لحظه دیپ‌سیک اروپا

دیپ‌سیک و رقبای بومی‌اش که طی سال گذشته میلادی در بازار داخلیِ بی‌رحمانه چین با هم گلاویز بودند، اکنون برای سودآوری چشم به بیرون دوخته‌اند. بزرگ‌ترین سودها را نه در آمریکا خواهند یافت و نه در جنوب جهانیِ فقیرتر؛ این یعنی اروپا محتمل‌ترین مقصد توجه آن‌هاست.

برای اروپا فناوری تازه از چین ممکن است شبیه نفرین به نظر برسد. خودروهای برقی چینی همین حالا هم خودروسازان آلمانی و فرانسوی را پشت سر می‌گذارند. چند کشور عضو اتحادیه اروپا تلاش کرده‌اند دسترسی به چت‌بات DeepSeek را محدود کنند؛ از بیم آن که داده‌های شرکت‌ها و شهروندان اروپایی را به چین منتقل کند. هیچ‌کس نمی‌خواهد برای زیرساختی که به‌سرعت حیاتی می‌شود، به یک رقیب ژئوپلیتیکی وابسته باشد. این نگرانی‌ها موجه‌اند؛ اما در مورد هوش مصنوعی، چین اگر هوشمندانه پذیرفته شود می‌تواند برای اروپا یک موهبت باشد.

سه دلیل وجود دارد که چرا شرکت‌های اروپایی باید از این یورش چینی استقبال کنند. نخست آن که مدل‌های چینی تقریباً به‌اندازه بهترین‌های OpenAI ،Anthropic و گوگل خوب هستند و برای اغلب کاربران «به‌قدر کافی خوب». «دِمیس هاسابیس»، رئیس هوش مصنوعی گوگل، گفته است که مدل‌های چینی فقط «چند ماه» از همتایان آمریکایی عقب‌تر هستند. مانند DeepSeek، اغلب آن‌ها برای دسترسی هزینه‌ای ندارند و بهره‌برداری از آن‌ها نیز نسبتاً ارزان است.

این مزیت هزینه‌ای ناشی از متن‌باز بودن آن‌ها است. دومین دلیلی که باید برای شرکت‌های اروپایی جذاب باشد. برخلاف جعبه‌های سیاه مالکیتی که شرکت‌های پیشرو آمریکایی می‌فروشند، مدل‌های متن‌باز به‌راحتی تنظیم دقیق می‌شوند و می‌توان آن‌ها را روی زیرساخت محلی اجرا کرد. استفاده از آن‌ها خطر وابستگی به یک تأمین‌کننده واحد را از میان می‌برد. اگر OpenAI یا Anthropic از پا بیفتند، مشتریانشان گرفتار می‌شوند. اما اگر DeepSeek فروبپاشد، کاربران می‌توانند وزن‌های مدل (پارامترهایی که در جریان آموزش آموخته شده‌اند) را روی داده‌ها و سرورهای خودشان اجرا کنند؛ امری که نگرانی‌های مربوط به سرقت داده را نیز کاهش می‌دهد. شرکت‌های آمریکایی مانند متا هم مدل‌های متن‌باز را ارائه می‌کنند، اما چین در این مسیر پیشتاز است.

دلیل آخری که چرا استقبال از هوش مصنوعی چینی به نفع اروپایی‌هاست این است این کار علاوه بر ضمانت در برابر محدودیت‌های داخلی (lock-in)، بیمه‌ای در برابر محدودیت‌های خارجی (Lock-Out) نیز فراهم می‌کند. پیش از آن که دونالد ترامپ یک سال پیش برای بار دوم سوگند ریاست‌جمهوری یاد کند، نگرانی درباره دسترسی اروپا به فناوری آمریکایی مضحک به نظر می‌رسید. اما حالا که او اتحاد فراآتلانتیک را با بی‌پروایی دست‌کاری می‌کند، صدور یک فرمان اجرایی که کسب‌وکار شرکت‌های هوش مصنوعی آمریکایی در اروپا را محدود کند، دیگر غیرقابل‌تصور نیست. برخی محدودیت‌های اروپایی بر فناوری آمریکایی از جمله ابرهای محاسباتی که هوش مصنوعی وابسته به آن‌هاست نیز محتمل است.

هرچند در جهانی که رو به تکه‌تکه‌شدن می‌رود، بهترین گزینه اروپا شاید پرورش صنعت هوش مصنوعی بومی خودش باشد، اما این قاره قرار نیست به یک ابرقدرت مدل‌سازی تبدیل شود. بااین‌حال، می‌تواند در به‌کارگیری فناوری در سطح جهان پیشتاز بماند. هم‌اکنون ۳۷ درصد از کسب‌وکارهای اتحادیه اروپا گزارش می‌دهند که از هوش مصنوعی مولد استفاده می‌کنند که هم‌تراز با آمریکاست. در تولید صنعتی، شرکت‌های اروپایی جلوترند. استفاده از مدل‌های باز از جمله مدل‌های چینی می‌تواند این برتری را بیشتر کند.

سیاست‌مداران اروپایی ظاهراً این نکته را دریافته‌اند. با علاقه فراوان و بدون آن که بازیگران مسلطِ پرسر‌وصدا در حوزه هوش مصنوعی خواهان حمایت‌گرایی باشند، تلاش‌های اولیه برای ممنوع‌کردن DeepSeek عمدتاً به جایی نرسید. در ژانویه ۲۰۲۶، کمیسیون اروپا ابتکاری را برای شناسایی و رفع موانعی که جلوی مدل‌های باز را می‌گیرند آغاز کرد؛ اما هیچ‌یک از این‌ها استقلال فناورانه اروپا را تضمین نمی‌کند. شرکت‌ها همچنان به سخت‌افزار آمریکایی و به‌ویژه تراشه‌های انویدیا وابسته خواهند بود. نرم‌افزار چینی نیز با همه ریسک‌های قدیمی همراه است؛ اما اکنون بزرگ‌ترین ریسک برای اروپا، پس‌زدن آن است.

گزارش حاضر در نسخه January 24th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.