مدل‌های هوش مصنوعی چینی محبوب‌اند؛ اما آیا می‌توانند پول‌ساز باشند؟

نفوذ چین در حوزه هوش مصنوعی نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه به طور محسوسی افزایش یافته است. چین اکنون رهبر جهانی بی‌چون‌وچرای حوزه‌ای موسوم به «مدل‌های وزن‌باز»(open-weight models)  است.

اهرم وزنی

مدل‌های وزن‌باز، مدل‌هایی هستند که پارامترهای عددی آموزش‌دیده در فرایند آموزش را به‌صورت آزاد در اختیار عموم قرار می‌دهند (هرچند داده‌های آموزشی زیربنایی یا کد منبع منتشر نمی‌شود). در حال حاضر تعداد دانلود مدل‌های چینی در پلتفرم Hugging Face که یکی از محبوب‌ترین مخازن این نوع مدل‌هاست، از مدل‌های آمریکایی پیشی گرفته است (نمودار ۱).

البته این موج صرفاً به DeepSeek محدود نمی‌شود. در ماه سپتامبر ۲۰۲۵، خانواده‌ای از مدل‌ها متعلق به Alibaba غول تجارت الکترونیک چین به نام Qwen به محبوب‌ترین مجموعه مدل در Hugging Face تبدیل شد و مدل Llama متعلق به متا را از صدر کنار زد. اندکی پس از کریسمس، این غول آمریکایی شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که قصد دارد بیش از ۲ میلیارد دلار برای خرید Manus، آزمایشگاه هوش مصنوعی دیگری با ریشه چینی که به سنگاپور منتقل شده بود، بپردازد (البته دولت چین هنوز می‌تواند از این معامله را جلوگیری کند). در اوایل ژانویه ۲۰۲۶ نیز MiniMax  و Z.ai دو سازنده دیگر مدل‌های چینی، در بورس هنگ‌کنگ عرضه شدند و قیمت سهام آن‌ها از آن زمان تاکنون جهش چشمگیری داشته است.

مدل‌های چینی در سطح جهانی رقابت‌پذیرند. در وب‌سایت  LMArenaکه عملکرد مدل‌ها را رتبه‌بندی می‌کند، مدل‌های اختصاصی ارائه‌شده از سوی شرکت‌های پیشرو آمریکایی در صدر جداول معیارهای عملکرد قرار دارند. بااین‌حال، جایگزین‌های متن‌باز Alibaba ،Z.ai و دیگر شرکت‌های چینی فاصله چندانی با آن‌ها ندارند.

مشکل اصلی، کسب درآمد از این مدل‌های متن‌باز است. طبق آمار شرکت ارائه‌دهنده داده Sensor Tower، شرکت OpenAI و ChatGPT تنها از طریق اپ‌استور اپل در ۱۲ ماه منتهی به اکتبر ۲۰۲۵، در سطح جهانی ۱.۷ میلیارد دلار درآمد داشته است؛ این رقم در مقایسه با مجموع ۵۰۰ هزار دلار درآمد ده چت‌بات هوش مصنوعی چینیِ پرطرفدار، اختلافی فاحش دارد. اغلب این چت‌بات‌ها همچنان به‌صورت رایگان در دسترس هستند. فروش خدمات برای کمک به کسب‌وکارها در استقرار مدل‌های متن‌باز و فراهم‌کردن زیرساخت اجرای آن‌ها، اصلی‌ترین راه‌های کسب درآمد برای توسعه‌دهندگان این مدل‌هاست. اما این مسیر نیز چندان هموار نبوده است. MiniMax در نه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۵ تنها ۵۳ میلیون دلار فروش داشت و در همین مدت ۵۱۲ میلیون دلار زیان ثبت کرد. Z.ai نیز با زیان‌های سنگین دست‌وپنجه نرم می‌کند.

به نظر می‌رسد صنعت هوش مصنوعی چین و به‌ویژه استارتاپ‌های آن، در آستانه یک دوره پالایش و حذف بازیگران ضعیف‌تر قرار دارد. بخشی از دشواری‌های سازندگان مدل در چین به بازار داخلی بسیار رقابتی اما نسبتاً کوچک آن بازمی‌گردد. «کایل چن» از مؤسسه Brook این نکته را یادآور می‌شود که موفقیت انفجاری DeepSeek در سال گذشته باعث آغاز نوعی غربال‌گری شد که طی آن توسعه‌دهندگان ضعیف‌تر عقب‌نشینی کردند. بااین‌حال، بازار همچنان به‌شدت شلوغ است. بر اساس گزارش گروه پژوهشی Bloomberg Intelligence در ماه سپتامبر ۲۰۲۵ بیش از ۵۰۰ مدل هوش مصنوعی چینی در بازار عرضه شد؛ درحالی‌که تنها دو سال پیش این تعداد فقط ۱۴ مدل بود.

درآمد حاصل از مصرف‌کنندگان چینی که با طیفی بسیار گسترده از گزینه‌ها مواجه‌اند، تقریباً ناچیز است. برای اغلب توسعه‌دهندگان چینی، بازار سازمانی نیز چندان پرسود نبوده است. شرکت‌های چینی به خساست به‌خرج‌دادن برای صرف هزینه برای نرم‌افزارهایی که با آن‌ها فعالیت می‌کنند شهرت دارند. مجموع هزینه‌ای که آن‌ها می‌پردازند حدود ۵۰ میلیارد دلار است، یعنی کمتر از یک‌دهم هزینه‌ای که شرکت‌های آمریکایی صرف می‌کنند.

سود مدل‌های کوچک

همین واقعیت توضیح می‌دهد که چرا شرکت‌های هوش مصنوعی چینی به دنبال رشد در بازارهای خارجی هستند. «زی‌شوان لی» مسئول کسب‌وکار بین‌المللی Z.ai می‌گوید این شرکت عمدتاً در کشورهایی مانند برزیل، مالزی و سنگاپور مشتریان سازمانی جذب کرده است؛ کشورهایی که به گفته او «تعارضی» با چین ندارند. در ماه نوامبر ۲۰۲۵، برنامه ملی هوش مصنوعی سنگاپور اعلام کرد که مدل Sea-Lion خود را از Llama به Qwen تغییر داده و آن را بر بستر زیرساخت ابری Alibaba اجرا می‌کند. گلدمن ساکس برآورد می‌کند که ارائه‌دهندگان بزرگ خدمات رایانش ابری چین از جمله Alibaba ،Baidu ،ByteDance و Tencent در سال ۲۰۲۶ و با تمرکز ویژه بر آسیا، آمریکای لاتین و خاورمیانه، در حدود ۷۰ میلیارد دلار در زیرساخت مراکز داده سرمایه‌گذاری خواهند کرد.

بااین‌حال، بسیاری از این بازارها نیز کوچک هستند. جایزه اصلی به‌مراتب بزرگ‌تر، بازار غرب است؛ جایی که مدل‌های چینی نیز در حال جذب طرفدار هستند. «برایان چسکی» مدیرعامل Airbnb، اشاره کرد که این پلتفرم اقامتی از جمله شرکت‌هایی است که اکنون از Qwen استفاده می‌کنند. بااین‌وجود، بخش عمده پذیرش در غرب از سوی استارتاپ‌هایی که در پی صرفه‌جویی مالی هستند صورت گرفته است، نه شرکت‌های بزرگ با منابع مالی گسترده. مدل‌های چینی برای شرکت‌های کوچک جذاب‌اند، زیرا رایگان هستند و به‌گونه‌ای مهندسی شده‌اند که نسبت به بسیاری از مدل‌های غربی به توان محاسباتی کمتری نیاز دارند. همچنین می‌توان آن‌ها را به‌راحتی برای کاربردهای خاص فاین‌تیون کرد. توسعه‌دهندگان تاکنون بیش از ۱۸۰ هزار نسخه مشتق‌شده از ۴۰۰ مدل متن‌باز Qwen که Alibaba منتشر کرده است را ساخته‌اند. «لین چیائو» Fireworks AI پلتفرمی برای اجرای مدل‌های باز می‌گوید استارتاپ‌ها می‌خواهند سریع و کم‌هزینه آزمایش کنند و مدل‌های باز برای این هدف «واقعاً خوب» عمل می‌کنند.

اما کسب‌وکارهای بزرگ‌تر همچنان محتاط‌اند. بر اساس نظرسنجی شرکت سرمایه‌گذاری خطرپذیر Menlo Ventures در سیلیکون‌ولی، مدل‌های چینی حدود ۱۰ درصد چ استفاده مدل‌های باز در میان شرکت‌های آمریکایی را به خود اختصاص داده‌اند (نمودار ۲). اغلب شرکت‌ها به‌جای آن از مدل‌هایMeta  یا Mistral فرانسوی استفاده می‌کنند. یکی از مدیران یک شرکت بزرگ آمریکایی به نگرانی‌ها درباره حریم خصوصی داده‌ها و نیز ریسک ممنوع‌شدن یک مدل چینی در غرب اشاره می‌کند؛ امری که می‌تواند شرکت‌ها را مجبور به بازطراحی سامانه‌هایشان کند. حتی زمانی که شرکت‌های بزرگ از کد چینی استفاده می‌کنند، معمولاً آن را روی زیرساخت داخلی خود و نه از طریق فضای ابری ارائه‌دهنده اجرا می‌کنند. این کار ریسک را کاهش می‌دهد، اما درعین‌حال مانع از کسب درآمد سازنده مدل می‌شود.

سدهای زبانی بزرگ

ادامه‌دادن کسب‌وکار در آمریکا ممکن است برای شرکت‌های هوش مصنوعی چینی دشوارتر هم بشود. سال گذشته Z.ai به فهرست موجودیت‌های آمریکا اضافه شد که دسترسی آن به فناوری‌های این کشور را محدود می‌کند. چند دولت ایالتی استفاده از DeepSeek را در شبکه‌های رایانه‌ای رسمی خود ممنوع کرده‌اند. سرگذشت تیک‌تاک که اکنون مجبور است فعالیت‌های خود در آمریکا را به یک کنسرسیوم محلی واگذار کند، نمونه‌ای از زمین سیاسی پرمخاطره‌ای است که پلتفرم‌های چینی با آن روبه‌رو هستند.

اروپا شاید تا حدی پذیراتر باشد، به‌ویژه اگر روابطش با آمریکا بیش‌ازپیش تیره شود. با عقب‌افتادن هرچه بیشتر اروپا در رقابت توسعه هوش مصنوعی پیشرفته، دولت‌های آن ممکن است به این نتیجه برسند که تشویق به پذیرش این فناوری منافع بیشتری دارد. استقبال از مدل‌های متن‌باز چینی می‌تواند در این مسیر کمک‌کننده باشد. بااین‌حال، حتی در اروپا نیز ارائه‌دهندگان هوش مصنوعی چینی ممکن است برای کسب درآمد با مشکل مواجه شوند. متقاعدکردن شرکت‌ها به آزمایش مدل‌های رایگان یک موضوع است و قانع‌کردن آن‌ها برای استفاده از مراکز داده متعلق به شرکت‌های چینی، موضوعی کاملاً متفاوت است.

هیچ‌یک از این چالش‌ها برای غول‌های فناوری مانند Alibaba و Tencent تهدیدی وجودی محسوب نمی‌شود. آن‌ها با ادغام هوش مصنوعی در دیگر خدمات خود مانند تجارت الکترونیک و شبکه‌های اجتماعی می‌توانند کیفیت این خدمات را افزایش دهند و تسلط خود بر کاربران داخلی را تقویت کنند. این شرکت‌ها نقدینگی کافی دارند و نسبت به غول‌های فناوری آمریکایی، سرمایه‌گذاری بسیار کمتری در مراکز داده انجام می‌دهند؛ اما برای شمار زیادی از استارتاپ‌های هوش مصنوعی چین، روزگار دشواری در پیش است.

گزارش حاضر در نسخه January 24th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.