آیا هوش مصنوعی شما را در «طبقه فرودست دائمی» به دام خواهد انداخت؟

«لومپن‌پرولتاریا» (lumpenproletariat) طبق آنچه در «مانیفست کمونیست» (The Communist Manifesto) آمده: «کف‌رسوب اجتماعی، توده‌ای در حال پوسیدن که از پایین‌ترین لایه‌های جامعه کهن بیرون ریخته شده» است. طبقه‌ای پایین‌تر از کارگران پرولتاریا (proletariat) که شامل بی‌چیزان و بیکارانی می‌شود که از نیروی کار کنار گذاشته شده‌اند یا اصلاً هرگز نتوانسته‌اند وارد آن شوند، مانند جوانانی که در دوران رکود اقتصادی با بیکاری مواجه می‌شوند. به‌باور برخی در سیلیکون‌ولی، این طبقه به‌زودی بخش بزرگی از جمعیت انسان را دربر خواهد گرفت؛ چراکه به نقل از The New Yorker با شتاب‌گرفتن پیشرفت هوش مصنوعی، نوعی «لومپن‌پرولتاریای جدید» یا به زبان امروزی اینترنت، «طبقه فرودست دائمی» (Permanent Underclass) شکل خواهد گرفت.

ایده «طبقه فرودست دائمی» در سال‌های اخیر تا حدی به‌عنوان شوخی اینترنتی و تا حدی نیز از روی ترس واقعی از دگرگونی بنیادین بازار کار بر اثر خودکارسازی ناشی از هوش مصنوعی رواج یافته است. در آینده‌ای که هوش مصنوعی بر آن چیره است، کسانی که سرمایه دارند «قدرت محاسباتی» می‌خرند و از آن برای انجام کارهایی استفاده می‌کنند که پیش‌تر انسان‌ها انجام می‌دادند؛ از برنامه‌نویسی و طراحی کمپین‌های بازاریابی گرفته تا مدیریت کارخانه‌ها. در مقابل، کسانی که چنین منابعی در اختیار ندارند، با گزینه‌های اندکی روبه‌رو خواهند بود. این هراس از شکل‌گیری یک نظام طبقاتی جدید مبتنی بر هوش مصنوعی باعث شده است تا بسیاری حس فوریت کنند و بخواهند پیش از آنکه دیر شود، خود را نجات دهند. یکی از حساب‌های طنز سیلیکون‌ولی در X با نام creatine_cycle اخیراً نوشته است: «دو سال وقت داری پادکست خودت رو بسازی تا از طبقه فرودست دائمی فرار کنی»، که به کنایه می‌گوید شاید شهرت بتواند نجات‌بخش باشد. کاربر دیگری توییت کرده: «صادقانه بگویم، اگر نمی‌خواهی بخشی از طبقه فرودست دائمی باشی، باید هرچه زودتر مشغول تولید slop  شوی». «AI slop» اصطلاحی عامیانه برای محتوای تولیدشده یا تقویت‌شده با هوش مصنوعی است که در متون فنی به‌صورت «تفاله‌های هوش مصنوعی» ترجمه می‌شود. به بیان دیگر، یا وارد دنیای محصولات هوش مصنوعی شو یا برای همیشه فقیر بمان. مالک حساب creatine_cycle «جیدن کلارک» (Jayden Clark) موسیقیدانی سابقی که اکنون کارآفرین است. پست‌های خاص او تمسخرآمیزترین جنبه‌های ذهنیت صنعت فناوری را هدف می‌گیرند، صنعتی که به گفته او از زمان آغاز «تب طلایی هوش مصنوعی» دگرگونی عمیقی را تجربه کرده است. کلارک در گفت‌وگو با The New Yorker عنوان می‌کند: «در آینده‌ای که بازاریابان هوش مصنوعی ترسیم می‌کنند، هیچ‌کس دیگر کار نمی‌کند و هرکسی که وارد این بازی نشده، دیگر شانسی برای بالارفتن از نردبان ندارد.»

نگرانی از ضرب‌الاجلی نزدیک برای حفظ قابلیت اشتغال تا حدی از یک مقاله تأثیرگذار سرچشمه می‌گیرد که سال گذشته توسط «لئوپولد آشن‌برنر» (Leopold Aschenbrenner)، پژوهشگر و کارمند پیشین OpenAI منتشر شد. او در آن مقاله پیش‌بینی کرده است که هوش مصنوعی تا سال ۲۰۲۷ به سطح توانایی انسان خواهد رسید یا حتی از آن فراتر خواهد رفت. آشن‌برنر می‌نویسد که «به طرز چشمگیری محتمل است» که تا آن زمان «مدل‌ها قادر باشند کار یک پژوهشگر یا مهندس هوش مصنوعی را انجام دهند.» در آن نقطه، پیشرفت فناوری خود‌تقویت‌کننده می‌شود و در چرخه‌ای شتاب‌گیرنده گرفتار خواهد شد؛ خود هوش مصنوعی، مدل‌های هوش مصنوعی قدرتمندتری خواهد ساخت و در نتیجه انسان‌ها را به حاشیه می‌راند.

«نیت سورِز» (Nate Soares)، یکی از سرشناس‌ترین بدبینان نسبت به هوش مصنوعی و رئیس مؤسسه پژوهش در هوش ماشینی (MIRI) و نویسنده کتاب پرفروش «اگر کسی آن را بسازد، همه می‌میرند» (“If Anyone Builds It, Everyone Dies) عنوان می‌کند: «در سیلیکون‌ولی انگار همه انگشت‌به‌دهان مانده‌اند، مثل کسی که روح دیده باشد. ما نمی‌دانیم تا فرارسیدن عصر خودکارسازی کامل چقدر وقت باقی‌مانده است.» صرف‌نظر از ترس‌های وجودی خودش درباره این فناوری، سورز می‌گوید: «مردم نباید روی اشتغال در بلندمدت حساب باز کنند.» مشاغل فناورانه احتمالاً نخستین قربانیان خواهند بود؛ درست مانند هیولای فرانکشتاین که خالق خود را نابود کرد. پس از آن نوبت به سایر انواع کار دیجیتالی می‌رسد: نوشتن ایمیل‌ها، پر کردن جدول‌ها، ساختن ارائه‌ها. در نهایت، هوش مصنوعیِ خودنوآور ماشین‌های هوشمندی خواهد ساخت که بهتر از انسان بتوانند کارهای فیزیکی را انجام دهند. به گفته سورز: «هر کاری که هوش مصنوعی بتواند بهتر انجام دهد، انجام خواهد داد؛ انسان‌ها اساساً کارآمدترین چیدمان ماده برای انجام تقریباً هیچ شغلی نیستند.»

ترس از شکل‌گیری یک طبقه فرودست دائمی تا حدی از پیشرفت‌هایی ناشی می‌شود که هوش مصنوعی تا همین امروز به آن دست یافته است. چه بخواهیم و چه نخواهیم، این فناوری به‌آرامی در حال نفوذ به زندگی روزمره ماست. شرکت‌های OpenAI و متا اخیراً فیدهایی از ویدئوهای کاملاً تولیدشده توسط هوش مصنوعی راه‌اندازی کرده‌اند که نویدبخش عصری از شبکه‌های اجتماعی است که در آن حتی پیچیده‌ترین محتوایی که مصرف می‌کنیم، دیگر ساخته انسان نیست. نرم‌افزارهای شرکتی مانند Salesforce اکنون با «عامل‌های» مجهز به هوش مصنوعی تقویت می‌شوند که می‌توانند به طور مستقل برای کاربران وظایفی انجام دهند. خودروهای Waymo خودشان در خیابان‌های شهرهای بزرگ رانندگی می‌کنند. برخی آمارهای اقتصادی نیز از کندی روند استخدام به‌ویژه در میان نیروی کار تازه‌وارد خبر می‌دهند. در سال جاری، نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان جدید دانشگاه‌های آمریکا از میانگین ملی بالاتر رفته است، پدیده‌ای غیرعادی که گزارش مؤسسه Oxford Economics علت اصلی آن را خودکارسازی ناشی از هوش مصنوعی دانسته است. مهندسان نرم‌افزار در سطوح ابتدایی بیش از دیگران با مشکل مواجه‌اند. «جسمین سان» (Jasmine Sun)، کارمند سابق Substack که اکنون نویسنده یک خبرنامه درباره فرهنگ سیلیکون‌ولی است می‌گوید: «بسیاری از کارمندان فناوری واقعاً در مضیقه‌اند و حتی نمی‌توانند حقوق معمولی پیدا کنند، درحالی‌که عده‌ای دیگر با حقوق‌هایی افسانه‌ای که تاکنون سابقه نداشته، پول پارو می‌کنند. این وضعیت نوعی دو‌دستگی شدید ایجاد کرده است.»

الگوی مطلوب جدید برای کارمند ایده‌آل، به گفته سان، «۲۲ساله ترک‌خورده» (cracked twenty-two-year-old) است؛ اصطلاحی عامیانه برای برنامه‌نویس فوق‌العاده پُربازده و کاملاً غرق در اینترنت که ممکن است طبق الگوی کاری «۹۹۶» کار کند؛ واژه‌ای برگرفته از فرهنگ کاری چین که به برنامه کاری از ۹ صبح تا ۹ شب و شش روز در هفته اشاره دارد. تنها راه فرار از طبقه فرودست دائمی بر اثر هوش مصنوعی، به طرز طعنه‌آمیزی، آن است که خودت را به ماشین شبیه‌تر کنی و با سرعتی ربات‌گونه تلاش کنی. به عقیده سان: «به‌جای آنکه افراد از نظر سیاسی رادیکال شوند، همه فقط بیشتر و سخت‌تر کار می‌کنند.» پاداش این تلاش مداوم شاید نقشی در مقام ارباب آینده هوش مصنوعی باشد: هرچه همکاری با ماشین نزدیک‌تر باشد، قدرت بیشتری خواهی داشت.

ترس از طبقه فرودست دائمی درواقع بازتاب نبودِ یک چشم‌انداز منسجم درباره نحوه ساختار یافتن جامعه‌ای است که در آن هوش مصنوعی سلطه دارد. سان درباره نخبگان سیلیکون‌ولی که به «شتاب‌گرایی» (accelerationism) اعتقاد دارند می‌گوید: «آن‌ها درباره پیامدهای اقتصادی فکر نمی‌کنند؛ هیچ‌کس برنامه‌ای برای بازتوزیع ثروت یا درآمد پایه همگانی ندارد.» به نظر می‌رسد آنچه برای زیردستان باقی می‌ماند، جهانی تیره‌وتار از محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی و نوعی هم‌نشینی مصنوعی با چت‌بات‌هاست.

منطقی است اگر بگوییم پایدارترین صنایع احتمالاً آن‌هایی هستند که به ثروتمندان خدمت می‌کنند، کسانی که همچنان به جمع‌آوری کلکسیون و سایر تجملات ادامه خواهند داد. یا باید به این سمت حرکت کرد یا به جنگل‌ها گریخت و نوعی خودکفایی ضد‌فناوری شبیه به آمیش‌های نو را در پیش گرفت. در تعبیر مارکس و انگلس در مانیفست کمونیست، طبقه فرودستِ ناشی از هوش مصنوعی شاید در نهایت به انقلاب پرولتری بپیوندد. اما چنین چیزی مستلزم نوعی آگاهی جمعی از اثرات ستمگرانه این فناوری است و پرورش آگاهی طبقاتی در عصری که جریان‌های رسانه‌ای و مصرف اطلاعاتی به طور فزاینده‌ای توسط خودِ هوش مصنوعی شکل می‌گیرند، دشوار خواهد بود. مارکس و انگلس بر این باور بودند که لومپن‌پرولتاریا به‌ویژه در برابر دست‌کاری سیاسی آسیب‌پذیر است و نوشتند که شرایط تیره‌وتار این گروه «آن را به ابزاری خریده‌شده برای دسیسه‌های ارتجاعی بدل می‌کند.» به‌آسانی می‌توان دید که پویایی مشابهی همین حالا نیز در میان کسانی در جریان است که تلاش می‌کنند از پیوستن به طبقه فرودست دائمیِ هوش مصنوعی بگریزند. مبارزه برای کند کردن انقلاب هوش مصنوعی، در این منطق، فقط به معنای اعتراف به این است که «به‌اندازه کافی خوب نیستی» که بخشی از آن باشی.