چه رکودی؟
محبوبیت شگفت‌انگیز هوش مصنوعی
سید محمدجواد فیاض
- ۱۰ آبان ۱۴۰۵
برخلاف ساکنان ثروتمند کشورهای غربی، بسیاری از مردم جهان به آینده فناوری هوش مصنوعی امیدوارند.
اگر تیترهای رسانه‌های غربی را دنبال کنید، ممکن است تصور کنید که موج مخالفت با هوش مصنوعی به‌سرعت در سراسر جهان در حال گسترش است. اما دست‌کم تاکنون چنین اتفاقی نیفتاده است. بر اساس نظرسنجی مؤسسه افکارسنجی GlobeScan که به سفارش اکونومیست انجام شده، نزدیک به دوسوم مردم کره جنوبی دیدگاه خوش‌بینانه‌ای درباره هوش مصنوعی دارند. در خارج از کشورهای ثروتمند، این احساس مثبت حتی فراگیرتر است. برای مثال، نزدیک به ۹ نفر از هر ۱۰ نفر در نیجریه و ویتنام گفته‌اند که هوش مصنوعی نه‌تنها زندگی شخصی آن‌ها، بلکه وضعیت زندگی کل بشریت را بهبود خواهد بخشید (شکل ۱).
این نظرسنجی در ۳۴ کشور و به‌صورت آنلاین انجام شده است؛ روشی که ممکن است نتایج را به نفع نگرش مثبت به هوش مصنوعی متمایل کرده باشد. بااین‌حال، در همین نظرسنجی، دیدگاه مردم کشورهای ثروتمند غربی بسیار بدبینانه‌تر بود. در آمریکا، کانادا و فرانسه تعداد افرادی که نسبت به تأثیرات آینده هوش مصنوعی بر بشریت احساس منفی داشتند، از افراد خوش‌بین بیشتر بود. در سایر کشورهای غربی، برآیند نگرش‌ها مثبت بود، اما میزان خوش‌بینی به‌مراتب کمتر از کشورهای فقیر بود. نظرسنجی جدید دیگری که مؤسسه گالوپ با همکاری مایکروسافت در ۳۷ کشور انجام داده نیز نتایج مشابهی داشته است: هوش مصنوعی در مجموع از محبوبیت گسترده‌ای برخوردار است، اما این محبوبیت در کشورهای ثروتمند غربی کمتر است.
چرا چنین شکافی میان غرب و سایر نقاط جهان وجود دارد؟
ممکن است بخشی از این خوش‌بینی با افزایش مواجهه مستقیم مردم کشورهای فقیر با هوش مصنوعی یا مراکز داده کاهش یابد؛ به‌ویژه زمانی که ببینند این فناوری به برخی افراد بیشتر از دیگران سود می‌رساند یا به آن‌ها آسیب می‌زند. بر اساس مطالعه‌ای از مایکروسافت، حدود ۹ درصد از جمعیت در سن کار کنیا در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ از هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند. بااین‌حال، ۸۵ درصد از پاسخ‌دهندگان کنیایی به GlobeScan گفته‌اند که این فناوری زندگی آن‌ها را بهبود خواهد بخشید.
البته بسیاری از مردم، چه در کشورهای فقیر و چه در کشورهای ثروتمند، دست‌کم تا حدودی از پیامدهای منفی احتمالی هوش مصنوعی آگاه هستند. در نظرسنجی مرکز تحقیقات Pew، مردم کره جنوبی در کنار استرالیایی‌ها، بیش از سایر کشورها احتمال می‌دادند که هوش مصنوعی به ازدست‌رفتن گسترده مشاغل و تشدید نابرابری منجر شود. بااین‌حال، به نظر می‌رسد فعلاً جذابیت ظرفیت‌های بالقوه این فناوری بر چنین نگرانی‌هایی غلبه کرده است.
بخشی از توضیح این تفاوت آن است که بسیاری از نیروی کار خارج از ثروتمندترین کشورها در مقایسه با همتایان غربی خود، چیزهای کمتری برای ازدست‌دادن در برابر هوش مصنوعی دارند. در بخش بزرگی از جهان فقیر، اشتغال اغلب غیررسمی و در مقایسه با مشاغل کشورهای غربی بی‌ثبات‌تر است. نگرانی از اینکه فناوری جایگزین یک شغل اداری باثبات شود، بیشتر مسئله کشورهای ثروتمند است؛ هرچند برای مثال، در هند نیز کارکنان فناوری اطلاعات و سایر نیروهای مشاغل پشتیبانی اداری در معرض اختلال ناشی از این فناوری قرار دارند.
درعین‌حال، کشورهای فقیر می‌توانند دستاوردهای زیادی از هوش مصنوعی داشته باشند. در کشورهایی که نهادهای کارآمد و آموزش رسمی ممکن است در دسترس نباشند، هوش مصنوعی به برخی افراد کمک می‌کند تا خودشان مشکلاتشان را حل کنند. «پایال آرورا»، نویسنده کتاب From Pessimism to Promise که به تفاوت نگرش‌ها نسبت به فناوری می‌پردازد، استدلال می‌کند: «بدبینی امتیازی است برای کسانی که استطاعت ناامیدشدن را دارند.»
در هند، کاربران به اپلیکیشن‌هایی مانند Gemini یا ChatGPT، دسترسی ارزان یا رایگان پیدا کرده‌اند. بر اساس مطالعه جدید مایکروسافت، در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ نزدیک به یک‌پنجم هندی‌های در سن کار از هوش مصنوعی مولد استفاده کرده‌اند؛ درحالی‌که این نسبت در آمریکا یک‌سوم بوده است. دیپ‌سیک، جایگزین رایگان چینی نیز در آفریقا محبوبیت دارد؛ جایی که برآوردهای مایکروسافت نشان می‌دهد در بسیاری از کشورها، حدود یک نفر از هر ۱۰ نفر در سن کار طی سه‌ماهه دوم سال از هوش مصنوعی مولد استفاده کرده است.
افراد عادی برای استفاده‌های روزمره، از سهولت استفاده از هوش مصنوعی استقبال می‌کنند و هیچ‌کدام نگران ایمنی، حریم خصوصی یا نشت داده‌ها نیستند؛ چه رسد به محتوای بی‌کیفیت تولیدشده با هوش مصنوعی (AI Slop). به نظر می‌رسد سرزنش و نکوهش محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی در خارج از آمریکا و اروپا کمتر رایج باشد.
«یوئن یوئن آنگ» از دانشگاه جانز هاپکینز می‌گوید: «غربی‌ها در طول تاریخ، انحصار دانش و تولید ایده را در اختیار داشته‌اند، اما هوش مصنوعی این انحصار را به چالش می‌کشد.» او می‌پرسد: «آیا این وضعیت فقط برای کسانی بحران محسوب می‌شود که از این تحول زیان می‌بینند؟»
هوش مصنوعی حتی در برخی کشورهای ثروتمند و با درآمد متوسط نیز که ظاهراً در برابر تحولات ناشی از آن چیزهای بیشتری برای ازدست‌دادن دارند، به شکلی شگفت‌آور محبوب است. به گفته مایکروسافت، سنگاپوری‌ها از بزرگ‌ترین کاربران هوش مصنوعی در جهان هستند. نزدیک به دوسوم آن‌ها در نظرسنجی GlobeScan گفته‌اند که فکر می‌کنند این فناوری تأثیر مثبتی بر زندگی‌شان خواهد داشت. در مالزی نیز که با رونق چشمگیر ساخت مراکز داده روبه‌روست، اعتراض‌های محدود علیه این تأسیسات هنوز به موج گسترده‌تری از مخالفت تبدیل نشده است.
برخی کشورهایی که خوش‌بینی به هوش مصنوعی در آن‌ها بالاست، ویژگی‌های مشترکی دارند که به نظر می‌رسد از مرزهای طبقاتی و اقتصادی فراتر می‌رود. یکی از این ویژگی‌ها، کمبود قریب‌الوقوع نیروی کار است. بخش‌هایی از جهان مانند شرق آسیا که مدت‌هاست نرخ باروری پایینی دارند، به‌سرعت در حال پیرشدن هستند. بسیاری امیدوارند هوش مصنوعی و ربات‌های مجهز به آن بتوانند جای خالی نیروی کاری را پر کنند که اساساً وجود ندارد و به کشورها در مراقبت از جمعیت سالمندشان کمک کنند.
ویژگی دیگر برخی کشورهای خوش‌بین به هوش مصنوعی، تجربه زنده و ملموس دگرگونی بنیادین جوامع به دست فناوری در طول یک نسل است. سنگاپور، کره جنوبی و تایوان تا حدی به لطف پذیرش سریع فناوری‌های جدیدی که در خارج از مرزهایشان توسعه یافته بودند، از کشورهای فقیر به کشورهای ثروتمند تبدیل شدند. در چین و هند نیز جهش‌های فناورانه از جمله گسترش پرداخت‌های دیجیتال و اپلیکیشن‌های خدمات تحویل راحتی و استقلال عمل چشمگیری برای مردم به ارمغان آورده‌اند.
در مقابل، بدبینی به هوش مصنوعی در کشورهای غربی ممکن است بازتاب این تصور مردم باشد که زندگی‌شان چندان بهتر نمی‌شود، هوش مصنوعی می‌تواند اوضاع را برایشان بدتر کند و نمی‌توان برای حفاظت از منافعشان به سیاست‌مداران اعتماد کرد.
«دنیل دوبریگوفسکی»، نویسنده کتاب «حکمرانی فناوری» (Technology Governance)، معتقد است این نگرش تحت‌تأثیر تجربه مردم از شبکه‌های اجتماعی و شرکت‌های بزرگ فناوری شکل گرفته است؛ شرکت‌هایی که دولت‌های غربی برای مهار آن‌ها با دشواری روبه‌رو بوده‌اند.
شیوه صحبت سیاست‌مداران و شرکت‌ها درباره هوش مصنوعی نیز ممکن است در شکل‌گیری این تفاوت نقش داشته باشد. مدیران آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی آمریکایی هم‌زمان با رقابت برای دستیابی به «هوش جامع مصنوعی» (Artificial General Intelligence)، درباره ازدست‌رفتن مشاغل و انقراض بشر هشدار می‌دهند.
سیاست‌مداران و مدیران شرکت‌های فناوری آسیایی به‌ندرت چنین ادبیاتی دارند؛ شاید تا حدی به این دلیل که خودشان درحال‌توسعه قابلیت‌های پیشرفته در مرزهای دانش هوش مصنوعی نیستند. در عوض، معمولاً بر کاربردهای عملی هوش مصنوعی تمرکز می‌کنند؛ یعنی بر اینکه با این فناوری چه کارهایی می‌توانند انجام دهند، نه اینکه این فناوری چه بلایی ممکن است بر سر آن‌ها بیاورد. بعید است مدیر سامسونگ را ببینید که در سخنرانی‌های عمومی درباره نابودی ناشی از هوش مصنوعی صحبت کند.
در چین، جایی که پیشرفت‌های بزرگی در حوزه هوش مصنوعی در حال وقوع است، مقام‌های دولتی نگران خطراتی از تهدیدهای امنیت سایبری گرفته تا اختلالات اقتصادی هستند. بااین‌حال، لحن کلی رسانه‌های دولتی در قبال این فناوری، حمایتی و خوش‌بینانه است. باوجوداین، اشتباه است اگر نتیجه بگیریم مردم کشورهایی که نگرش مثبت‌تری به هوش مصنوعی دارند، هیچ نگرانی‌ای درباره آن ندارند. برخی از آن‌ها بیشتر به این واقعیت تن داده‌اند که پیشرفت فناوری سرنوشتی اجتناب‌ناپذیر است.
گزارش حاضر در نسخه October 24th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.
