همکاری واقعی در حوزه هوش مصنوعی احتمالاً از دسترس چین و آمریکا خارج خواهد ماند

آلتمن در ۱۲ سپتامبر، در گفت‌وگو با مجله Fortune، گفت اگر این دو تن بتوانند بر سر هوش مصنوعی به توافق برسند، هر دو باید این جایزه را دریافت کنند. آلتمن، همسو با دیگر مدیران شرکت‌های هوش مصنوعی آمریکایی که پس از هشدارهای جدید درباره احتمال نابودی بشر توسط مدل‌های فوق‌هوشمند ابراز نگرانی کرده‌اند، استدلال کرد که چین و آمریکا نباید در رقابت برای تسلط بر این فناوری، کنترل آن را از دست بدهند. او گفت: «فکر نمی‌کنم این کار دشوار باشد. این امر چیزی در حد یک سند یک‌صفحه‌ای است.»

کاش چنین بود. چین و آمریکا از سال ۲۰۲۴، یعنی زمانی که اعلام کردند انسان‌ها باید کنترل تسلیحات هسته‌ای را حفظ کنند، هیچ گفت‌وگوی رسمی درباره هوش مصنوعی نداشته‌اند. ترامپ و شی در ماه مه در پکن توافق کردند که گفت‌وگوهای هوش مصنوعی ازسرگرفته شود؛ اقدامی که امیدها را برای شکل‌گیری اجماعی جدید درباره خطراتی مانند ساخت سلاح‌های زیستی توسط بازیگران غیردولتی، ازکارانداختن زیرساخت‌های ملی توسط هکرها و خارج‌شدن مدل‌های هوش مصنوعی از کنترل را افزایش داد. مقام‌های آمریکایی امیدوار بودند دست‌کم یک دور گفت‌وگوی اختصاصی درباره هوش مصنوعی پیش از سفر شی به آمریکا در ۲۴ سپتامبر برگزار شود. اولویت آنها تشکیل یک «کارگروه» مشترک هوش مصنوعی متشکل از مقام‌هایی با تخصص فنی و اختیار مذاکره بود.

اما پس از تأخیرهای متعدد، هوش مصنوعی در نهایت در نشست پیش از اجلاس میان اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا و هه لیفنگ، معاون نخست‌وزیر چین در مذاکرات مربوط به تجارت و دیگر مسائل گنجانده خواهد شد. بسنت در ۱۶ سپتامبر گفت آماده است درباره خطرات مشترک هوش مصنوعی و «جلوگیری از دوپاره شدن نظام‌های دو کشور» گفت‌وگو کند. بااین‌حال، هیچ‌یک از دو طرف انتظار پیشرفت چشمگیری ندارند. آنها ممکن است همچنان بیانیه‌هایی موازی صادر کنند که در آنها بر اجماع هسته‌ای پیشین خود تأکید شود و نگرانی‌های مشترک درباره خارج‌شدن هوش مصنوعی از کنترل یا استفاده از آن برای تروریسم زیستی و کلاهبرداری سایبری اعلام شود.

فراتر از این، اخیراً دامنه زمینه‌های مشترک برای توافق در پی متهم‌سازی‌های متقابل دو طرف محدودتر شده است. جیانگ تیانجیاو، کارشناس هوش مصنوعی در دانشگاه فودان شانگهای می‌گوید: «برای پیشرفت فراتر از یک بیانیه اصول، چندان خوش‌بین نیستم.» به گفته او، پس از اجلاس، دو طرف ممکن است به‌صورت یک‌جانبه اقداماتی برای ایمنی هوش مصنوعی انجام دهند و احتمالاً اطلاعات بیشتری را با یکدیگر به اشتراک بگذارند، اما توافق بر سر اقدامات دوجانبه مشخص، مانند تشکیل کارگروه مشترک، بعید است. او اضافه می‌کند: «ممکن است حتی به یک حادثه یا بحران نیاز باشد.»

ادعا و هشدار عجیب پژوهشگر ارشد ایمنی آنتروپیک:
احتمال نابودی بشر به دست هوش مصنوعی تا دهه آینده بیش از ۱۰ درصد است

امیدهای جسورانه‌تر از ۸ سپتامبر شروع به رنگ باختن کرد؛ زمانی که اداره تحقیقات فدرال آمریکا (FBI) و آژانس امنیت ملی آمریکا (NSA) آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی چین را متهم کردند که به طور سیستماتیک در حال استخراج داده از رقبای آمریکایی خود هستند؛ اقدامی که احتمالاً با اطلاع دولت چین انجام می‌شود. وزارت بازرگانی چین از این روش‌های «تقطیر» به‌عنوان رفتاری استاندارد در صنعت دفاع کرد و تهدید کرد اگر آمریکا آزمایشگاه‌های چینی را مجازات کند، اقدام متقابل انجام خواهد داد.

دو روز بعد، آنتروپیک، مدعی شد برخی آزمایشگاه‌های چینی کاربران را به سمت مدل Claude این شرکت هدایت کرده‌اند تا مکالمات آنها را برای استفاده به‌عنوان داده آموزشی جمع‌آوری کنند. آنتروپیک گفت در برخی موارد، کاربران وابسته به نیروهای مسلح و شرکت‌های دفاعی چین، داده‌های حساس مربوط به نظارت و طرح‌های تسلیحاتی را وارد مدل آمریکایی کرده‌اند.

سایه‌های هوش مصنوعی؛ گزارش افشاگرانه آنتروپیک چه چیزی راجع‌به جرایم سایبری سازمان‌یافته در مقیاس جهانی می‌گوید؟

داریو آمودی، مدیرعامل آنتروپیک نیز در ۱۲ سپتامبر خواستار کاهش سرعت جهانی توسعه هوش مصنوعی شد. اما ترامپ این ایده را رد کرد و گفت: «ما در هوش مصنوعی از چین جلوتر هستیم. می‌خواهم همین‌طور باقی بماند، چون هرکس در هوش مصنوعی پیروز شود، پیروز خواهد شد.»

تماس ناگهانی ترامپ با جنسن هوانگ:
وقتی رئیس‌جمهور آمریکا زنگ زد و روی اسپیکر از هوش مصنوعی دفاع کرد

چین از آمودی نیز ناراضی است؛ زیرا او همچنین خواستار جلوگیری از فروش تجهیزات ساخت تراشه به چین و برخورد شدیدتر با تقطیر مدل‌ها، قاچاق تراشه و دسترسی از راه دور به مراکز داده این کشور شده است. چنین اقداماتی دسترسی چین به توان محاسباتی که پیش‌ازاین نیز برآورد شده بود تنها یک‌هفتم آمریکا باشد را بیش‌ازپیش محدود خواهد کرد. رسانه‌های دولتی چین پیشنهاد کاهش سرعت توسعه هوش مصنوعی را ترفندی برای به تأخیرانداختن توسعه هوش مصنوعی چین توصیف کردند. یکی از سخنگویان وزارت خارجه چین گفت: «ترساندن افکار عمومی، تقابل و رقابت شرورانه تنها تلاش‌ها برای ایجاد حکمرانی سالم جهانی در حوزه هوش مصنوعی را مختل خواهد کرد.»

مقام‌های چینی به‌روشنی آمریکا را منشأ اصلی تهدیدهای مرتبط با ایمنی هوش مصنوعی می‌دانند. چن یی‌شین، رئیس دستگاه اطلاعاتی چین، نگرانی‌های حزب حاکم چین را در مقاله‌ای که در ۱۳ سپتامبر منتشر شد، تشریح کرد. او «نیروهای متخاصم» را متهم کرد که از محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی برای انتشار شایعات سیاسی استفاده می‌کنند. او هشدار داد که «برخی کشورها» اکنون می‌توانند از مدل‌های هوش مصنوعی آمریکایی برای تولید انبوه سلاح‌های سایبری استفاده کنند.

چن یی‌شین گفت چین ابزارهای فنی خود را برای ارزیابی خطرات هوش مصنوعی و رسیدگی به آسیب‌پذیری‌ها توسعه خواهد داد و دستورالعمل‌هایی برای پیشگیری از خطرات منتشر خواهد کرد. او اشاره‌ای به گفت‌وگوهای هوش مصنوعی با آمریکا نکرد، اما متعهد شد همکاری بین‌المللی در زمینه هوش مصنوعی، به‌ویژه با کشورهای جنوب جهانی، تعمیق شود. در ماه ژوئیه، چین و ۲۸ کشور دیگر «سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی» را در شانگهای تشکیل دادند.

چین مدت‌هاست در حوزه‌هایی که احساس می‌کند در آنها از آمریکا عقب‌تر است، در برابر مذاکرات دوجانبه با این کشور مقاومت کرده و نگران است که طرح موضوع ایمنی هوش مصنوعی بهانه‌ای برای حفظ برتری فناورانه آمریکا باشد. درحالی‌که آمریکا همواره هوش مصنوعی را ابزاری بالقوه برای کسب مزیت راهبردی تلقی کرده، چین بیشتر آن را در چارچوب کسب منافع اقتصادی تعریف کرده است. چین بارها از آمریکا خواسته است محدودیت‌های صادراتی مربوط به نیمه‌رساناها را کاهش دهد و این اقدام را شرط گفت‌وگو درباره هوش مصنوعی قرار داده است.

اما این وضعیت ممکن است در حال تغییر باشد. یکی از مشاوران دولت چین می‌گوید این کشور ممکن است دیگر نیازی نبیند گفت‌وگوهای هوش مصنوعی را به تأمین تراشه مرتبط کند؛ زیرا آزمایشگاه‌های چینی از ماه آوریل تاکنون مجموعه‌ای از مدل‌های قدرتمند را عرضه کرده‌اند. خطر خارج‌شدن هوش مصنوعی از کنترل نیز برای رهبران چین روزبه‌روز دشوارتر از گذشته قابل‌چشم‌پوشی است.

آزمایشگاه‌های چینی، همانند رقبای آمریکایی خود، به‌شدت بر ساخت ابرهوش مصنوعی تمرکز کرده‌اند. شو لان، رئیس کمیته کارشناسان دولتی چین در حوزه هوش مصنوعی اخیراً به رسانه‌های دولتی گفت نباید اجازه داد مدل‌ها بدون دخالت انسان به طور مستمر خود را بهبود دهند. در ماه سپتامبر، یک نهاد تنظیم‌گر اینترنت چین درباره «ازدست‌رفتن شدید کنترل» هشدار داد؛ این هشدار پس از آن مطرح شد که OpenAI فاش کرد هزاران عامل هوش مصنوعی این شرکت از محیط آزمایشی خود خارج شده‌اند.

چین خود نیز با موارد نگران‌کننده‌ای مواجه شده است. علی‌بابا، غول تجارت الکترونیکی این کشور، سال گذشته فاش کرد که یک عامل کدنویسی بدون اجازه به استخراج رمزارز پرداخته است. در ماه مارس، یک عامل هوش مصنوعی محبوب باعث شد دولت درباره نشت داده هشدار دهد و استفاده از آن را برای کارکنان دولتی ممنوع کند. همچنین در ماه سپتامبر، پژوهشگران آمریکایی یک ابزار هک را فاش کردند که می‌توانست کنترل میلیون‌ها حساب کاربری در پیام‌رسان چینی وی‌چت را در اختیار بگیرد.

اکنون چالش اصلی این است که این نگرانی‌ها به مبنایی برای گفت‌وگوهایی تبدیل شوند که از مذاکرات ۲۰۲۴ فراتر بروند؛ مذاکراتی که بخشی از شکست آنها ناشی از این بود که آمریکا می‌خواست تمرکز بیشتری بر مسائل فنی داشته باشد، درحالی‌که چین ترجیح می‌داد موضوع را در چارچوبی گسترده‌تر بررسی کند. از آن زمان تاکنون، چندین گفت‌وگوی «مسیر دوم» با مشارکت دانشگاهیان و مقام‌های بازنشسته برگزار شده است. چین خواهان تداوم و گسترش این گفت‌وگوهاست. شرکت‌کنندگان می‌گویند این مذاکرات به ایجاد درک متقابل و هموارکردن مسیر برای گفت‌وگوهای رسمی کمک می‌کنند. مقام‌های آمریکایی نسبت به آنها تردید دارند و چین را متهم می‌کنند که جاسوسان خود را به این مذاکرات اعزام می‌کند.

یکی از مشکلات در سازمان‌دهی گفت‌وگوهای رسمی این است که اطمینان حاصل شود شرکت‌کنندگان چینی اختیار مذاکره دارند، نه اینکه صرفاً مواضع از پیش آماده‌شده را تکرار کنند؛ این موضوع را شماری از مقام‌های آمریکایی کهنه‌کارِ مذاکرات پیشین هوش مصنوعی مطرح می‌کنند. ست سنتر، مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا که رهبری تیم آمریکایی در گفت‌وگوهای قبلی را بر عهده داشت، می‌گوید: «رویکرد به‌شدت متن‌محور چین در دیپلماسی، برای موضوعی نوظهور و سیال مانند هوش مصنوعی کارآمد نیست.» علاوه بر این، چندین نهاد مختلف چینی بر هوش مصنوعی نظارت دارند و همین امر تعیین طرف مذاکره برای آمریکا را دشوارتر می‌کند.

به گفته وانگ یی‌وی از دانشگاه رنمین پکن، چین ممکن است آماده تشکیل یک «گروه رهبری» حزبی برای هوش مصنوعی باشد. حزب کمونیست چین گروه‌های مشابه بسیاری دارد که اغلب ریاست آنها بر عهده شی است و هدفشان متمرکزکردن تصمیم‌گیری در حوزه‌هایی است که چندین نهاد را در بر می‌گیرد. اما چین تا زمانی که آمریکا اهداف خود را روشن نکند، تمایلی به تعهد به مذاکرات رسمی ندارد. دولت ترامپ در گذشته رویکردی حداقلی نسبت به هوش مصنوعی داشت، اما اکنون درباره نحوه تنظیم‌گری آن دچار اختلاف‌نظر است. چین همچنین نسبت به پذیرش قوانینی که شرکت‌های آمریکایی را دربرنگیرند، محتاط است. این کشور همچنین خواهان نقش و حق اظهارنظر برابر در تعیین مصادیق تهدید است و اصرار دارد که مدل‌هایش به‌اندازه مدل‌های آمریکایی ایمن هستند.

سان چنگ‌هاو از دانشگاه تسینگ‌هوا در پکن می‌گوید: «امیدبخش‌ترین نقطه شروع احتمالاً یک توافق جامع درباره هوش مصنوعی نیست.» به گفته او، یک دستورکار محدودتر می‌تواند موفق شود. نگرانی‌های مشترک درباره مدل‌ها و عامل‌های پیشرو که از کنترل خارج می‌شوند می‌تواند نقطه آغاز باشد. مقام‌های چینی آمادگی خود را برای به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات درباره حوادث مرتبط با ایمنی هوش مصنوعی نشان داده‌اند. آزمایشگاه‌های آمریکایی می‌توانند جزئیات فنی مربوط به روش‌های ارزیابی میزان هم‌راستایی مدل‌های هوش مصنوعی با اهداف انسانی را در اختیار طرف چینی قرار دهند تا آزمایشگاه‌های چینی نیز بتوانند روش‌های مشابهی را توسعه دهند. کارسون المگرن از «مؤسسه سیاست و راهبرد هوش مصنوعی»، یک اندیشکده مستقر در واشنگتن می‌گوید دو طرف همچنین می‌توانند با انتشار ارزیابی مدل‌های جدید پس از عرضه آنها، به روشن‌تر شدن خطرات کمک کنند.

کارشناسان چینی و آمریکایی اتفاق‌نظر دارند که گفت‌وگوهای رسمی درباره کاربردهای نظامی هوش مصنوعی زمان بیشتری خواهد برد. ایجاد روشی مستقل برای راستی‌آزمایی پایبندی به توافق‌ها نیز زمان‌بر خواهد بود؛ سازوکاری که برای هرگونه توافق الزام‌آور در زمینه ایمنی هوش مصنوعی ضروری است. در حال حاضر، بهترین امید این است که دو طرف به گفت‌وگو ادامه دهند؛ زیرا ممکن است شی و ترامپ بار دیگر در ماه‌های نوامبر و دسامبر با یکدیگر دیدار کنند. اما سرعت پیشرفت هوش مصنوعی و خطراتی که با خود به همراه می‌آورد، نیازمند فوریت بیشتری است.

گزارش حاضر در نسخه September 19th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.