انقلاب هوش مصنوعی در چین
چین برای کمبود نیروی کار، به فناوری روی آورده؛ اما فناوری کارگران را کنار میزند
سید محمدجواد فیاض
- ۳ شهریور ۱۴۰۵
هوش مصنوعی برای چین همزمان یک ضرورت اقتصادی و یک تهدید اجتماعی است. کشوری با جمعیتی که بهسرعت پیر و کوچک میشود، برای حفظ قدرت صنعتی خود به رباتها و اتوماسیون نیاز دارد؛ اما همین فناوری در حال کاهش دستمزدها، حذف مشاغل و تغییر شکل بازار کار است. از میکرودرامها تا کامیونهای خودران و رباتهای انساننما، چین حالا با پرسشی دشوار روبهروست: چگونه میتوان با کمک ماشینها کمبود نیروی کار را جبران کرد، بدون آنکه میلیونها کارگر از آینده اقتصاد کنار گذاشته شوند؟
«لی دازی» در اتاقی که شبیه دفتر مدیرعامل طراحی شده بود، در ژنگژو، شهری در مرکز چین که به قطب تولید میکرودرامها تبدیل شده است، قدم میزد و دیالوگهایش را تمرین میکرد. این مجموعههای دنبالهدار و یکدقیقهای، صفحهنمایش تلفنهای همراه در سراسر کشور را تسخیر کردهاند؛ از هر دو نفر، یک نفر آنها را تماشا میکند. در سال ۲۰۲۵، میکرودرامها به صنعتی با ارزش ۱۰۰ میلیارد یوان (۱۵ میلیارد دلار) تبدیل شدند و حدود ۷۰۰ هزار شغل مستقیم و احتمالاً ۱.۳ میلیون شغل غیرمستقیم ایجاد کردند؛ نقطهای روشن و نادر از پویایی در اقتصاد کمرمق چین.
هوش مصنوعی چگونه یک صنعت را در چند روز متحول کرد؟
این صنعت پررونق به آقای لی، پلیس راهنماییورانندگی سابق ۳۲ ساله، فرصتی داده بود تا مسیر تازهای را امتحان کند. او هر ماه مشغول مطالعه ۸ تا ۱۵ فیلمنامه فانتزی بود. اما در فوریه، بایتدنس مدل Seedance 2.0 را عرضه کرد؛ یک مدل هوش مصنوعی که میتواند ویدئوهایی با واقعگرایی چشمگیر تولید کند. این مدل خیلی سریع کسبوکار میکرودرامها را دگرگون کرد. اکنون تولید سریالها بهجای چند هفته، چند روز زمان میبرد و هزینه آنها تا ۹۰ درصد کاهش یافته است (بخش عمده هزینه اکنون صرف توکنها میشود، نه نیروی انسانی). دستمزد روزانه آقای لی نصف شد و سفارشهای کاریاش نیز از بین رفت. بسیاری از همکاران او به فروش بیمه، راهاندازی بساطهای فروشندگی، تحویل غذای بیرونبر یا جابهجایی مسافر روی آوردند. او میگوید: «فناوری پیشرفته میتواند کیفیت زندگی مردم را بهبود دهد. اما در حال حاضر برای صنعت ما بیشتر از آنکه مفید باشد، آسیبزاست.»
چین هم به هوش مصنوعی نیاز دارد، هم از بیکاری میترسد
چین با این باور که در رقابت با آمریکا و سایر نقاط جهان، سلطه بر هوش مصنوعی تقریباً ضرورتی حیاتی است، تمامقد به توسعه این فناوری روی آورده است. حزب کمونیست همچنین نیاز بلندمدت و آشکاری به هوش مصنوعی میبیند تا در جامعهای که بهسرعت در حال پیرشدن است، کمبود نیروی کار در آینده را کاهش دهد. چین برای آمادهشدن برای آن آینده، با جدیت در پی ادغام هوش مصنوعی در بخشهای مختلف است؛ بهویژه در قالب «هوش مصنوعی تجسمیافته» (embodied AI)؛ یعنی انتقال مدلهای هوش مصنوعی به جهان فیزیکی از طریق رباتها و خودروها. رهبران چین چشمانداز ورود به عصری از «همکاری انسان و ماشین» را در سر دارند.
اما حکومت چین نگران این مسئله است که هوش مصنوعی چگونه نیروی کار را کنار خواهد زد. پیشرفتهای هوش مصنوعی هم مشاغل اداری و هم مشاغل یدی را تهدید میکند؛ مشاغلی که در سالهای اخیر، در نظامی فاقد شبکه قدرتمند تأمین اجتماعی، برای میلیونها نفری که اخراج شدهاند یا دستمزد کمتری دریافت میکنند، به گزینهای جایگزین تبدیل شدهاند. همانطور که اختلال خیرهکننده و سریع در صنعت میکرودرامها نشان داد، هوش مصنوعی این توانایی را دارد که با فشردن یک کلید، مشاغل را از بین ببرد.
«کای فانگ» اقتصاددانی برجسته در یکی از اندیشکدههای دولتی مهم چین، در کتاب جدید خود درباره تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار مینویسد: «این تحول هم شامل ایجاد شغل است و هم نابودی شغل؛ اما این دو اثر نامتقارناند، بهگونهای که جابهجایی نیروی کار اغلب پیش از ایجاد مشاغل جدید رخ میدهد و از نظر مقیاس نیز بر آن غلبه دارد.»
وظیفه دولت به دلیل شرایط نامطلوب اقتصاد کلان نیز دشوارتر شده است؛ شرایطی که ممکن است شکاف میان برخورداران از هوش مصنوعی و کسانی که از آن بیبهرهاند را در چین عمیقتر کند. برخی کارمندان چینی همین حالا نیز در کنار فناوریای کار میکنند که در نهایت جایگزین آنها خواهد شد. «جیا چونچی» را در نظر بگیرید. او برای دههها پشت فرمان مینشست و زغالسنگ و محمولههای فلهای را در سراسر چین جابهجا میکرد؛ پس از ساعتهای طولانی رانندگی در جاده، کمرش درد میگرفت و چشمانش خسته میشد. اکنون تنها زمانی لازم است کنترل را به دست بگیرد که کامیون وارد بزرگراه میشود یا مسافتهای کوتاهی را در جادههای شهری طی میکند. دلیلش این است که کامیون او به فناوری پیشرفته دستیار راننده مجهز شده که تقریباً میتواند بهتنهایی رانندگی کند. قوانین چین همچنان الزام میکنند که یک انسان پشت فرمان حضور داشته باشد و دستهایش روی فرمان قرار داشته باشد.
اخیراً او خبرنگار اعزامی اکونومیست برای این گزارش را در یک توقفگاه بینراهی در سوژو سوار کرد تا آخرین بخش مسیرش به شانگهای را طی کند. او در بیشتر دوران کاری خود، در کنار یک راننده انسانی دیگر مینشست تا بهنوبت رانندگی کنند. اکنون به رمانهای رزمی گوش میدهد و با فرزند ۹ سالهاش تماس تصویری میگیرد؛ کودکی که از دیدن کامیون خودران شگفتزده است. شغل او راحتتر شده، اما درعینحال تنهاتر نیز شده است.
او میگوید اگر کامیون بتواند بهخوبی وارد بزرگراهها شود، دیگر تقریباً همه چیز آماده است. بااینحال، از نظر او همچنان به انسانها نیاز خواهد بود. او مشکلات رایجی را پشتسرهم برمیشمارد: پنچری لاستیک، نشتی لولههای هوا، ازکارافتادن ناگهانی موتور و مسیریابی برای عبور از اطراف تصادفات جادهای. جیا معتقد است تا زمانی که کامیونها کاملاً بدون راننده شوند، او بازنشسته خواهد شد. در چین، رانندگان معمولاً در ۵۰ یا ۵۵ سالگی بازنشسته میشوند؛ کشوری که رانندگان در آن معمولاً مسافتهای طولانیتری را با استراحت کمتر طی میکنند.
کامیونهای خودران؛ تهدیدی برای ۳۸ میلیون راننده
جیا یکی از ۳۸ میلیون راننده کامیون در چین است که بیش از ۷۰ درصد بار کشور را جابهجا میکنند. این رانندگان در حال پیرشدن هستند و افراد جوان چندانی تمایل ندارند جایگزین آنها شوند. «جولیان ما»، بنیانگذار شرکت Inceptio Technology، فناوری دستیار رانندگی خود را که در بیشتر کامیونهای خودران چین به کار رفته، راهحلی برای جلوگیری از آن میداند که کمبود نیروی کار، بخش لجستیک را از مسیر خارج کند؛ فناوریای که درعینحال تصادفات را کاهش میدهد و در مصرف سوخت صرفهجویی میکند.
برخی ایالتهای آمریکا همین حالا نیز به کامیونهای خودران اجازه میدهند بدون راننده انسانی حرکت کنند، اما در آنجا مسافت کمتری طی میشود. اما نقطه اصلی این تحول؟ چین است. شرکت Inceptio تاکنون ۷ هزار سامانه نصب کرده و انتظار دارد این رقم تا پایان امسال از ۱۰ هزار دستگاه فراتر برود.
یکی از شرکتهای بزرگ لجستیکی میگوید هزار دستگاه از ۸ هزار کامیون آن به فناوری Inceptio مجهز هستند و تمام خریدهای آینده این شرکت نیز به این فناوری مجهز خواهند شد. یکی از مدیران این شرکت به اکونومیست میگوید این فناوری به شرکت اجازه میدهد به ۳۰ درصد راننده کمتر نیاز داشته باشد و هزینههای حملونقل را ۳ تا ۴ درصد کاهش دهد. این ارقام حتی پیش از آن است که قانونگذاران اجازه دهند کامیونها بدون حضور انسان فعالیت کنند.
JD.com، یکی از بزرگترین گروههای تجارت الکترونیکی چین در ماه ژوئیه یک مسیر تحویل کاملاً خودران به طول ۳۱ کیلومتر را در حومه پکن راهاندازی کرد. در این طرح آزمایشی، کامیون میتواند بدون قرارداشتن دست انسان روی فرمان رانندگی کند، مشروط بر اینکه یک راننده داخل کامیون حضور داشته باشد. این جدیدترین اقدام «لی چیانگدونگ» رئیس هیئتمدیره JD، برای خودکارسازی امپراتوری عظیم تحویل کالای این شرکت است. او در ماه اکتبر متعهد شد طی پنج سال آینده ۳ میلیون ربات، یک میلیون وسیله نقلیه بدون سرنشین و ۱۰۰ هزار پهپاد خریداری کند. او در رویدادی در ماه ژوئن گفت: «دیر یا زود، دیگر اساساً نیازی به پیکهای تحویل وجود نخواهد داشت. اما ما نمیخواهیم ببینیم ۷۰۰ هزار برادرمان گرسنه میمانند.»
مدیران آمریکایی معمولاً از وقوع یک آخرالزمان شغلی ناشی از هوش مصنوعی سخن میگویند، اما همتایان چینی آنها معمولاً از پرداختن به این موضوع اجتناب میکنند، زیرا میترسند دولت را خشمگین کنند. لیو تلاش کرد تأکید کند که قصد دارد «برادران» خود را همچنان شاغل نگه دارد و آنها را برای تعمیر و نگهداری رباتها آموزش دهد و به همین جهت با ۱۲۴ مدرسه شراکت دارد. او میگوید: «ما کارگران یقهآبی را به کارگران یقهسفید تبدیل خواهیم کرد و به آنها اجازه میدهیم بهجای مواجهه با بادوباران، در یک دفتر بنشینند.»
اما حتی این غول صنعت خردهفروشی نیز به این تعداد تکنسین نیاز نخواهد داشت. تصور مشاغلی که هوش مصنوعی از بین میبرد آسان است، اما تصور مشاغلی که ایجاد خواهد کرد دشوارتر است. «شن جیانگگوانگ»، اقتصاددان ارشد JD، صنعت ۲ تریلیون دلاری تجارت الکترونیکی چین را نمونهای از این موضوع میداند که پیشرفت فناوری چگونه میتواند به ظهور بخشهای جدید و نقشهایی منجر شود که پیشتر تصورشان هم ممکن نبود.
شن میگوید نیروی کار JD که هنگام پیوستن او به شرکت در هشت سال پیش، ۱۸۰ هزار نفر بود، اکنون پنج برابر شده و به ۹۳۰ هزار نفر رسیده است. این رشد در حالی رخ داده که تعداد بیشتری از ۳۶۰۰ انبار این شرکت تا حد زیادی خودکار شدهاند و عملیات آن نیز با هوش مصنوعی یکپارچه شده است. شن میگوید با گسترش فعالیت JD در حوزه خدمات که هماکنون تعمیر خودرو و نظافت منزل را نیز شامل میشود پیکها میتوانند برای انجام کارهایی مانند مراقبت از سالمندان و خدمات پزشکی آموزش ببینند. چشمانداز خوشبینانه او با هدف دولت برای ارتقای مهارتهای کارگران و گسترش خدمات همراستاست؛ دو عاملی که برای افزایش اشتغال و تقاضای داخلی اهمیت حیاتی دارند.
چین با نیروی کاری که بهسرعت در حال پیرشدن و کوچکشدن است، روی پذیرش هوش مصنوعی و رباتها برای حفظ قدرت صنعتی خود حساب باز کرده است. اما انتخاب زمان مناسب برای این کار دشوار خواهد بود. رباتها در بلندمدت راهحلی آشکار هستند. تا سال ۲۰۵۰، جمعیت در سن کار چین ۲۵ درصد کاهش خواهد یافت (نمودار را ببینید). سازمان ملل برآورد میکند که تا سال ۲۱۰۰، جمعیت چین که اکنون ۱.۴ میلیارد نفر است، بیش از نصف خواهد شد. اما در کوتاهمدت، گسترش رباتها ممکن است درد و هزینه زیادی ایجاد کند.
در شنژن، کلانشهری در جنوب چین، هم خوشبینی فناورانه و هم نوعی پذیرش ناگزیر کاملاً محسوس است. سازندگان و تأمینکنندگان رباتهای انساننما در این شهر این رؤیا را دارند که آن را به معادل رباتیک سیلیکونولی (Robot Valley) تبدیل کنند. تکنسینها چمنزنهای رباتیک را آزمایش میکنند و نظافتچیهای انسانی لکههایی را که جاروهای خودران کف جا انداختهاند، تمیز میکنند.
کارگری به نام لی که روی یک دستگاه جاروی نظافت شهری نشسته است، میگوید همکاران رباتیک او ممکن است در حال حاضر به دلیل وجود برگ و سنگ با مشکل مواجه شوند، اما دیر یا زود جای انسانها را خواهند گرفت. او میگوید کافی است به تاکسیهای رباتیک نگاه کنید که همین حالا در شنژن و دیگر شهرهای چین فعالیت میکنند.
بااینحال، او نیز مانند بسیاری از کارگران یقهآبی چین، بیشتر عملگراست تا هراسان. «لین یینگهوا»، پیک ۴۵ سالهای که به دیدن وسایل نقلیه بدون سرنشین و پهپادها در سطح شهر عادت کرده است میگوید: «در مورد فناوری، نمیتوان گفت که اوضاع برای همیشه همینطور باقی خواهد ماند. جایگزینی طبیعی است.»
اما آیا رباتها آماده جایگزینکردن انسانها هستند؟
چین در سال ۲۰۲۴ نزدیک به ۳۰۰ هزار ربات صنعتی نصب کرد که بیش از نیمی از کل رباتهای صنعتی نصبشده در جهان در آن سال است (نمودار را ببینید). این کشور همچنین موجودی رباتهای صنعتی خود را به ۲ میلیون دستگاه رساند که دو برابر میزان آن در سال ۲۰۲۱ است.
رباتهای سنتی پیشتر جایگزین کارگران کارخانهها شدهاند، اما در انجام وظایف پیچیدهتر با مشکل مواجه میشوند؛ مانند کار سادهای مثل جداکردن بخشهای خراب سیبزمینی از روی یک نوار نقاله، در شرایطی که شکل سیبزمینیها با یکدیگر متفاوت است.
رباتهای انساننما میتوانند یاد بگیرند بافت، اندازه و فشارهای متفاوت را تشخیص دهند و میزان نیروی مناسب برای نگهداشتن یک شیء را تعیین کنند، بدون آنکه آن را بشکنند یا بیندازند. با وجود تمام هیاهویی که پیرامون رباتهای انساننما شکل گرفته، هنوز تعداد کمی از آنها واقعاً در خطوط تولید کارخانهها کار میکنند. رهبران چین میخواهند هرچه سریعتر به مقیاس عملیاتی دست پیدا کنند. آنها در ماه ژوئن از دولتهای محلی و شرکتهای دولتی خواستند برنامههای خود را برای بهکارگیری ۱۰ هزار ربات انساننما در کارهای واقعی تا پایان سال ارائه کنند.
بانک مورگان استنلی برآورد میکند فروش رباتهای انساننمای چین امسال به ۵۰ هزار دستگاه و ۲ میلیارد دلار خواهد رسید و در سال ۲۰۳۰ به ۴۴۶ هزار دستگاه و ۱۵ میلیارد دلار افزایش خواهد یافت. انساننماها در حال تبدیلشدن به یک نیروی کار نویدبخش هستند. «جیاو جیچائو» از شرکت UBTech، سازنده رباتهای انساننما، پیشبینی میکند که بازار در سال آینده به نقطه جهش برسد؛ زمانی که مشتریان صنعتی بیشتری از سفارشهای کوچک به سفارش چندصد دستگاهی روی بیاورند. البته آنها میخواهند سرمایهگذاری خود را ظرف دو سال بازگردانند؛ جیاو میگوید این هدف با قیمت کمتر از ۳۰۰ هزار یوان (۴۴ هزار دلار) برای هر ربات انساننما قابلدستیابی است. او میگوید با افزایش مقیاس تولید، رباتها در مقایسه با نیروی انسانی به گزینهای هرچه مقرونبهصرفهتر تبدیل خواهند شد.
«جرمی لی» از شرکت PaXini، سازنده رباتهای انساننما که غولهای صنعت خودرو مانند BYD و SAIC را در میان سرمایهگذاران و مشتریان خود دارد میگوید مدیران شرکتها، انساننماها را کارآمدتر میدانند و معتقدند احتمال کمکاری آنها کمتر است. بااینحال، انسانها همچنان برای آموزش رباتهای انساننماها موردنیاز خواهند بود. وقتی در چین یک ربات نظافتچی سفارش میدهید، همراه آن دو انسان نیز میآیند: یک مربی ربات و یک نظافتچی ماهر.
رباتها هم به انسان نیاز دارند؛ فعلاً
در کارخانه وسیع PaXini در تیانجین، ۵۰۰ انسان مجهز به حسگر وظایفی را انجام میدهند که در کارخانههای خودروسازی، بیمارستانها و سوپرمارکتها موردنیاز است؛ این افراد در واقع دادههای آموزشی موردنیاز رباتهای انساننما را تولید میکنند. لی میگوید هرچند با پیشرفت پهپادهای تحویل کالا و تاکسیهای رباتیک، تعداد کارگرانی که برای نظارت بر آنها موردنیاز است کاهش مییابد، اما دادههای دنیای واقعی آنقدر کم است که مربیان برای یک یا دو دهه آینده همچنان موردنیاز خواهند بود.
حتی در شرایطی که شرکتها میگویند انساننماها انسانها را از کارهای خطرناک و تکراری رها خواهند کرد، مشاغل انسانی جدیدی که این رباتها ایجاد میکنند چندان جذاب نیستند. «دائو شینیو»، فارغالتحصیل ۲۵ساله در شنژن، از ماه نوامبر در جستوجوی کار بوده است. او که پیشتر باریستا بود، برای شغلی درخواست داد که شامل پر کردن دستگاههای قهوه برای باریستاهای رباتیک نمایشی بود. در یک مصاحبه برای یک شغل مرتبط با آموزش ربات، او به مدت ۳۰ دقیقه لباس تا میکرد و آنقدر از این کار خستهکننده شد که نمیتوانست تصور کند هر روز آن را انجام دهد. او برای پرداخت اجارهخانه، به حمایت والدینش که کشاورز هستند متکی است و در همین حال به جستوجوی کار ادامه میدهد. او در چهارراهها، تاکسیهای رباتیک را تماشا میکند و امیدوار است اشتباهی از آنها سر بزند و ثابت شود که نمیتوانند جایگزین یک راننده دیگر شوند. اما آنها خوب رانندگی میکنند.
نسل جوان چین؛ بازنده احتمالی موج جدید اتوماسیون
مانند دیگر کشورها، انتظار میرود نیروی کار جوان از جمله گروههایی باشند که بیشترین آسیب را از هوش مصنوعی میبینند. اما چشمانداز آنها در چین تیرهتر است. ۵ سال پس از آغاز بحران بازار املاک، اقتصاد چین همچنان با رشد پایینتر دستمزدها و نرخ سرسختانه بالای بیکاری جوانان دستوپنجه نرم میکند. چین در سهماهه دوم سال جاری میلادی از هدف رشد اقتصادی خود عقب ماند. در ماه ژوئیه، این کشور برای نخستینبار طی چند دهه، در برنامه پنجساله خود هدفی برای ایجاد مشاغل شهری تعیین نکرد.
وزارت منابع انسانی چین با اشاره به هوش مصنوعی بهعنوان یکی از چالشها گفت: «فشار قابلتوجهی بر اشتغال و رشد درآمد خانوارها وجود دارد و در حمایت از معیشت نیز کاستیهایی دیده میشود.» حزب کمونیست چین سالها برای اقتصادی برنامهریزی کرده بود که جهتگیری آن به سمت پیشرفت و پذیرش فناوری باشد. اکنون که شرکتهای چینی مرزهای فناوری را جابهجا میکنند، حزب حاکم نگران است که هوش مصنوعی ثبات اجتماعی را مختل کند.
دولت چین بین نوآوری و حفظ اشتغال گرفتار شده است
یکی از چالشهای اصلی، تعیین میزان مداخله است. به گفته یکی از مشاوران سیاستگذاری در پکن، دولت «بسیار محتاط» است؛ زیرا میخواهد نگرانی کارگران مضطرب را کاهش دهد، اما درعینحال نمیخواهد نوآوری را خفه کند. دولت چین میتواند برای ایجاد تعادل، به بخش عمومی عظیم این کشور تکیه کند؛ بخشی که در آن امنیت شغلی امری مقدس محسوب میشود. اما شرکتهای خصوصی نیز تحتفشار قرار گرفتهاند تا از کارگران محافظت کنند. «مت شیهان» از بنیاد کارنگی میگوید: «شرکتهای آمریکایی از طریق افزایش قیمت سهامشان، مستقیماً بابت اخراج تعداد زیادی از کارکنان و اعلام اینکه دلیل آن هوش مصنوعی بوده است، پاداش میگیرند؛ اما شرکتهای چینی انگیزههایی کاملاً وارونه دارند.»
«دن وانگ» از گروه مشاوره اوراسیا، اخیراً با مقامهای محلی دیدار کرده که شرکتها را تحتفشار قرار دادهاند تا برای جبران اخراجهای ناشی از خودکارسازی، مشاغل جدید ایجاد کنند. روزنامه کارگران، رسانه رسمی اتحادیه کارگری چین نیز از اقداماتی مانند شبیهسازی دیجیتالی کارکنان انتقاد کرده است. قاضیان چینی که تحت رهبری حزب حاکم فعالیت میکنند نیز تاکنون در پروندههای اخراج مرتبط با هوش مصنوعی، جانب نیروی کار را گرفتهاند. در هانگژو، یکی از قطبهای اصلی صنعت هوش مصنوعی، یک قاضی اخراج یک کارمند فناوری را توسط یک شرکت فینتک غیرقانونی تشخیص داد؛ شرکت استدلال کرده بود که هوش مصنوعی میتواند وظایف او را انجام دهد. این فرد ۳۵ساله پس از آن اخراج شده بود که از پذیرفتن تنزل رتبه و کاهش دستمزد خودداری کرد. دولت چین از پرونده او و پروندههای مشابه در سراسر کشور بهعنوان هشداری برای شرکتها استفاده کرده است تا از هوش مصنوعی بهعنوان بهانهای برای تعدیل نیرو استفاده نکنند. شرکتهای چینی پیش از اخراج کارکنان به دلیل ناتوانی در انجام وظایف، ابتدا باید تلاش کنند آنها را بازآموزی کرده و به موقعیتهای شغلی دیگری منتقل کنند.
دولت همچنین میخواهد مردم را آموزش دهد و مهارتهای لازم را در اختیار آنها قرار دهد تا اهداف چین در حوزه هوش مصنوعی محقق شود. درحالیکه جوانان برای یافتن شغل با مشکل مواجهاند، چین پیشبینی میکند که به میلیونها نیروی کار ماهر دیگر در حوزه تولید پیشرفته و پژوهش هوش مصنوعی نیاز خواهد داشت؛ حتی باوجوداینکه چین همین حالا نیز تعداد پژوهشگران هوش مصنوعی بیشتری از مجموع پژوهشگران آمریکا، بریتانیا و اتحادیه اروپا دارد.
مدارس ابتدایی و متوسطه در حال گنجاندن درسهای هوش مصنوعی در برنامههای درسی خود هستند. دانشگاهها نیز پس از حذف هزاران رشته «منسوخ» که عمدتاً در حوزه هنر و علومانسانی بودند؛ دانشجویان را به سمت هزاران برنامه تحصیلی جدید در حوزههایی مانند «هوش تجسمیافته» و «کشاورزی رباتیک» هدایت میکنند.
دولت همچنین یارانههایی برای بازآموزی نیروی کار اختصاص میدهد و درعینحال آموزشهای فنیوحرفهای را در حوزههایی مانند «اقتصاد کمارتفاع» (low-altitude economy) از جمله تاکسیهای پرنده، ترویج میکند. بسیاری از کسانی که از این مسیر جا میمانند، با شبکه تأمین اجتماعی ضعیفی مواجه خواهند شد؛ شبکهای که شامل تأمین اجتماعی ناچیز و بیمه درمانی حداقلی است.
اگر رباتها شغلها را بگیرند، چه کسی هزینه رفاه اجتماعی را میدهد؟
«ژنگ گونگچنگ»، رئیس انجمن تأمین اجتماعی چین، سال گذشته به قوه مقننه هشدار داد که هرچه هوش مصنوعی و رباتها تعداد بیشتری از کارگران را جایگزین کنند، تعداد افرادی که دستمزد دریافت میکنند و به نظام رفاهی پرداختی انجام میدهند نیز کمتر خواهد شد؛ در نتیجه منابع لازم برای حمایت از بیکاران کاهش مییابد. او پیشنهاد وضع مالیات جدیدی بر افزایش بهرهوری ناشی از استفاده از رباتها را مطرح کرد. «لو ژیهنگ» از شرکت Yuekai Securities که مشاور رهبران چین است نیز پیشنهاد کرد بر «سودهای مازاد» شرکتهای هوش مصنوعی مالیات وضع شود.
برخی اقتصاددانان و مقامهای سابق دولتی خواهان یارانههای جدیدی مانند بیمه بیکاری ناشی از هوش مصنوعی و پرداختهای نقدی هستند. کای که پیشتر در سطح معاون وزیر فعالیت میکرد، در سرمقالهای که در ماه ژوئن در صفحه اول روزنامه مدرسه مرکزی حزب منتشر شد نوشت: «هرچه یک انقلاب فناورانه یا تحول صنعتی مخربتر باشد، شدت تخریب خلاقانه بیشتر و سازوکارهای بازار برای حفاظت از حقوق کارگران ناکافیتر خواهد بود.» ازاینرو گروهی که ممکن است برای دریافت حمایتهای بیشتر از دولت فشار وارد کند، در حال بزرگتر شدن است.
برآورد «مرکز پژوهش اندیشکده شکلهای جدید اشتغال چین» نشان میدهد تعداد «کارگران انعطافپذیر» که اقتصاد عظیم پلتفرمی چین را تشکیل میدهند؛ از جمله رانندگان تحویل غذا و تاکسیهای اینترنتی، پخشکنندگان زنده، کارگران روزمزد کارخانهها و مشاغل مشابه، امسال به ۳۲۰ میلیون نفر خواهد رسید؛ درحالیکه این رقم در سال ۲۰۲۵، تعداد ۲۸۰ میلیون نفر و در سال ۲۰۱۹ نصف این میزان بود (نمودار را ببینید).
شرکتها و سیاستگذاران گامهای محدودی برای واردکردن تعداد بیشتری از این افراد به نظام تأمین اجتماعی برداشتهاند؛ زیرا بیم آن میرود وضعیت بیثبات شغلی آنها به ناآرامی اجتماعی تبدیل شود. هوش مصنوعی میتواند فشار برای انجام اقدامات بیشتر را افزایش دهد. بااینحال، به نظر نمیرسد هیچ طرح بلندپروازانهای در آینده نزدیک عملی شود. دولت هنگام بررسی یارانهها بهشدت مراقب هزینههای خود است و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، مخالفت خود را با «دولت رفاه» ابراز کرده است.
با افزایش تعداد تاکسیهای رباتیک در خیابانها، رانندگان تاکسیهای اینترنتی مجبور خواهند بود با درآمدی ناچیز زندگی خود را بگذرانند. آقای لی بازیگر، نیز چنین وضعی خواهد داشت؛ درحالیکه مدیران او از این تحول سود میبرند. در یک برج اداری در ژنگژو، ژانگ لی استودیوی Mengchang Media را اداره میکند. روی یکی از شعارهای این استودیو نوشته شده است: «میکرودرامهای ساختهشده با هوش مصنوعی؛ خلاقیتی فراتر از تصور.» ژانگ پیشتر هر روز ۱۰ گروه فیلمبرداری داشت که مشغول تولید بودند. اکنون، ردیف پشت ردیف انسانهایی که choukashi نامیده میشوند ( اصطلاحی متعلق به عصر هوش مصنوعی که معنای تحتاللفظی آن «کارتکشها» است و یادآور بیرونکشیدن تصادفی کارت و امید داشتن به نتیجهای خوب است) مشغول نوشتن پرامپتهایی هستند که مثلاً نمای نزدیک از ابروهای درهمکشیده یک شخصیت را مشخص میکنند: «حالت چهره او سرشار از قدردانی و انتظار است.»
نرمافزار، صحنههایی چندثانیهای تولید میکند و choukashi آنها را اصلاح و به یکدیگر متصل میکنند. دیگر خبری از فیلمبردار، گروه نورپردازی یا بازیگر نیست.
گزارش حاضر در نسخه August 7th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.
