قوانین بازدارنده و بیاعتمادی عمیق پکن به انگیزههای ایالات متحده، دستیابی به یک توافق جامع را غیرممکن ساخته است. البته در اینجا باید میان «توافق درباره اصل گفتوگو» و «توافق سیاستی درباره هوش مصنوعی» تفاوت گذاشت. آنچه از گزارشهای رسمی و رسانهای میتوان با اطمینان گفت این است که دو طرف بر ضرورت ادامه تعامل و گفتوگو میان دو کشور تأکید داشتند.
بسیاری از تحلیلگران در چین معتقدند که درخواستهای ایالات متحده برای تعیین استانداردهای ایمنی، در واقع ابزاری برای سرکوب توسعه فناوری چین و حفظ برتری آمریکا است. این بیاعتمادی، ریشه در سالها تحریمهای سختگیرانه ایالات متحده در صادرات تراشههای پیشرفته و زیرساختهای محاسباتی به چین دارد.
اکونومیست: همکاری واقعی در حوزه هوش مصنوعی احتمالاً از دسترس چین و آمریکا خارج خواهد ماند
وزارت خارجه چین در گزارش خود از این نشست اعلام کرد که دو طرف توافق کردند روابط آمریکا و چین را به سمت یک رابطه سازنده با ثبات راهبردی بر مبنای احترام، عدالت و عمل متقابل هدایت کنند. اما این بیانیه، توافق مشخصی درباره یک چارچوب جدید برای توسعه یا تنظیم هوش مصنوعی اعلام نمیکند. رویترز نیز تصریح کرد که در موضوعات حساس، از جمله هوش مصنوعی، نشانهای از یک پیشرفت عمده دیده نشد. بنابراین اگر بخواهیم دقیق باشیم:
موارد توافقشده:
- ادامه تعامل و گفتوگو میان دو کشور
- پذیرش اهمیت راهبردی هوش مصنوعی
- تأکید بر مسئولیت دو کشور در قبال توسعه این فناوری، دستکم در سطح اظهارات رهبران
- تأکید چین بر توسعه مسئولانه و کنترل انسانی
موارد توافقنشده:
- ایجاد یک نهاد مشترک هوش مصنوعی
- ایجاد استاندارد مشترک ایمنی هوش مصنوعی
- توافق درباره مدلهای مرزی
- توافق درباره AGI
- توافق برای محدودکردن آموزش مدلهای بزرگ
- توافق درباره صادرات تراشههای هوش مصنوعی
- رفع محدودیتهای فناوری
- توافق مشترک درباره مقررات جهانی هوش مصنوعی
هیچکدام از این موارد در خروجی رسمی اجلاس بهعنوان توافق جدید اعلام نشدهاند.
عدم توافق بر سر «خط تلفن اضطراری هوش مصنوعی»
یکی از مهمترین مواردی که پیش از اجلاس در رسانهها مطرح شد، ایده ایجاد یک مکانیسم ارتباطی میان آمریکا و چین برای حوادث مرتبط با هوش مصنوعی بود. این موضوع به مذاکرات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا و مقامهای اقتصادی چین پیش از دیدار ترامپ و شی مربوط میشد. طبق گزارشهای منتشرشده، طرف آمریکایی پیشنهاد کرده بود در صورت وقوع یک رویداد مهم مرتبط با هوش مصنوعی که پیامدهای امنیت ملی داشته باشد، دو کشور بتوانند یکدیگر را مطلع کنند. این پیشنهاد بهدلیل شباهت مفهومی با خطوط ارتباطی اضطراری دوران جنگ سرد، در برخی رسانهها با تعبیرهایی مانند AI hotline یا AI red phone توصیف شد.
اما اینجا یک تمایز مهم وجود دارد: این موضوع را نباید بهعنوان توافق ترامپ و شی برای ایجاد «خط قرمز هوش مصنوعی» منتشر کرد. آنچه اتفاق افتاد، پیشنهاد ایجاد یک سازوکار اطلاعرسانی و ارتباطی است؛ نه اعلام تأسیس یک خط اضطراری عملیاتی در جریان دیدار رهبران.
حتی گزارشهای پس از پایان سفر نیز نشان دادند که نتیجه مذاکرات هوش مصنوعی بسیار کمتر از انتظارات ایجادشده پیش از اجلاس بود. رسانه آمریکایی NOTUS در ۲۵ سپتامبر با تیتر معنادار «نتایج مذاکرات هوش مصنوعی ناپدید شد» گزارش کرد که موضوع هوش مصنوعی پیش از اجلاس بسیار پررنگ شده بود، اما نتیجه مشخصی از گفتوگوها اعلام نشد.
تفاوت دیدگاه ترامپ و شی درباره حکمرانی هوش مصنوعی
از منظر فناوری، شاید مهمترین بخش اجلاس همینجا باشد. شی در سخنان خود از مدلی صحبت کرد که در آن هوش مصنوعی باید تحت کنترل انسان باقی بماند و در جهت منافع عمومی توسعه پیدا کند. این موضع با مواضع قبلی پکن درباره حکمرانی جهانی هوش مصنوعی نیز سازگار است. چین در ماه ژوئیه ۲۰۲۶ نیز بر «رویکرد انسانمحور»، مدیریت ریسک و ایجاد نظام جهانی حکمرانی هوش مصنوعی تأکید کرده بود.
در مقابل، ترامپ در روزهای منتهی به اجلاس بار دیگر با ایده ایجاد محدودیتهای گسترده برای سرعت توسعه هوش مصنوعی مخالفت کرده بود. واشنگتنپست در گزارش ۲۵ سپتامبر به تلاش ترامپ برای استفاده از اصطلاح «هوش برتر» یا superintelligence به جای هوش مصنوعی اشاره کرد و نوشت که رئیسجمهور آمریکا این اصطلاح را در گفتوگو با شی نیز مطرح کرده است.
ترامپ در سازمان ملل: «هوش مصنوعی» ازاینپس «هوش برتر» نامیده میشود
این تفاوت را میتوان چنین خلاصه کرد:
| موضوع | موضع مطرحشده از سوی چین | موضع مطرحشده از سوی ترامپ |
| توسعه هوش مصنوعی | توسعه برای منافع عمومی | ادامه توسعه سریع |
| کنترل انسانی | تأکید صریح | تأکید کمتری در سخنان اجلاس |
| ایمنی هوش مصنوعی | بخشی از حکمرانی فناوری | نگرانی از تبدیل ایمنی به مانع توسعه |
| رقابت فناوری | رقابت همراه با همکاری | رقابت راهبردی با چین |
| حکمرانی جهانی | حمایت از چارچوبهای حکمرانی | مخالفت با محدودیتهایی که توسعه آمریکا را کٌند کند |
این جدول رتبهبندی مواضع نیست؛ صرفاً تفاوت مواضعی است که اخیراً در رسانهها منعکس شدهاند.
بحث داغ تراشههای هوش مصنوعی
موضوع تراشههای هوش مصنوعی اهمیت زیادی دارد، زیرا رقابت هوش مصنوعی آمریکا و چین فقط رقابت بر سر مدلها نیست و دستکم تاکنون توافق جدیدی در این زمینه اعلام نشده است. دسترسی به تراشههای پیشرفته، تجهیزات ساخت نیمهرسانا، زیرساخت محاسباتی و زنجیره تأمین، بخش مهمی از رقابت فناوری دو کشور را تشکیل میدهد.
حضور معنادار غولهای فناوری در حاشیه اجلاس
اهمیت هوش مصنوعی در این سفر فقط به اتاق مذاکرات محدود نبود. در ضیافت شام کاخ سفید، تعدادی از مدیران برجسته صنعت فناوری و هوش مصنوعی حضور داشتند؛ چهرههایی از جمله ایلان ماسک مدیرعامل SpaceXAI، سم آلتمن مدیرعامل OpenAI، مارک زاکربرگ مدیرعامل متا، جنسن هوانگ مدیرعامل انویدیا، لیزا سو مدیرعامل AMD، تیم کوک و دیگر مدیران صنعت فناوری. ماسک، سو، هوانگ و کوک نیز در میز اصلی در کنار ترامپ و شی جینپینگ نشستند.
این حضور از یک جهت معنادار است؛ واشنگتن و پکن در حال مذاکره درباره فناوریای هستند که بخش قابلتوجهی از آینده اقتصاد، صنعت و امنیت ملی هر دو کشور را تحتتأثیر قرار میدهد. اما حضور مدیران فناوری در ضیافت شام نیز به معنی توافق تجاری یا فناوری میان شرکتهای آنها و چین نیست.
این تفکیک اهمیت دارد؛ زیرا تصاویر حضور مدیران هوش مصنوعی در کنار ترامپ و شی میتواند این تصور را ایجاد کند که مذاکراتی درباره همکاری فناورانه میان شرکتها انجام شده است، درحالیکه شواهد منتشرشده چنین نتیجهای را تأیید نمیکند.
تماس ناگهانی ترامپ با جنسن هوانگ:
وقتی رئیسجمهور آمریکا زنگ زد و روی اسپیکر از هوش مصنوعی دفاع کرد
رسانهها چه گفتند و چه چیزی را نباید از آنها برداشت کرد؟
برآیند گزارشهای منتشرشده در ۲۴ و ۲۵ سپتامبر تقریباً یکسان است.
- Reuters: اجلاس از نظر هوش مصنوعی و سایر موضوعات حساس، بدون دستاورد خاصی پایان یافت.
- Washington Post: تفاوت دیدگاه دو کشور درباره سرعت و نحوه حکمرانی هوش مصنوعی همچنان پابرجاست و ترامپ با ایده کند کردن توسعه هوش مصنوعی مخالف است.
- CNN: هوش مصنوعی از موضوعات اصلی روابط دو کشور بود؛ شی بر کنترل انسانی تأکید کرد، درحالیکه ترامپ رویکرد متفاوتی نسبت به سازوکارهای حفاظتی هوش مصنوعی داشت.
- CBS: در پایان سفر، دستاوردهای مشخص اعلامشده محدود بود و هوش مصنوعی همچنان یکی از حوزههای اختلاف و رقابت باقی ماند.
- Guardian: هیچ توافق عمدهای درباره هوش مصنوعی از اجلاس بیرون نیامد و رقابت دو کشور بر سر این فناوری ادامه دارد.
- Fox News: هوش مصنوعی بهعنوان یکی از محورهای رقابت راهبردی دو کشور مطرح شد، اما خروجی مشخصی درباره محدودیتها یا توافق فناورانه گزارش نشد.
- Bloomberg: رقابت هوش مصنوعی میان آمریکا و چین در زمینه وسیعتر رقابت راهبردی دو کشور قرار دارد، اما از یک توافق جدید و مشخص هوش مصنوعی در اجلاس خبری نشد.
- موضع رسمی چین بر توسعه مسئولانه هوش مصنوعی، کنترل انسانی و همکاری میان دو قدرت فناوری تأکید دارد، اما توافق فنی مشخصی درباره هوش مصنوعی اعلام نمیکند.
- کاخ سفید نیز در اطلاعیه خود بر روابط آمریکا و چین و دستاوردهای کلی سفر تأکید کرد
هوش مصنوعی بیشتر «موضوع گفتوگو» بود تا «موضوع توافق»
دو شخص اول دو ابرقدرت جهانی، هوش مصنوعی را در سطحی بسیار بالاتر از یک فناوری تجاری معمولی مطرح کردند؛ فناوریای که با امنیت ملی، رقابت اقتصادی، قدرت محاسباتی، حکمرانی و آینده روابط دو ابرقدرت گره خورده است. شی جینپینگ بر توسعه هوش مصنوعی با رویکرد انسانمحور و حفظ کنترل انسان تأکید کرد. ترامپ در مقابل، بر ادامه توسعه فناوری و پرهیز از ایجاد محدودیتهایی که میتواند موقعیت آمریکا را در رقابت با چین تضعیف کند، تأکید داشته است.
نشست سپتامبر ۲۰۲۶ ترامپ و شی جینپینگ، نه پایانی بر رقابت تسلیحاتی هوش مصنوعی بود و نه آغاز یک همکاری استراتژیک عمیق. این دیدار، تثبیت وضعیت فعلی رقابت در قالب واژهای جدید به نام «ابرهوش» بود. ایالات متحده با رویکرد حفظ برتری به هر قیمت و چین با رویکرد توسعه همراه با کنترل سختگیرانه نشان دادند که بههیچوجه قصد کاهش سرعت پیشرفت فناوری خود را ندارند. تنها نقطه امید، باز نگهداشتن درهای گفتوگو و ایجاد مکانیزمهایی برای جلوگیری از بروز فاجعه در یک فضای پر از سوءظن و بیاعتمادی است.
