اکونومیست معتقد است که بگذارید چین از هوش مصنوعی آمریکا کپی‌برداری کند

آنتروپیک و OpenAI اخیراً به سنتی دیرینه در میان شرکت‌های آمریکایی روی آورده‌اند؛ سنت گلایه از رقبای چینی که از محصولات آن‌ها کپی‌برداری می‌کنند. شرکت‌های آمریکایی دهه‌ها خطوط مونتاژ خود را به چین منتقل کردند، اما در نهایت شاهد ظهور کسب‌وکارهایی در همسایگی خود بودند که محصولات مشابه تولید می‌کردند. اکنون آزمایشگاه‌های پیشرو هوش مصنوعی آمریکا می‌گویند همین اتفاق برای مدل‌های آن‌ها نیز در حال رخ‌دادن است و از دولت فدرال می‌خواهند جلوی آن را بگیرد.

در رقابت برای دستیابی به ابرهوش، چین همچنان فاصله خود را با آمریکا حفظ کرده و پا‌به‌پای آن پیش می‌رود. کارشناسان می‌گویند آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی چین مدل‌هایی تولید می‌کنند که تنها ۳ تا ۶ ماه از پیشرفته‌ترین مدل‌های آمریکایی عقب‌تر هستند. آن‌ها با وجود دسترسی به تراشه‌ها و سرمایه مالی کمتر، تا حد زیادی به لطف فرایند «تقطیر» (Distillation) به چنین پیشرفتی دست یافته‌اند؛ فرایندی که در آن مدل‌های ضعیف‌تر یاد می‌گیرند خروجی مدل‌های هوشمندتر را تقلید کنند. بااین‌حال، قانون‌گذاران آمریکایی باید در برابر درخواست‌ها برای ممنوعیت این نوع نوآوری مبتنی بر تقلید مقاومت کنند. تقطیر مدل به نفع مصرف‌کنندگان است، احتمال وقوع فاجعه را کاهش می‌دهد و برخلاف تصور اولیه، برتری فناورانه آمریکا را تثبیت می‌کند.

چرا این روزها بحث تقطیر مدل‌های هوش مصنوعی این‌قدر داغ شده است؟

آنتروپیک و OpenAI استفاده از این تکنیک را در شرایط و ضوابط خدمات خود ممنوع کرده‌اند. هر دو شرکت به دولت آمریکا شکایت کرده‌اند که رقبای چینی در حال سرقت مالکیت فکری آن‌ها هستند؛ آنتروپیک نیز خواستار اعمال مجازات علیه این شرکت‌ها شده است. یکی از راهکارهای پیشنهادی که در قالب لایحه‌ای در مجلس سنای آمریکا مطرح شده، اعمال تحریم علیه شرکت‌های استفاده‌کننده از تقطیر مدل است؛ اقدامی که مانع عرضه مدل‌های آن‌ها در آمریکا و احتمالاً سایر کشورها خواهد شد.

چرا آمریکا نگران Kimi K3 است؟

بااین‌حال، منافع تجاری این آزمایشگاه‌ها لزوماً با منافع مصرف‌کنندگان همسو نیست. کاربران زمانی منتفع می‌شوند که مدل‌های بیشتری با قابلیت‌های بالاتر در دسترس آن‌ها قرار گیرد. گسترش نوآوری، آزمایشگاه‌ها را وادار می‌کند بر سر قیمت و عملکرد با یکدیگر رقابت کنند؛ رقابتی که هم سرعت پذیرش هوش مصنوعی را افزایش می‌دهد و هم می‌تواند به دستاوردهای چشمگیر در بهره‌وری منجر شود. مدل‌های چینی حاصل از تقطیر که اکثراً متن‌باز هستند؛ یعنی می‌توان آن‌ها را به‌صورت رایگان از اینترنت دانلود کرد، آزمایشگاه‌های آمریکایی را حتی در کشورهای فقیر نیز به رقابت وادار خواهند کرد.

ادامه تقطیر مدل‌ها در چین، به نفع آمریکا نیز هست. سیاست‌گذاران واشنگتن باید به نکته‌ای توجه کنند که مدیران شرکت‌های هوش مصنوعی چین به آن واقف‌اند؛ این تکنیک باعث می‌شود پیشرفت چین به آمریکا وابسته بماند. در نتیجه، چین برای مواجهه با مرحله «جهش ناگهانی هوش مصنوعی» (AI Take-off) آمادگی چندانی نخواهد داشت؛ مرحله‌ای که در آن مدل‌ها قادر می‌شوند خود را بهبود دهند. حتی ممکن است این وابستگی، چین را برای همیشه در جایگاه دوم نگه دارد. کپی‌برداری لزوماً به معنای پیشی‌گرفتن نیست؛ همان‌طور که اتحاد جماهیر شوروی زمانی که با استفاده از نقشه‌های مهندسی سرقت‌شده از آمریکا به تولید تراشه پرداخت، این موضوع را تجربه کرد.

غول‌های هوش مصنوعی بر سر «تقطیر مدل‌ها» به جان هم افتادند

قطع دسترسی چین به امکان تقطیر مدل‌ها می‌تواند چند ماه روند پیشرفت این کشور را به عقب بیندازد، اما تأثیری فراتر از آن نخواهد داشت. بهتر است آمریکا این گزینه را برای مواقع بحرانی حفظ کند. وابستگی چین به این تکنیک به آمریکا امکان می‌دهد در صورت بروز بحران، با اعمال محدودیت‌ها و سازوکارهای حفاظتی در برابر هوش مصنوعی مهارنشده، سرعت پیشرفت خود و رقیبش را کاهش دهد. در واقع، تدابیر حفاظتی که برای محدودکردن مدل‌های آمریکایی در موضوعات پرخطر مانند سلاح‌های زیستی در نظر گرفته شده‌اند، به‌صورت پیش‌فرض به ایمن‌تر شدن مدل‌های چینی نیز کمک می‌کنند.

اما تکلیف اصل موضوع چه می‌شود؟ نوآوران باید از حاصل تلاش خود سود ببرند و سرمایه‌گذاران نیز باید از سرمایه‌ای که هوشمندانه تخصیص داده‌اند، بازدهی کسب کنند. این اصل به معنای حمایت از شرکت‌ها در برابر سرقت مالکیت فکری است. بااین‌حال، آنتروپیک و OpenAI به‌سختی می‌توانند ادعا کنند که در نتیجه تقطیر مدل‌ها متحمل زیان شده‌اند. این دو شرکت صدها میلیارد دلار سرمایه جذب کرده‌اند و بر بازار تسلط دارند؛ بنابراین دشوار است بتوان استدلال کرد که کپی‌برداری به سرمایه‌گذاری در مرزهای دانش و فناوری هوش مصنوعی آسیب می‌زند.

صنعت هوش مصنوعی صنعتی نامتعارف است. آزمایشگاه‌ها حق دارند تلاش‌ها برای تقطیر مدل‌های خود را محدود کنند، اما درخواست آن‌ها برای برخورداری از حمایت‌های ویژه ریاکارانه است. امپراتوری تجاری این شرکت‌ها بر پایه دستاوردهای دیگران بنا شده است؛ دستاوردهایی که از سطح اینترنت استخراج کرده‌اند. اگر تقطیر مدل غیرقانونی اعلام شود، آنتروپیک و OpenAI تنها شرکت‌هایی خواهند بود که از داده‌هایشان در برابر استفاده برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی محافظت می‌شوند.

پذیرش تقطیر مدل به معنای برهم‌زدن قوانین مالکیت فکری نیست. خروجی تولیدشده توسط ماشین، فاقد نویسنده انسانی است و بنابراین نمی‌توان آن را مشمول حق نشر دانست. آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی برای دفاع از رویه‌های خود استدلال می‌کنند که داده‌های آموزشی استخراج‌شده از اینترنت، به‌دلیل برخورداری از شرایطی خاص، مشمول اصل «استفاده منصفانه» (Fair Use) هستند؛ از جمله به این دلیل که داده‌های ورودی یک مدل با آنچه تولید می‌کند تفاوت دارند. همین استدلال را می‌توان درباره مدل‌های حاصل از تقطیر نیز مطرح کرد.

کپی‌کارهای چینی آزمایشگاه‌ها و سرمایه‌گذاران آمریکایی را نگران کرده‌اند. این نگرانی قابل درک است، اما ذی‌نفع اصلی تقطیر مدل‌ها چین نیست؛ بلکه مصرف‌کنندگانی هستند که به مدل‌های ارزان‌تر دسترسی پیدا می‌کنند و آمریکایی که با این روند، برتری فناورانه خود را تثبیت می‌کند.

گزارش حاضر در نسخه October 31th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.