آیا ترامپ و شی ترمز رقابت تسلیحاتی هوش مصنوعی را خواهند کشید؟

به نقل از نیویورک‌تایمز، در دیدار «دونالد ترامپ» و «شی جین پینگ» در پکن، انتظار می‌رود برای نخستین‌بار درباره چگونگی مدیریت ریسک‌های هوش مصنوعی گفت‌وگو کنند؛ اما از بسیاری جهات، به نظر می‌رسد این دو کشور بیش از هر زمان دیگری در این زمینه از یکدیگر فاصله دارند.

هر دو کشور ایالات متحده و چین در رقابت برای توسعه سلاح‌های مبتنی بر هوش مصنوعی هستند که می‌توانند بدون دخالت انسان، خسارات عظیمی به بار آورند. مدل‌های جدید و قدرتمند هوش مصنوعی می‌توانند حملات سایبری را امکان‌پذیر سازند که ممکن است بانک‌ها و شبکه‌های برق جهان را فلج کند. کارشناسان همچنین در مورد چگونگی سوءاستفاده از هوش مصنوعی توسط تروریست‌ها یا حتی رسیدن آن به خودآگاهی و نابودی نسل بشر هشدار داده‌اند.

اما ایالات متحده و چین درگیر نبردی برای برتری در حوزه هوش مصنوعی هستند که باعث شده است سیاست‌گذاران و برخی از پژوهشگران، حتی با وجود هشدارهایشان درباره ریسک‌های این فناوری، بیش‌ازپیش نسبت به تعامل محتاط شوند. در هر دو کشور، بسیاری از سیاست‌گذاران نگران هستند که اعمال محدودیت‌های حفاظتی بر توسعه هوش مصنوعی مانند مهار توانایی این فناوری در تولید سلاح‌های بیولوژیکی، به کشور مقابل فرصت پیشی‌گرفتن بدهد.

در هفته‌های اخیر، مقامات آمریکایی با افتخار اعلام کرده‌اند که هوش مصنوعی به آن‌ها در انتخاب اهداف در جنگ آمریکا در ایران کمک می‌کند. چین نیز در یک رژه نظامی بزرگ در سال گذشته میلادی، از پهپادهایی رونمایی کرد که برای پرواز خودران در کنار جت‌های جنگنده طراحی شده بودند.

حتی کسانی که طرفدار همکاری هستند نیز باید بااحتیاط قدم بردارند تا در بحبوحه روابط ژئوپلیتیکی پرتنش میان دو کشور، از واکنش‌های شدید سیاسی در امان بمانند. برای مثال، برگزارکنندگان همایش آکادمیک NeurIPS در اوایل سال جاری میلادی اعلام کردند که مقالات پژوهشگران مؤسسات تحریم‌شده از سوی ایالات متحده از جمله چندین مؤسسه و شرکت بزرگ چینی را نخواهند پذیرفت. برگزارکنندگان در نهایت از این تصمیم عقب‌نشینی کردند، اما بسیاری از محققان چینی گفتند که به‌هرحال در اعتراض به این موضوع، همایش را تحریم خواهند کرد.

زمانی که سناتور «برنی سندرز» پژوهشگران هوش مصنوعی چینی و آمریکایی را برای یک مجمع‌عمومی در واشنگتن گرد هم آورد تا درباره چگونگی همکاری دو کشور در پیشگیری از ریسک‌های مرتبط با هوش مصنوعی گفت‌وگو کنند؛ با انتقادات شدیدی از جمله از سوی «اسکات بسنت» وزیر خزانه‌داری، روبرو شد. بسنت که نقش اصلی را در شکل‌دهی به سیاست هوش مصنوعی آمریکا ایفا می‌کند، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که سندرز نباید «از اتباع خارجی دعوت کند تا به ایالات متحده بگویند چگونه هوش مصنوعی را تنظیم کند.»

در هفته‌های پیش از سفر ترامپ، دو دولت آشکارا بر سر فناوری با یکدیگر درگیر شده‌اند. کاخ سفید اخیراً شرکت‌های هوش مصنوعی چینی را به سرقت «در مقیاس صنعتی» مالکیت معنوی از شرکت‌های آمریکایی متهم کرد. پکن نیز با استناد به نگرانی‌های امنیت ملی، مانع از تلاش متا برای خرید استارتاپ هوش مصنوعی چینی Manus شد.

برخی کارشناسان بااحتیاط خوش‌بین هستند که دیدار ترامپ می‌تواند آغازگر تلاش‌های مجدد برای همکاری باشد. دولت ترامپ که پیش‌ازاین بر مقررات‌زدایی از هوش مصنوعی تأکید داشت؛ در هفته‌های اخیر و پس از آنکه آنتروپیک از مدل قدرتمند جدید خود به نام Mythos رونمایی کرد، نسبت به تهدیدی که هوش مصنوعی می‌تواند برای امنیت سایبری ایجاد کند، ابراز نگرانی کرده است.

در هوشیو بخوانید:
Mythos، مدل هوش مصنوعی جدید Anthropic چقدر می‌تواند خطرناک باشد؟

همکاری در زمینه تنظیم مقررات هوش مصنوعی با اقدامات پیشین برای مدیریت چالش‌های جهانی متفاوت است. در دوران جنگ سرد، ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی بر سر لزوم اجتناب از استفاده غیرمجاز یا تصادفی از سلاح‌های هسته‌ای توافق کردند و برای کاهش این تهدید، اطلاعات خود را با یکدیگر را به اشتراک گذاشتند. اما در مورد هوش مصنوعی، دقیقاً مشخص نیست که این فناوری چه ریسک‌هایی را به همراه خواهد داشت یا بهترین راه برای کاهش آن‌ها چیست.

پژوهشگران آمریکایی عموماً به دنبال بحث درباره ریسک‌های وجودی مانند عوامل بیماری‌زا طراحی‌شده توسط هوش مصنوعی یا جنگ هسته‌ای تصادفی و احتمال ظهور ابرهوش یا هوش مصنوعی با قابلیت‌هایی فراتر از مغز انسان، بوده‌اند. در مقابل، پژوهشگران و مقامات چینی بیشتر بر ریسک‌های مربوط به ثبات اجتماعی و امنیت دولتی تأکید کرده‌اند. این موارد شامل اطلاعات نادرست تقویت‌شده با هوش مصنوعی و چت‌بات‌هایی است که پاسخ‌هایی تولید می‌کنند که کنترل‌های شدید اینترنتی چین را به چالش می‌کشند.

«جفری دینگ» استاد دانشگاه جورج واشنگتن که در زمینه رقابت هوش مصنوعی بین ایالات متحده و چین مطالعه می‌کند، می‌گوید: «همین حالا هم دستیابی به همکاری بر سر یک فناوری استراتژیک به‌اندازه کافی دشوار است. این کار زمانی دشوارتر می‌شود که ما لزوماً دیدگاه روشن و هماهنگی درباره مشکلی که در تلاش برای حل آن هستیم، نداریم.»

این اولویت‌های متفاوت از همان ابتدا تلاش‌ها برای همکاری را با مشکل مواجه کرده است. در نوامبر ۲۰۲۳، «جو بایدن» رئیس‌جمهور وقت ایالات متحده و شی توافقی را برای گفت‌وگو درباره ریسک‌های مرتبط با هوش مصنوعی اعلام کردند و این اولین باری بود که رهبران دو کشور به طور علنی به این موضوع اذعان می‌کردند. حدود شش ماه بعد، نمایندگانی از هر دو طرف در ژنو دیدار کردند. مقامات آمریکایی می‌خواستند درباره سوءاستفاده احتمالی از هوش مصنوعی از جمله توسط چین، گفت‌وگو کنند؛ اما مقامات چینی در عوض بر کنترل‌های صادراتی ایالات متحده تمرکز کردند که به اعتقاد آن‌ها برای جلوگیری از توسعه هوش مصنوعی چین طراحی شده بود. مقامات در ابتدا آن جلسه را اولین جلسه از چندین جلسه توصیف کرده بودند. اما جلسات بیشتری برگزار نشد.

در اواخر سال ۲۰۲۴، شی و بایدن در آخرین دیدارشان در دوره ریاست‌جمهوری بایدن، توافق کردند که کنترل انسانی بر سلاح‌های هسته‌ای را تضمین کنند و آن را به هوش مصنوعی واگذار نکنند؛ اما در این مورد نیز جزئیات بیشتری منتشر نشده است.

«اسکات سینگر» که در Carnegie Endowment for International Peace سیاست هوش مصنوعی چین را مطالعه می‌کند معتقد است که ایالات متحده در ابتدا نگران مشارکت‌دادن چین در گفت‌وگوهای ایمنی هوش مصنوعی نبود؛ تا حدی به این دلیل که از برتری فناورانه خود مطمئن بود. او افزود، تا اوایل سال ۲۰۲۵ و با ظهور DeepSeek، سیاست‌گذاران آمریکایی به طور کامل دریافتند که هوش مصنوعی چین نیز می‌تواند بر امنیت ملی ایالات متحده تأثیر بگذارد. این درک، ذهنیت رقابتی واشنگتن را سخت‌تر کرده است. دولت ترامپ صراحتاً «پیروزی در رقابت» با چین را دلیلی برای کاهش مقررات مربوط به هوش مصنوعی عنوان کرده است.

بااین‌حال، حتی با توقف گفت‌وگوهای رسمی درباره هوش مصنوعی، پژوهشگران هر دو کشور گفت‌وگوهای غیررسمی را اغلب از طریق کنفرانس‌های دانشگاهی یا اندیشکده‌ها برگزار کرده‌اند. شرکت‌کنندگان این جلسات را پویا و پرجنب‌وجوش توصیف کرده و گفته‌اند که پیشنهادهای زیادی برای همکاری، مانند یک خط تلفن اضطراری در صورت وقوع حادثه‌ای مرتبط با هوش مصنوعی یا استانداردهای مشترک برای آزمایش اینکه آیا هوش مصنوعی توانایی سنتز عوامل بیولوژیکی خطرناک را دارد یا نه از دل این گفت‌وگوها بیرون‌آمده است. اما این گفت‌وگوها نیز از فشارهای سیاسی مصون نمانده‌اند.

«جیانگ تیان‌جیائو» استاد دانشگاه فودان شانگهای که در بسیاری از گفت‌وگوها با پژوهشگران آمریکایی شرکت داشته است می‌گوید که بسیاری از محققان چینی به‌ویژه در جوامع امنیتی و دفاعی، نسبت به نیت همتایان آمریکایی خود تردید داشتند. آن‌ها به اقدامات ترامپ برای کاهش محدودیت‌های داخلی بر هوش مصنوعی به‌عنوان مدرکی اشاره کردند که نشان می‌دهد گفت‌وگوهای ایمنی، تله برای کاهش سرعت توسعه چین است.

جیانگ با اشاره به اینکه شخصاً از ادامه تعامل حمایت می‌کند گفت: «این افراد معتقدند که ایالات متحده یک چیز می‌گوید و کار دیگری انجام می‌دهد.» او گفت که از نظر آن‌ها، «چین هرگز نباید در مورد هیچ‌یک از پیشنهادهای همکاری دوجانبه در زمینه هوش مصنوعی برای تمام بشریت به ایالات متحده اعتماد کند. این فقط یک خیال‌پردازی است.»

در طرف آمریکایی، بسیاری از پژوهشگران و مقامات معتقدند که چین مخفیانه در حال رقابت برای دستیابی به ابرهوش مصنوعی است، هرچند پکن به‌ندرت به طور علنی به آن اشاره کرده و پژوهشگران چینی اصرار دارند که این موضوع در کانون توجه آن‌ها نیست؛ در عوض، پکن به طور علنی بر کاربردهای عملی و واقعی هوش مصنوعی تأکید کرده است.

علاوه بر این، اختلافات اساسی‌تری نیز وجود دارد. در جریان گفت‌وگوهای طولانی‌مدت مؤسسه Brookings و دانشگاه تسینگ‌هوا و به میزبانی مؤسسه Brookings برگزار شد، شرکت‌کنندگان یک واژه‌نامه از اصطلاحات ایجاد کردند؛ اما بر سر معنای اصطلاحات بنیادی مانند «ازدست‌دادن کنترل» سیستم‌های هوش مصنوعی، اجماعی وجود نداشت.

 «کایل چان» پژوهشگر مؤسسه Brookings می‌گوید: «اگرچه این گفت‌وگوها مفید هستند، اما از برخی جهات ما هنوز در یک نقطه شروع بسیار اولیه قرار داریم و راه زیادی برای پیمودن باقی مانده است.»

به عقیده دینگ شاید مهم‌ترین نتیجه دیدار میان شی و ترامپ این باشد که به‌سادگی روشن شود همکاری در زمینه هوش مصنوعی از نظر سیاسی قابل‌قبول است. او افزود: «فکر نمی‌کنم به یک پیمان دوجانبه جامع و الزام‌آور بین دو طرف نیاز داشته باشیم. فقط کافی است سیگنالی ارسال شود که این فضایی است که ذی‌نفعان چینی و آمریکایی می‌توانند به همکاری در آن ادامه دهند.»