تعدیل به دلیل هوش مصنوعی یا پوششی برای پنهان‌کردن ناتوانی مدیریتی

درحالی‌که بحث‌ها پیرامون تأثیر واقعی هوش مصنوعی بر نیروی کار ادامه دارد، «سم آلتمن»، مدیرعامل OpenAI اظهار داشت که برخی از شرکت‌ها در زمینه تعدیل نیرو به «هوش مصنوعی‌شویی» (AI washing) روی آورده‌اند، یا به عبارتی، کاهش نیروی کار خود را به‌دروغ به تأثیرات این فناوری نسبت می‌دهند.

آخرالزمان شغلی یا جابه‌جایی شغلی

به نقل از Fortune، آلتمن در AI Impact Summit هند در ماه فوریه به شبکه خبری CNBC-TV18 گفت: «من نمی‌دانم درصد دقیق آن چقدر است، اما مقداری هوش مصنوعی‌شویی وجود دارد که در آن افراد هوش مصنوعی را برای تعدیل نیروهایی مقصر می‌دانند که درهرصورت انجام می‌دادند. البته برخی جابه‌جایی‌های شغلی به‌واسطه هوش مصنوعی نیز وجود دارد.»

پدیده هوش مصنوعی‌شویی در شرایطی موردتوجه قرار گرفته است که داده‌های جدید در مورد تأثیر این فناوری بر بازار کار، داستان مبهم و بی‌نتیجه‌ای در مورد نحوه نابودی مشاغل انسانی توسط این فناوری یا اینکه آیا اصلاً هنوز به آن سمت حرکت کرده است یا نه را روایت می‌کند.

به‌عنوان‌مثال، مطالعه‌ای که در ماه فوریه توسط NBER منتشر شد، نشان داد که از میان هزاران مدیر ارشد اجرایی مورد بررسی در ایالات متحده، بریتانیا، آلمان و استرالیا، نزدیک به ۹۰ درصد عنوان کرده‌اند که هوش مصنوعی هیچ تأثیری بر اشتغال در محیط کار در طول سه سال گذشته؛ یعنی پس از انتشار ChatGPT در اواخر سال ۲۰۲۲ نداشته است.

بااین‌حال، مدیران برجسته فناوری مانند «داریو آمودی»، مدیرعامل آنتروپیک نسبت وقوع یک آخرالزمان شغلی در میان کارمندان دفتری یا اصطلاحاً یقه‌سفید (white-collar) هشدار داده‌اند؛ به‌طوری که هوش مصنوعی به طور بالقوه می‌تواند ۵۰ درصد از مشاغل دفتری سطح پایه (entry-level) را از بین ببرد. برخی دیگر مانند «ایوان اشپیگل»، مدیرعامل Snap نیز پیش‌ازاین با استناد به هوش مصنوعی اقدام به کاهش نیروی کار کرده‌اند. Snap در ماه آوریل اعلام کرد که حدود ۱۰۰۰ کارمند یا حدود ۱۶ درصد از نیروی کار خود را تعدیل خواهد کرد. بر اساس گزارش The Future of Jobs Report 2025 حدود ۴۰ درصد از کارفرمایان انتظار دارند که در آینده از رویکرد اشپیگل در کاهش کارکنان به دلیل تأثیرات هوش مصنوعی پیروی کنند.

آلتمن تصریح کرد که او انتظار دارد جابه‌جایی‌های شغلی بیشتری در نتیجه هوش مصنوعی رخ دهد و همچنین نقش‌های جدیدی در تکمیل این فناوری ظهور کنند. او گفت: «ما همانند هر انقلاب فناوری، انواع جدیدی از مشاغل را پیدا خواهیم کرد. اما من انتظار دارم که تأثیر واقعی انجام وظایف توسط هوش مصنوعی در چند سال آینده به‌وضوح قابل‌لمس شود.»

نشانه‌های هوش مصنوعی‌شویی چیست؟

داده‌های گزارشی جدید از Yale Budget Lab نشان می‌دهد که چشم‌انداز آلتمن و آمودی مبنی بر جابه‌جایی گسترده نیروی کار توسط هوش مصنوعی قطعی نیست و هنوز فرا نرسیده است. با استفاده از داده‌های نظرسنجی جمعیت جاری اداره آمار کار ایالات متحده، این تحقیق هیچ تفاوت معناداری در نرخ تغییر ترکیب مشاغل یا طول مدت بیکاری برای افرادی با مشاغلی که از زمان انتشار ChatGPT تا مارس ۲۰۲۶ در معرض تماس بالایی با هوش مصنوعی بوده‌اند، پیدا نکرد. این اعداد نشان دادند که در این مقطع زمانی هیچ تغییرات قابل‌توجهی در حوزه نیروی کار مرتبط با هوش مصنوعی وجود ندارد.

«مارتا گیمبل»، مدیر اجرایی و هم‌بنیان‌گذار آزمایشگاه بودجه ییل در گفت‌وگو با Fortune گفت: «مهم نیست از چه زاویه‌ای به داده‌ها نگاه کنید، در حال حاضر به نظر نمی‌رسد که اثرات عمده اقتصاد کلان [ناشی از هوش مصنوعی] وجود داشته باشد.»

گیمبل عمل هوش مصنوعی‌شویی را به شرکت‌هایی نسبت داد که کاهش حاشیه‌های سود و درآمد حاصل از ناتوانی در مدیریت مؤثر مصرف‌کنندگان محتاط و تنش‌های ژئوپلیتیکی را به گردن هوش مصنوعی می‌اندازند. «دیوید استات» هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل WebAI، نیز در یادداشتی برای Fortune نوشت که بنیان‌گذاران فناوری برای توجیه سرمایه‌گذاری‌های گزاف و مداوم در هوش مصنوعی با فشار فزاینده‌ای مواجه هستند و به همین دلیل است که بسیاری از آن‌ها با پیش‌بینی جابه‌جایی گسترده نیروی کار، روایت‌هایی از اختلال هوش مصنوعی در کار و اقتصاد ایجاد کرده‌اند.

به گفته «تورستن اسلوک» اقتصاددان ارشد Apollo Global Management، این دورانِ انتظار و بی‌قراری برای مشاهده اثرات هوش مصنوعی، با رونق فناوری اطلاعات در دهه ۱۹۸۰ همخوانی دارد. نزدیک به ۴۰ سال پیش، «رابرت سولو» اقتصاددان و برنده جایزه نوبل با وجود پیش‌بینی‌های مربوط به افزایش چشمگیر بهره‌وری، دستاوردهای بهره‌وری اندکی را در عصر رایانه‌های شخصی مشاهده کرد و اسلوک نیز امروز الگوی مشابهی را می‌بیند و در یک پست وبلاگی نوشت: «هوش مصنوعی در همه‌جا حضور دارد به جز در داده‌های دریافتی اقتصاد کلان.»

آیا شواهدی از تأثیر هوش مصنوعی بر مشاغل وجود دارد؟

اسلوک همچنین اظهار داشت که این وقفه در تأثیرات اقتصادی مبتنی بر هوش مصنوعی می‌تواند از یک منحنی جی (J-curve) پیروی کند؛ به این معنا که یک کندی اولیه در عملکرد که تحت‌الشعاع هزینه‌های عظیم اولیه پنهان شده است، پیش از یک جهش نمایی در بهره‌وری و تغییرات نیروی کار رخ خواهد داد.

«اریک براینجولفسون»، اقتصاددان و مدیر آزمایشگاه اقتصاد دیجیتال دانشگاه استنفورد، در Financial Times نوشت که داده‌های اخیر بازار کار ممکن است داستان جدیدی از تأثیر واقعی هوش مصنوعی بر بهره‌وری و نیروی کار را روایت کنند. او به جدایی رشد اشتغال و رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) اشاره کرد که در آخرین ارقام اصلاح‌شده مشاغل منعکس شده است. باوجوداینکه تولید ناخالص داخلی ایالات متحده در سه‌ماهه چهارم رشد ۳.۷ درصدی را نشان می‌داد، میزان افزایش مشاغل به ۱۸۱,۰۰۰ شغل کاهش پیدا کرده است. تحلیل خود براینجولفسون یک جهش ۲.۷ درصد در بهره‌وری سالانه را در سال گذشته نشان داد که او آن را به آغاز نمایان‌شدن مزایای بهره‌وری هوش مصنوعی نسبت داد.

براینجولفسون سال گذشته در یک مطالعه تحسین‌شده نشان داد برای کارمندان تازه‌کار با مشاغلی با سطح بالای قرارگیری در معرض هوش مصنوعی کاهش نسبی ۱۳ درصدی در اشتغال رخ داده است. در همین حال، اکثر کارمندان باتجربه، سطوح اشتغالی را تجربه کردند که ثابت مانده یا رشد کرده است.

او در فایننشال تایمز نوشت: «داده‌های به‌روزرسانی‌شده ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که ما اکنون در حال گذار از این مرحله سرمایه‌گذاری به یک مرحله برداشت هستیم، جایی که آن تلاش‌های اولیه شروع به نشان‌دادن خود به‌عنوان خروجی قابل‌اندازه‌گیری می‌کنند.»