چرا دولت چین نگران هوش مصنوعی است؟

این شور و اشتیاق دیری نپایید. داده‌های حساس برخی از کاربران پاک شد. رسانه‌های محلی گزارش دادند که این عامل‌های هوشمند به قیمت سوءاستفاده از کاربران ناآگاه، در حال بلعیدن توان محاسباتی هستند. در اقدامی نامتعارف، به نظر می‌رسید که مقامات چینی خواهان کُند کردن روند گسترش این کاربرد هوش مصنوعی بودند. آن‌ها نگران بودند که چنین عامل‌هایی به اهدافی آسان برای هکرها تبدیل شوند، داده‌های شخصی را نشت دهند و کنترل دستگاه‌ها را به طور کامل در دست بگیرند. نهادهای تنظیم‌گر استفاده از این نرم‌افزار را در بانک‌ها و سایر بخش‌های حساس ممنوع کردند. تب‌وتاب OpenClaw تقریباً به همان سرعتی که پدیدار شده بود، فروکش کرد. حتی یک کارزار کوچک برای پاک‌کردن آن در ازای دریافت پول شکل گرفت.

هوش مصنوعی؛ فرصت اقتصادی یا تهدید امنیتی؟

سیاست‌گذاران چینی، به رهبری رئیس‌جمهور شی جین‌پینگ، اکنون هوش مصنوعی را به‌عنوان یک «فناوری دوران‌ساز» می‌نگرند. این فناوری هسته مرکزی رقابت چین با آمریکا و همچنین برنامه آقای رئیس‌جمهور چین برای رشد اقتصاد بیمار این کشور است. OpenClaw بخش عمده‌ای از آنچه مقامات ادعا می‌کنند از هوش مصنوعی می‌خواهند را نوید می‌داد؛ یعنی افزایش بهره‌وری به واسطه نرم‌افزارهای متن‌باز و رایگان و پذیرش سریع توسط جمعیتِ آشنا با فناوریِ این کشور. بااین‌حال، این عامل هوشمند خطراتی را نیز به همراه داشت و این نگرانی‌ها را تشدید کرد که هوش مصنوعی مشاغل را از بین خواهد برد و می‌تواند آسیب‌پذیری‌هایی را در پدافند سایبری چین آشکار سازد. این رویداد نشانگر درک این موضوع توسط دولت بود که با قدرتمندتر شدن مدل‌های هوش مصنوعی، ممکن است با بده‌بستان‌های (Trade-offs) دشواری مواجه شود.

از سانسور چت‌بات‌ها تا کنترل کامل الگوریتم‌ها

تا همین اواخر، چین به خطرات پیش‌ پا افتاده‌تر هوش مصنوعی می‌اندیشید و تنها توجهی گذرا به نگرانی‌های علمی-تخیلی نظیر تسلط ربات‌ها بر انسان‌ها داشت (نمودار را ببینید). در سال ۲۰۱۷، رئیس‌جمهور شی جین‌پینگ اظهار داشت که این فناوری باید همیشه «قابل‌کنترل» باشد؛ بدین معنا که در داخل کشور و تحت نظارت دولت تولید شود. پس از عرضه ChatGPT در سال ۲۰۲۲، مقامات بر این خطر متمرکز شدند که چت‌بات‌ها ممکن است اظهارات ناخوشایندی درباره رهبران چین بیان کنند. شرکت‌ها موظف شدند الگوریتم‌های خود را نزد دولت ثبت کرده و آن‌ها را در برابر فهرست‌های بلندبالایی از کلمات و عبارات ممنوعه آزمایش کنند.

وابستگی ناگزیر دولت به غول‌های فناوری

همانند آمریکا، مقامات چینی نیز در موقعیت ناخوشایندی قرار دارند و برای توسعه فناوری‌ای که ممکن است روزی قدرت ملی آن‌ها به آن وابسته باشد، باید بر شرکت‌های خصوصی اتکا کنند. جنون OpenClaw توسط برخی از بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری چین، از جمله Tencent ،Alibaba و Bytedance دوچندان شد. این شرکت‌ها سرانجام فرصتی یافتند تا از طریق فروش توان محاسباتی برای این عامل‌های تشنه پردازش، از مصرف‌کنندگانی که از مدل‌های هوش مصنوعی استفاده می‌کنند (که معمولاً در چین به‌صورت رایگان ارائه می‌شوند)، درآمدزایی کنند. حزب کمونیست با درک این موضوع که منافع چنین شرکت‌هایی ممکن است با منافع حزب همسو نباشد، برای دریافت مشاوره در زمینه نحوه قانون‌گذاری بر آن‌ها به حلقه‌ای از دانشگاهیان مورداعتماد در دانشگاه‌های پیشرو وابسته است.

چهره‌های پشت پرده هوش مصنوعی چین

افراد تأثیرگذار و کلیدی در حوزه هوش مصنوعی چین، نسبت به همتایان غربی خود، حضور کم‌رنگ‌تری در مجامع عمومی دارند که این امر تا حدی به دلیل انتظاراتی است که دولت از این بخش دارد. اما «لیانگ ونفنگ» (Liang Wenfeng)، بنیان‌گذار شرکت DeepSeek یک استثنا است. پس از آنکه مدل توسعه‌یافته توسط شرکت او در سال گذشته جهان را شگفت‌زده کرد، رسانه‌های دولتی تصویری ازدست‌دادن او با آقای رئیس‌جمهور چین را پخش کردند. «یان جون‌جیه» (Yan Junjie)، بنیان‌گذار Minimax و «یانگ ژی‌لین» (Yang Zhilin)، بنیان‌گذار Moonshot AI، نام‌های شناخته‌شده‌ای در میان عموم نیستند؛ اما در ماه‌های اخیر دعوت شده‌اند تا به نخست‌وزیر «لی کیانگ» (Li Qiang)، در خصوص مسائل اقتصادی گزارش دهند. آزمایشگاه Z.ai نیز که توسط «جیه تانگ» (Jie Tang) از دانشگاه «چینهوا» (Tsinghua) پکن تأسیس شده است، ارتباطات عمیقی با دولت دارد.

اضطراب اجتماعی؛ نگرانی واقعی دولت

دولت خواهان موفقیت آن‌هاست، اما این موفقیت ممکن است برای حزب حاکم چین هزینه‌هایی در پی داشته باشد. «مت شیهان» (Matt Sheehan)، عضو اندیشکده Carnegie Endowment می‌گوید: «تشخیص این موضوع دشوار است که آیا نخبگان نگران خود این فناوری هستند یا نگران اضطراب عمومی که به نظر می‌رسد به طور پیوسته در حال ظهور است.» اگرچه مردم چین در نظرسنجی‌های مربوط به هوش مصنوعی همواره نسبت به مردم سایر کشورها خوش‌بین‌تر بوده‌اند، اما گزارشی که توسط یک اندیشکده دولتی تهیه شده نشان می‌دهد که سهم کارمندانی که نگران جایگزینی مشاغل خود توسط هوش مصنوعی هستند، از ۴۹ درصد در سال ۲۰۲۴ به ۵۹ درصد در سال گذشته افزایش یافته است. همچنین، رئیس‌جمهور چین در سخنرانی اوایل سال جاری خود، به «مشکلات امنیتی» نظیر سرقت داده‌ها و شاید برای نخستین‌بار، به احتمال ازدست‌دادن کنترل فنی بر هوش مصنوعی پیشرو (Frontier AI) اشاره کرد.

وقتی ربات‌ها جای کارگران را می‌گیرند

در حال حاضر، پیاده‌سازی هوش مصنوعی به ترس از تعدیل نیرو دامن زده است. در شهر مرکزی ووهان، جایی که تاکسی‌های خودران در حال فعالیت هستند؛ رانندگان تاکسی، ربوتاکسی‌ها (Robotaxis) را مقصر ازدست‌رفتن مشاغل خود می‌دانند و در بیانیه‌ای از دولت خواسته‌اند تا سرعت روند استقرار آن‌ها را کاهش دهد. ابزارهایی مانند OpenClaw در دورانی در حال ظهور هستند که نرخ بیکاری جوانان ۱۶ درصد (تقریباً دو برابر سطح آمریکا) و رشد دستمزدها در وضعیت وخیمی قرار دارد. «پو ژائو» (Poe Zhao)، تحلیل‌گر فناوری مستقر در پکن می‌گوید که گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای حاکی از آن است که کسب مهارت در زمینه هوش مصنوعی می‌تواند چشم‌اندازهای شغلی را بهبود بخشد. او در خصوص صف‌های تشکیل‌شده بیرون مقر تنسنت می‌گوید: «آنچه به‌عنوان اشتیاق مردمی به فناوری به نظر می‌رسد، بیشتر به اضطراب شغلی در سطح جامعه شباهت دارد.»

تلاش دولت برای مهار بحران بیکاری

در ماه دسامبر، دولت پکن مقرراتی را منتشر کرد مبنی بر اینکه شرکت‌ها نمی‌توانند کارمندانی که با هوش مصنوعی جایگزین شده‌اند را اخراج کنند. بر اساس یادداشتی که در رسانه‌های دولتی منتشر شد، انجام این کار به منزله «تحمیل» خطرات ناشی از تغییرات فناورانه بر دوش کارمندان است؛ کارمندانی که شرکت‌های «برخوردار از مزایای هوش مصنوعی» وظیفه محافظت از آن‌ها را بر عهده دارند. رسانه‌های دولتی نیز این اطمینان را القا می‌کنند که چین می‌تواند به طور هم‌زمان هم هوش مصنوعی را مستقر کند و هم از مشاغل محافظت کند. همچنین گفته می‌شود یک گزارش رسمی (White paper) از سوی هیئت دولت درباره تأثیر این فناوری بر اشتغال در دست تدوین است.

هراس از هوش مصنوعی سرکش

نگرانی‌ها در خصوص «هوش مصنوعی سرکش» (Rogue AI) نیز به واسطه حوادث اخیر تشدید شده است. در هفته‌های پس از تب‌وتاب OpenClaw، دولت چین به گروهی از کارشناسان دستور داد تا «استانداردهای ایمنی» و قوانینی را برای کنترل رفتار عامل‌های هوشمند پیشنهاد دهند. به گزارش رسانه‌های محلی، اواخر ماه گذشته یعنی زمانی که بیش از صد ربوتاکسی در ووهان به طور ناگهانی متوقف شدند و مشتریان را تا دو ساعت در بزرگراه‌ها سرگردان رها کردند؛ امنیت عمومی به شکلی جدی‌تر در معرض خطر قرار گرفت. مقامات ارشد، از جمله مقاماتی از وزارت امنیت عمومی، اندکی پس از آن برای بحث درباره چنین حوادثی تشکیل جلسه دادند.

مسابقه‌ای به قیمت مرگ و زندگی

اخبار منتشر شده در ۷ آوریل مبنی بر اینکه Anthropic مدلی را توسعه داده است (Mythos) که توانایی یافتن آسیب‌پذیری‌ها در پدافند سایبری را دارد، تاکنون واکنش‌های ملایمی در چین به همراه داشته است؛ اما بدون شک مورد بررسی دقیق مقامات امنیت ملی قرار خواهد گرفت. هم‌زمان با جهش قابلیت‌های مدل‌های هوش مصنوعی، رؤیای ثروت و قدرتی که این مدل‌ها می‌توانند در رقابت با آمریکا برای چین به ارمغان بیاورند نیز پررنگ‌تر می‌شود. مقامات تأکید دارند که نگرانی‌های عمومی را جدی می‌گیرند، درحالی‌که به‌طورکلی خواستار پذیرش سریع‌تر این فناوری هستند. یک مشاور دولتی در پکن می‌گوید در صورت اجبار به انتخاب، حزب حاکم چین اهداف فناورانه خود را بر هر چیز دیگری در اولویت قرار خواهد داد. برای این حزب، پیروزی در مسابقه هوش مصنوعی مسئله «مرگ و زندگی» است.

گزارش حاضر در نسخه April 18th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.