بررسی توانایی ربات‌های امروزی و تأثیر آن‌ها بر آینده مشاغل از نگاه آنتروپیک
ربات‌ها چه کارهایی می‌توانند انجام دهند؟
سید محمدجواد فیاض
- ۲۲ آبان ۱۴۰۵
پیشرفت مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) احتمال خودکارسازی بخش گسترده‌ای از فعالیت‌های شغلی را افزایش داده است. بااین‌حال، بسیاری از مشاغل به فعالیت‌های فیزیکی وابسته‌اند و تأثیر هوش مصنوعی بر اقتصاد، تا حد زیادی به پیشرفت فناوری رباتیک بستگی خواهد داشت.
پژوهش جدید آنتروپیک با عنوان What Work Can Robots Do? با بررسی توانایی ربات‌های موجود، میزان مواجهه مشاغل با خودکارسازی را ارزیابی کرده و موانع فنی، اقتصادی و اجتماعی گسترش استفاده از ربات‌ها را شناسایی می‌کند.
در یک نگاه
یافته اصلی پژوهش نشان می‌دهد که ربات‌های امروزی از نظر فنی قادر به انجام ۷۴ درصد فعالیت‌های فیزیکی مشاغل آمریکا هستند؛ فعالیت‌هایی که معادل ۳۴ درصد کل ساعات کاری اقتصاد این کشور محسوب می‌شوند. بااین‌حال، بیشتر این توانایی‌ها به محیط‌های کنترل‌شده محدود است و ربات‌ها تنها برای ۰٫۳ درصد فعالیت‌های شغلی از نظر اقتصادی با نیروی انسانی رقابت‌پذیرند.
پژوهش همچنین نشان می‌دهد که با درنظرگرفتن توانایی‌های ربات‌ها و مدل‌های زبانی بزرگ، حدود ۸۱ درصد فعالیت‌های شغلی از نظر فنی در معرض یکی از این دو فناوری قرار می‌گیرند. البته مواجهه با فناوری لزوماً به معنای جایگزینی نیروی انسانی نیست؛ زیرا هزینه، محدودیت‌های فنی، مقررات و ترجیحات انسانی همچنان موانع مهم خودکارسازی محسوب می‌شوند.
سنجش توانایی ربات‌ها در انجام فعالیت‌های شغلی
پژوهشگران برای ارزیابی میزان مواجهه مشاغل با ربات‌ها، از پایگاه‌داده O*NET استفاده کرده‌اند که اطلاعات حدود ۹۰۰ شغل و شرح نزدیک به ۱۹ هزار فعالیت شغلی را دربرمی‌گیرد.
در این مطالعه، ربات به‌عنوان یک ماشین فیزیکی خودمختار تعریف شده است که می‌تواند محیط اطراف خود را حس کند و بر آن تأثیر بگذارد. براین‌اساس:
- دستگاه کارواش خودکار که با اسکن خودرو، عملکرد نازل‌های شست‌وشو را تنظیم می‌کند، ربات محسوب می‌شود؛
- اما تجهیزات جراحی که تمام حرکات آن‌ها مستقیماً توسط جراح کنترل می‌شود، در این تعریف قرار نمی‌گیرند.
پژوهشگران با استفاده از Claude، فعالیت‌های شغلی را بر اساس نیازمندی‌های فیزیکی، شناختی و بین‌فردی طبقه‌بندی کرده‌اند. سپس برای ۷۵۹۴ فعالیت فیزیکی، توانایی ربات‌های موجود و شرایط محیطی لازم برای انجام آن‌ها بررسی شده است. معیار اصلی ارزیابی این است که آیا رباتی در شرایط کنونی قادر به انجام فعالیت موردنظر هست و برای انجام آن به چه میزان کنترل محیط نیاز دارد.
چهار سطح مواجهه فعالیت‌های شغلی با ربات‌ها
| E0 | ربات‌های فعلی قادر به انجام فعالیت نیستند. |
| E1 | ربات فعالیت را در محیطی اختصاصی و طراحی‌شده برای ربات‌ها، مانند خط مونتاژ کارخانه، انجام می‌دهد. |
| E2 | ربات در محیط کاری ساختاریافته انسانی مانند انبار فعالیت می‌کند. |
| E3 | ربات در محیطی غیرساختاریافته و پیش‌بینی‌ناپذیر مانند خیابان‌های شهری فعالیت را انجام می‌دهد. |
برای تعیین سطح مواجهه، Claude نمونه‌های واقعی هر فعالیت را بررسی کرده و با استناد به شواهد مربوط به استقرار عملیاتی، فروش تجاری یا نمایش قابلیت ربات‌ها، توانایی آن‌ها را ارزیابی کرده است. قابلیت ربات تنها زمانی پذیرفته شده که عملکرد آن از نظر سرعت، قابلیت اطمینان و میزان خطا با عملکرد انسان قابل‌مقایسه باشد.
برای مثال، فعالیت «حفاری» شامل عملیات متفاوتی است. ربات‌های مجهز به سامانه‌های کنترل خودمختار می‌توانند مستقیماً در زمین باز حفاری کنند؛ اما حفاری دقیق در اطراف لوله‌ها و کابل‌های مدفون همچنان فراتر از توانایی آن‌هاست. ازآنجاکه بخش بیشتری از نمونه‌های این فعالیت به حفاری دقیق نیاز دارد، پژوهش آن را در مجموع در سطح E0 قرار می‌دهد. این روش نشان می‌دهد که توانایی انجام بخشی از یک فعالیت، الزاماً به معنای امکان خودکارسازی کل آن نیست.
ربات‌ها امروز چه سهمی از فعالیت‌های فیزیکی را انجام می‌دهند؟
بر اساس برآورد پژوهش، ۵۴ درصد ساعات کاری اقتصاد آمریکا به فعالیت‌های شناختی و بین‌فردی اختصاص دارد و ۴۶ درصد باقی‌مانده شامل فعالیت‌های فیزیکی است.
ارقام بر اساس سهم زمانی فعالیت‌ها و تعداد شاغلان وزن‌دهی شده‌اند؛ مقادیر گرد شده‌اند.
در میان فعالیت‌های فیزیکی، حدود یک‌چهارم همچنان خارج از توان ربات‌های فعلی است. این فعالیت‌ها معمولاً به مهارت‌های حرکتی ظریف، تعادل، قدرت بدنی یا سازگاری پیچیده با محیط نیاز دارند. برای مثال، رنگ‌کردن مو و نصب داربست در ارتفاع از فعالیت‌هایی هستند که ربات‌ها هنوز نمی‌توانند به طور مؤثر انجام دهند. در مقابل، ربات‌ها قادرند نیمی از فعالیت‌های فیزیکی را در محیط‌های اختصاصی انجام دهند. بسته‌بندی وعده‌های غذایی روی نوار نقاله نمونه‌ای از این قابلیت است. مدل‌های جدیدتر مجهز به هوش مصنوعی می‌توانند خود را با مواد غذایی، اندازه وعده‌ها و ظروف متفاوت سازگار کنند.
حدود ۲۲ درصد فعالیت‌های فیزیکی نیز در محیط‌های کاری ساختاریافته انسانی قابل‌انجام هستند. ربات‌های تحویل دارو در بیمارستان‌ها و ربات‌های جابه‌جایی کالا در انبارها نمونه‌هایی از این گروه‌اند. بااین‌حال، تنها حدود ۲ درصد فعالیت‌های فیزیکی در محیط‌های غیرساختاریافته قابل‌انجام هستند. این فعالیت‌ها عمدتاً به رانندگی و استفاده از خودروها، تراکتورها و دیگر وسایل نقلیه خودران مربوط می‌شوند.
کدام مشاغل بیشترین مواجهه را با ربات‌ها دارند؟
پژوهشگران برای مقایسه مشاغل، شاخصی با دامنه صفر تا سه طراحی کرده‌اند که میانگین وزنی سطح مواجهه فعالیت‌های هر شغل را نشان می‌دهد.
در میان ۱۰ شغل دارای بالاترین امتیاز مواجهه، ۹ شغل به هدایت وسایل نقلیه مربوط می‌شوند. رانندگان تاکسی با امتیاز ۲٫۲ در صدر قرار دارند. دلیل این وضعیت آن است که بخش عمده زمان کاری آنان صرف رانندگی می‌شود؛ فعالیتی که خودروهای خودران اکنون می‌توانند در برخی محیط‌های واقعی انجام دهند. البته قابلیت فنی خودروهای خودران هنوز به تغییر گسترده اشتغال در صنعت حمل‌ونقل منجر نشده است. بااین‌حال، پژوهش این مشاغل را در مقایسه با بسیاری از فعالیت‌های دیگر، بیشتر در معرض خودکارسازی می‌داند.
انبارداری نیز از حوزه‌های مهم مواجهه با ربات‌هاست. ربات‌های متحرک می‌توانند در انبارها حرکت کنند، بسته‌ها را با ابزارهای مکنده بردارند و روی نوار نقاله قرار دهند. در برخی انبارهای آمریکا نیز ربات‌های مجهز به حسگرهای لمسی برای برداشتن و قراردادن کالا استفاده می‌شوند. کارگران مسئول چیدن کالا و آماده‌سازی سفارش‌ها حدود ۷۰ درصد زمان خود را صرف فعالیت‌هایی در سطح E1 و ۱۶ درصد را صرف فعالیت‌هایی در سطح E2 می‌کنند. شاخص مواجهه این شغل در مجموع به یک می‌رسد.
پژوهش همچنین دو شغل کارگر ساختمانی و کارگران بازیافت را مقایسه می‌کند. در شغل نخست، ربات‌های خودمختار می‌توانند دیوارها را اسکن کنند، لایه‌های پوششی اضافه کنند و سطوح را سنباده بزنند؛ اما هنوز در کار با نوارهای کاغذی و مواد خمیری محدودیت دارند. درنتیجه، ۴۱ درصد زمان کاری این شغل در سطح E3 قرار می‌گیرد، درحالی‌که ۲۶ درصد آن غیرقابل‌انجام توسط ربات‌هاست. در بازیافت، ربات‌های مجهز به بینایی ماشین و ابزارهای مکنده می‌توانند مواد مختلف را تفکیک کنند. بیش از سه‌چهارم زمان کاری این شغل در سطح E2 قرار دارد و تنها ۸ درصد آن خارج از توان ربات‌هاست.
این مقایسه نشان می‌دهد که مواجهه شغلی می‌تواند از دو مسیر شکل بگیرد:
- توانایی بسیار پیشرفته ربات در انجام چند فعالیت اصلی
- توانایی انجام مجموعه گسترده‌تری از فعالیت‌ها در محیط‌های محدودتر.
هم‌پوشانی ربات‌ها و مدل‌های زبانی بزرگ
پژوهش برای سنجش تأثیر ترکیبی این دو فناوری، دو معیار را مقایسه کرده است:
- سهم فعالیت‌هایی که مدل‌های زبانی می‌توانند زمان لازم برای انجام آن‌ها را نصف کنند.
- سهم فعالیت‌هایی که در معرض مدل‌های زبانی یا ربات‌ها قرار دارند.
نتایج نشان می‌دهد که حدود نیمی از فعالیت‌های شغلی به‌تنهایی در معرض مدل‌های زبانی بزرگ هستند؛ اما با افزودن قابلیت‌های ربات‌ها، این نسبت به ۸۱ درصد افزایش می‌یابد. در مشاغل حمل‌ونقل و جابه‌جایی، کمتر از ۱۵ درصد فعالیت‌ها در معرض مدل‌های زبانی قرار دارند، اما با درنظرگرفتن ربات‌ها، این میزان به حدود ۹۰ درصد می‌رسد. در مشاغل اداری و پشتیبانی دفتری نیز ترکیب این دو فناوری میزان مواجهه را به نزدیک ۱۰۰ درصد افزایش می‌دهد.
بااین‌حال، برخی فعالیت‌ها همچنان در برابر خودکارسازی مقاوم‌ترند. مشاغل مراقبت شخصی و خدماتی که به تعامل اجتماعی حضوری و تماس فیزیکی با انسان وابسته‌اند، تنها حدود ۴۰ درصد مواجهه دارند. مشاغل نصب و تعمیرات، پشتیبانی سلامت و خدمات اجتماعی نیز در گروه‌های با مواجهه نسبتاً پایین قرار می‌گیرند. فعالیت‌هایی مانند تجویز و رساندن دارو به بیمار همراه با نظارت بر واکنش‌های احتمالی، نمونه‌ای از کارهایی هستند که مهارت فیزیکی، تعامل انسانی و الزامات نظارتی را هم‌زمان دربرمی‌گیرند.
چهار مانع اصلی خودکارسازی فعالیت‌های فیزیکی
پژوهش چهار دسته مانع را برای گسترش استفاده از ربات‌ها شناسایی می‌کند:
- محدودیت توانایی فنی
- هزینه
- ترجیحات انسانی
- مقررات
ضعف در برنامه‌ریزی و استدلال نیز حدود ۸ درصد فعالیت‌های فیزیکی را محدود می‌کند؛ حوزه‌ای که پژوهش احتمال می‌دهد هوش مصنوعی بتواند در آن پیشرفت ایجاد کند.
مقررات فعلی نیز اجازه انجام حدود ۱۴ درصد فعالیت‌های فیزیکی را به ربات‌ها نمی‌دهند. این محدودیت‌ها بیشتر در سلامت، خدمات حفاظتی و آموزش اهمیت دارند.
ترجیحات انسانی نیز مانع استفاده از ربات‌ها در حدود یک‌چهارم فعالیت‌ها هستند. برای مثال، افراد ممکن است برای مراقبت از کودکان به ربات‌ها اعتماد نکنند یا در خدمات پذیرایی، تعامل انسانی را ترجیح دهند.
در مجموع، حدود ۳۰ درصد فعالیت‌های فیزیکی با موانع مرتبط با مقررات یا ترجیحات انسانی مواجه‌اند. بنابراین، حتی با بهبود توانایی و کاهش هزینه ربات‌ها، برخی محدودیت‌ها باقی خواهند ماند.
هزینه ربات‌ها؛ فاصله میان توانایی فنی و صرفه اقتصادی
یکی از مهم‌ترین یافته‌های پژوهش، تفاوت گسترده میان توانایی فنی ربات‌ها و رقابت‌پذیری اقتصادی آن‌هاست. اگرچه ربات‌ها از نظر فنی قادر به انجام فعالیت‌هایی معادل ۳۴ درصد ساعات کاری اقتصاد آمریکا هستند، تنها برای ۰٫۳ درصد کل فعالیت‌های شغلی هزینه کمتری نسبت به نیروی انسانی دارند. پژوهشگران برای محاسبه این نسبت، هزینه خرید، نصب، نگهداری، انرژی، نظارت انسانی و عمر مفید تجهیزات را در نظر گرفته و آن را با هزینه جبران خدمات کارکنان مقایسه کرده‌اند.
یکی از نمونه‌های مهم، کارگران بسته‌بندی است. مجموعه ربات‌های لازم برای انجام فعالیت‌های این شغل بیش از دو میلیون دلار هزینه خرید و نصب دارند، اما می‌توانند معادل کار سالانه حدود ۱۴ کارگر را انجام دهند. با فرض عمر مفید تقریباً ۱۰ سال و هزینه سرمایه ۸ درصد، هزینه سالانه ربات‌ها برای جایگزینی کار یک نفر حدود ۴۵ هزار دلار برآورد شده است. در مقابل، هزینه نیروی انسانی حدود ۴۹ هزار دلار است و ربات‌ها می‌توانند فعالیت‌های معادل ۹۷ درصد زمان کاری این شغل را انجام دهند. درنتیجه، هزینه انجام فعالیت‌های قابل خودکارسازی با ربات حدود ۲۵۰۰ دلار کمتر است.
در آمریکا حدود ۵۶۰ هزار نفر در این شغل فعالیت دارند. اشتغال این گروه از سال ۲۰۱۵ تاکنون ۲۲ درصد کاهش یافته و پیش‌بینی اداره آمار کار آمریکا نیز از کاهش بیشتر اشتغال آن تا سال ۲۰۳۵ حکایت دارد.
اما وضعیت سایر مشاغل متفاوت است. برای مثال، ربات‌های جوشکار می‌توانند با استفاده از دوربین و هوش مصنوعی جوشکاری کنند، ولی انجام فعالیت‌های جانبی مانند جابه‌جایی قطعات بزرگ، دسترسی به نقاط دشوار و کنترل کیفیت، هزینه خودکارسازی را افزایش می‌دهد. در مجموع، هزینه مجموعه ربات‌های لازم برای انجام کار جوشکاران حدود پنج برابر نیروی انسانی برآورد شده است. ربات‌های نظافتچی نیز با وجود دستمزد پایین‌تر نیروی انسانی در این مشاغل، همچنان چندین برابر گران‌ترند. دشواری استانداردسازی فعالیت‌های نظافتی، سرعت پایین‌تر برخی ربات‌ها و محدودیت عملکرد آن‌ها از دلایل این اختلاف است.
کاهش قیمت ربات‌ها چه زمانی خودکارسازی را اقتصادی می‌کند؟
بر اساس داده‌های تاریخی صنعت و دولت، قیمت ربات‌ها از دهه ۱۹۹۰ سالانه حدود ۳ درصد کاهش یافته است. پژوهش نشان می‌دهد اگر هزینه ربات‌ها ۲۰ درصد کاهش یابد، فعالیت‌های فیزیکی انجام‌شده توسط ۲٫۸ میلیون کارگر از نظر اقتصادی در معرض رقابت با ربات‌ها قرار می‌گیرد. این فعالیت‌ها معادل ۰٫۸ درصد کل ساعات کاری اقتصاد هستند. با روند تاریخی کاهش سالانه ۳ درصدی قیمت، رسیدن به چنین کاهشی حدود هفت سال زمان خواهد برد. برای‌آنکه ربات‌ها در انجام ۱۰ درصد فعالیت‌های شغلی از نظر اقتصادی رقابت‌پذیر شوند، هزینه آن‌ها باید حدود ۷۰ درصد کاهش یابد؛ اتفاقی که با نرخ تاریخی کاهش قیمت، تقریباً ۴۰ سال طول می‌کشد.
پژوهش همچنین سناریوهای بلندمدت را بررسی کرده است. بر اساس روند تاریخی پیشرفت قابلیت‌ها، ربات‌ها سالانه توانسته‌اند حدود ۲ درصد فعالیت‌های فیزیکی را که پیش‌تر قادر به انجامشان نبودند، به مجموعه توانایی‌های خود اضافه کنند. با ترکیب این روند و کاهش سالانه ۳ درصدی هزینه‌ها، ربات‌ها تا سال ۲۰۸۵ برای انجام نیمی از فعالیت‌های فیزیکی کنونی از نظر اقتصادی رقابت‌پذیر نخواهند شد.
در سناریوی پیشرفت سریع‌تر که هزینه تعدیل‌شده بر اساس کیفیت تا چهار برابر سریع‌تر کاهش می‌یابد و توانایی انجام فعالیت‌های جدید دو برابر سریع‌تر رشد می‌کند، رقابت‌پذیری اقتصادی برای نیمی از فعالیت‌های فیزیکی می‌تواند تا سال ۲۰۵۰ محقق شود. حتی در این سناریو، خودکارسازی اقتصادی ۹۰ درصد فعالیت‌های فیزیکی کنونی به ۵۳ سال زمان نیاز دارد.
این برآوردها با ثابت فرض‌کردن فعالیت‌ها و دستمزدها انجام شده‌اند و عواملی مانند مقررات، ترجیحات انسانی و تغییرات احتمالی دستمزد را دربرنمی‌گیرند.
آیا خودکارسازی به بیکاری گسترده منجر خواهد شد؟
پژوهش تأکید می‌کند که برابری هزینه ربات‌ها و نیروی انسانی لزوماً به معنای افزایش سریع بیکاری یا رشد اقتصادی نیست. بخشی از فعالیت‌های هر شغل ممکن است همچنان به انسان وابسته بماند و به گلوگاه خودکارسازی تبدیل شود. همچنین بسیاری از سامانه‌های رباتیک برای نظارت، رسیدگی به موارد استثنایی و تعمیرات همچنان به نیروی انسانی نیاز دارند. ازسوی‌دیگر، افزایش بهره‌وری زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که ماشین‌ها به طور قابل‌توجهی ارزان‌تر از انسان‌ها فعالیت کنند، نه صرفاً زمانی که هزینه آن‌ها برابر شود.
پژوهشگران برای ارزیابی اعتبار شاخص مواجهه، داده‌های تاریخی مشاغل را از سال ۱۹۷۷ بررسی کرده‌اند. نتایج نشان می‌دهد مشاغلی که در گذشته بیشتر در معرض ربات‌های موجود قرار داشته‌اند، در دهه‌های بعد کاهش بیشتری در دستمزد و اشتغال تجربه کرده‌اند؛ حتی پس از لحاظ‌کردن روندهای صنعتی و برخی عوامل اثرگذار دیگر.
جمع‌بندی: آینده خودکارسازی فیزیکی به چه عواملی وابسته است؟
نتایج پژوهش نشان می‌دهد که ربات‌ها از نظر فنی به سطح قابل‌توجهی از توانایی در انجام فعالیت‌های فیزیکی رسیده‌اند، اما فاصله زیادی میان قابلیت انجام یک فعالیت و امکان خودکارسازی اقتصادی آن وجود دارد. بیشتر ربات‌های فعلی در محیط‌های کنترل‌شده فعالیت می‌کنند و برای ورود به محیط‌های پیچیده‌تر به پیشرفت در دست‌کاری اشیا، تحرک، ادراک و سازگاری با شرایط متغیر نیاز دارند. مشاغلی مانند رانندگی و بسته‌بندی انبارها به دلیل قابلیت‌های موجود ربات‌ها احتمالاً زودتر از مشاغلی مانند پرستاری و تعمیرات عمومی با تغییر مواجه خواهند شد. بااین‌حال، پیشرفت هوش مصنوعی می‌تواند مسیر توسعه رباتیک را تغییر دهد و انجام فعالیت‌هایی را ممکن کند که امروز خارج از توان ربات‌ها هستند.
پژوهش همچنین تأکید می‌کند که تأثیر هوش مصنوعی بر فعالیت‌های فیزیکی الزاماً به استفاده از ربات‌ها محدود نیست. برای مثال، پیش‌بینی دقیق‌تر زمان نیاز تجهیزات کارخانه به تعمیر و نگهداری نیز می‌تواند بدون استفاده از ربات‌ها، شیوه انجام کار را تغییر دهد.
در نهایت، یکی از پرسش‌های اصلی آینده این است که با افزایش توانایی ربات‌ها و مدل‌های هوش مصنوعی، ماهیت فعالیت‌های انسانی چگونه تغییر خواهد کرد و آیا سهم بیشتری از کار به تعاملات اجتماعی و بین‌فردی اختصاص خواهد یافت. نتیجه نهایی پژوهش این است که توانایی فنی ربات‌ها بسیار جلوتر از توجیه اقتصادی استفاده گسترده از آن‌ها قرار دارد. بنابراین، برای ارزیابی آینده مشاغل، علاوه بر پیشرفت قابلیت‌های رباتیک، باید هزینه استقرار، موانع فنی، مقررات و ترجیحات انسانی را نیز در نظر گرفت.
