بالاخره بعد از ۲ سال، قانون هوش مصنوعی اروپا با هدف امنیت و شفافیت لازم‌الاجرا شد

اتحادیه اروپا از دوم اوت ۲۰۲۶ اجرای الزامات جدید شفافیت در قانون هوش مصنوعی (AI Act) را آغاز کرد؛ مقرراتی که با هدف افزایش اعتماد عمومی، کاهش خطر فریب و دستکاری اطلاعاتی و کمک به کاربران برای تشخیص تعامل با سامانه‌های هوش مصنوعی یا مواجهه با محتوای تولیدشده توسط این فناوری طراحی شده‌اند.

بر اساس الزامات جدید، ارائه‌دهندگان سیستم‌های هوش مصنوعی باید طراحی محصولات خود را به‌گونه‌ای انجام دهند که کاربران هنگام تعامل مستقیم با یک سامانه هوش مصنوعی، از ماهیت آن آگاه شوند. این الزام شامل سامانه‌هایی مانند چت‌بات‌ها، دستیارهای هوشمند و سایر رابط‌های تعاملی مبتنی بر هوش مصنوعی می‌شود. همچنین ارائه‌دهندگان باید امکان شناسایی محتوای تولیدشده یا دستکاری‌شده توسط هوش مصنوعی را از طریق نشانه‌های قابل خواندن توسط ماشین فراهم کنند.

الزامات شفافیت برای ارائه‌دهندگان و بهره‌برداران برخی سامانه‌های هوش مصنوعی شامل:

• نشانه‌گذاری و برچسب‌گذاری محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی: برخی از انواع محتوای تولیدشده یا دستکاری‌شده توسط هوش مصنوعی باید به‌صورت واضح و قابل‌مشاهده برچسب‌گذاری شوند و همچنین دارای نشان‌های قابل‌خواندن توسط ماشین (Machine-readable) باشند. اتحادیه اروپا مجموعه‌ای از آیکون‌ها را برای این منظور طراحی کرده است. این الزام شامل موارد زیر می‌شود:
  • تصاویر، فایل‌های صوتی و ویدئوهایی که شباهت زیادی به اشخاص، اشیا، مکان‌ها، موجودیت‌ها یا رویدادهای واقعی دارند (دیپ‌فیک‌ها).
  • ابزارهای تشخیص احساسات و دسته‌بندی زیست‌سنجی.
  • متونی که برای اطلاع‌رسانی عمومی درباره موضوعات دارای منفعت عمومی منتشر می‌شوند، درصورتی‌که هیچ‌گونه بازبینی انسانی یا نظارت و کنترل سردبیری بر آن‌ها انجام نشده باشد.
• شفافیت هنگام تعامل با یک سامانه هوش مصنوعی: کاربران باید به طور شفاف مطلع شوند که در حال تعامل با یک انسان واقعی نیستند، بلکه با یک سامانه هوش مصنوعی سروکار دارند؛ برای مثال یک چت‌بات، عامل هوش مصنوعی یا آواتار.

پارلمان اروپا تأکید کرده است که هدف این مقررات محدودکردن توسعه هوش مصنوعی نیست، بلکه ایجاد محیطی قابل‌اعتماد برای استفاده گسترده‌تر از این فناوری است. از نگاه قانون‌گذاران اروپایی، کاربران باید بدانند چه زمانی با یک ماشین تعامل دارند و چه زمانی محتوایی که مشاهده می‌کنند توسط الگوریتم‌ها تولید یا تغییر یافته است؛ موضوعی که می‌تواند نقش مهمی در مقابله با اطلاعات جعلی و تقویت تصمیم‌گیری آگاهانه ایفا کند.

کمیسیون اروپا برای کمک به ارائه‌دهندگان و بهره‌برداران سامانه‌های هوش مصنوعی در اجرای این الزامات شفافیت، دستورالعمل‌هایی منتشر کرده است. این دستورالعمل‌ها توضیح می‌دهند که چگونه می‌توان انطباق با مقررات را اثبات کرد؛ از جمله از طریق پایبندی به یک آیین‌نامه عملی (Code of Practice).

مراجع ملی نظارت بر بازار، دفتر هوش مصنوعی اروپا (AI Office) و همچنین نهاد ناظر حفاظت از داده‌های اروپا (European Data Protection Supervisor) مسئول اجرای مقررات شفافیت هستند و می‌توانند جریمه‌های زیر را اعمال کنند:

• تا ۱۵ میلیون یورو یا ۳ درصد از گردش مالی سالانه جهانی شرکت‌ها
• تا ۷۵۰ هزار یورو برای نهادها، سازمان‌ها و آژانس‌های اتحادیه اروپا
• با رعایت اصل تناسب برای شرکت‌های کوچک و متوسط (SMEs) و شرکت‌های کوچک با سرمایه متوسط (SMCs)

قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (AI Act) در ۱ اوت ۲۰۲۴ لازم‌الاجرا شد. مفاد این قانون به‌صورت مرحله‌ای اجرا می‌شوند و تعهدات مختلف آن در زمان‌های متفاوت به اجرا درمی‌آیند. این قانون با ایجاد یک بازار واحد و تدوین مقرراتی هماهنگ برای توسعه و به‌کارگیری هوش مصنوعی قابل‌اعتماد در اتحادیه اروپا، به ترویج نوآوری و گسترش استفاده از هوش مصنوعی کمک می‌کند. همچنین این قانون به مخاطرات بالقوه برای سلامت، ایمنی و حقوق بنیادین افراد می‌پردازد و درعین‌حال از دموکراسی و حاکمیت قانون حفاظت می‌کند. ازاین‌رو، تضمین اجرای مؤثر این قانون اکنون یکی از اولویت‌های اصلی کمیسیون اروپا به شمار می‌رود.

اجرای این بخش از قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، نقطه عطفی در مسیر تنظیم‌گری جهانی فناوری‌های هوش مصنوعی محسوب می‌شود. اروپا با تمرکز بر اصل «شفافیت پیش از اعتماد»، تلاش دارد مدلی برای توسعه مسئولانه هوش مصنوعی ایجاد کند؛ مدلی که در آن نوآوری فناوری در کنار حفاظت از کاربران، سلامت فضای اطلاعاتی و مقابله با سوءاستفاده‌های احتمالی پیش برود.